Library · pmy

Melayu Papua Kejadian

KEJADIAN
1
Allah bikin langit deng bumi smua
1:1—2:3
1 Waktu pertama skali, Allah bikin langit deng bumi ni smua. 2 Waktu itu, bumi ni masi trada bentuk, trada apapa ada air saja, baru smua glap. Roh Allah ada mlayang-mlayang di atas air situ.
3 Trus begini Allah bilang, “Sa mau ada trang skarang!” Langsung trang de jadi. 4 Allah liat kalo trang ni de bagus. Baru trang deng glap ni, Allah kas pisa dorang. 5 Allah kas nama trang tu ʻsiangʼ baru glap tu ʻmalam.ʼ Suda, malam su lewat trus pagi muncul.* Begitu suda, hari pertama de jadi.
 
6 Habis itu, Allah bilang begini, “Sa mau ada batas di tenga-tenga air skarang! Supaya air di bagian atas deng air di bagian bawa tapisa.” 7 Jadi, Allah bikin batas itu trus kas pisa air jadi dua, satu di atas batas itu, trus satu lagi di bawa batas itu. Suda, de jadi begitu. 8 Allah kas nama batas itu ʻlangit.ʼ Trus malam su lewat, pagi muncul lagi. Begitu suda, hari kedua de jadi.
 
9 Habis itu, Allah bilang begini, “Sa mau, smua air yang ada di bawa langit kumpul di satu tempat, trus ada tempat yang kring juga.” Suda, de jadi begitu. 10 Allah kas nama tempat kring tu ʻdarat.ʼ Baru tempat yang air ada kumpul tu, Allah kas nama ʻlaut.ʼ Allah liat kalo smua ni su bagus.
11 Trus, Allah bilang lagi, “Sa mau tana kas tumbu macam-macam tanaman skarang! Dari tanaman biji sampe pohon-pohon yang ada bua.” Suda, de jadi begitu. 12 Langsung tana kas tumbu macam-macam tanaman. Dari tanaman biji sampe pohon-pohon yang ada bua. Allah liat kalo smua ni su bagus. 13 Trus malam su lewat, pagi muncul lagi. Begitu suda, hari ketiga de jadi.
 
14 Habis itu, Allah bilang begini, “Sa mau, ada barang trang di langit! Supaya dong kas pisa siang dari malam. Nanti barang trang ini yang kasi tanda untuk musim-musim, hari-hari, deng taun-taun. 15 Trus, barang trang di langit ni yang nanti kas trang bumi.” Suda, de jadi begitu. 16 Jadi Allah bikin dua barang trang yang besar untuk kas trang bumi. Yang paling besar, de urus siang. Baru yang satu lagi, de urus malam. Allah juga bikin bintang-bintang. 17 Allah taru dong smua di langit situ, untuk kas trang ke bumi. 18 Juga supaya dong bisa urus siang deng malam, trus untuk kas pisa trang dari glap. Allah liat kalo smua ni su bagus. 19 Trus malam su lewat, pagi muncul lagi. Begitu suda, hari keempat de jadi.
 
20 Habis itu, Allah bilang begini, “Sa mau ada banyak yang hidup dalam air skarang! Sa juga mau, ada burung-burung yang terbang di atas bumi, terbang di langit situ.” 21 Jadi, Allah bikin binatang-binatang laut yang besar. Allah juga bikin macam-macam binatang lain yang hidup deng jalan-jalan di air. Allah juga bikin macam-macam burung. Allah liat kalo smua ni su bagus.
22 Trus Allah kas berkat smua yang De su bikin itu, Allah bilang, “Kas lahir kam pu anana cucu, trus tamba banyak supaya bisa bikin air dalam laut ni penu deng kam. Burung-burung, kam juga tamba banyak!” 23 Trus malam su lewat, pagi muncul lagi. Begitu suda, hari kelima de jadi.
 
24 Habis itu, Allah bilang lagi begini, “Sa mau tana kas tumbu macam-macam binatang yang hidup di tana skarang! Binatang piara, binatang yang mrayap, deng macam-macam binatang liar.” Suda, de jadi begitu. 25 Begitu suda, Allah bikin macam-macam binatang liar deng macam-macam binatang piara, sama macam-macam binatang yang mrayap. Allah liat kalo smua ni su bagus.
26 Trus Allah bilang begini, “Skarang, mari Tong bikin manusia yang sperti Kitong!† Sa mau, dong yang pu kuasa untuk atur ikan-ikan smua, burung-burung smua, deng smua binatang piara sama binatang-binatang yang mrayap smua, trus dong yang atur bumi ni smua.”
27 Jadi begitu suda, Allah bikin manusia yang sperti Allah sendiri.
Allah bikin laki-laki deng prempuan sperti Allah sendiri.
28 Habis itu, Allah kas berkat dong dua begini, “Kas lahir anana deng cucu-cucu trus tamba banyak! Kas penu bumi trus pegang kuasa untuk atur bumi. Atur ikan-ikan smua, burung-burung smua, deng smua binatang yang hidup di darat.”
29 Trus Allah bilang lagi, “Liat! Smua dari tanaman biji sampe pohon-pohon yang ada bua, Sa kasi dong smua untuk jadi kam pu makanan. 30 Trus untuk smua binatang yang di darat deng smua burung yang di udara deng smua yang mrayap, smua yang hidup, Sa kasi tanaman-tanaman smua untuk jadi dong pu makanan.” Suda, smua itu jadi begitu. 31 Habis itu, Allah liat smua yang De su bikin ni, memang su bagus skali. Trus malam su lewat, pagi muncul lagi. Begitu suda, hari keenam de jadi.
2
1 Jadi begitu suda, bagemana langit deng bumi sama de pu isi smua dapa bikin sampe slesai. 2 Waktu hari ketuju, Allah su kas slesai kerja yang De bikin itu. Suda, hari ketuju tu Allah brenti* dari smua kerja itu. 3 Trus Allah kas berkat hari ini, baru De kas kusus hari ketuju ini. Allah bikin begini karna pas hari ketuju, Allah brenti dari smua kerja yang De su kas slesai itu.✡
Manusia di taman Eden
2:4-25
4 Ini crita, bagemana sampe langit deng bumi ni bisa ada.
Waktu TUHAN Allah bikin langit deng bumi ini, 5 blum ada tanaman apapa, mo rumput juga blum ada yang tumbu di bumi. Itu karna TUHAN Allah blum kas turun hujan ke bumi deng blum ada orang yang kerja tana ini. 6 Tapi begini, ada air yang kluar dari tana yang bikin basa bagian atas tana smua.† 7 Trus TUHAN Allah bentuk manusia dari debu tana,‡ baru Allah tiup napas yang kasi hidup ke dalam manusia pu hidung. Jadi manusia de hidup.
8 Habis itu, TUHAN Allah bikin taman di sebla timur, di daera yang de pu nama Eden. Manusia yang su dapa bentuk ni Allah taru di taman itu. 9 Trus dari tana, TUHAN Allah kas tumbu macam-macam pohon. Pohon yang kliatan bagus, deng pohon yang de pu bua bagus untuk jadi makanan. Baru, di bagian tenga taman itu juga, tumbu pohon yang de pu bua bikin orang bisa tetap hidup trus, sama pohon yang de pu bua bikin orang bisa tau mana yang baik deng mana yang jahat.
10 Di daera Eden ini ada kali besar satu. Kali ini de yang lewat dari taman ini untuk kas basa de pu tana. Begitu kluar dari daera Eden, kali besar ini de tabagi jadi empat bagian. 11 De pu bagian yang pertama tu, de pu nama kali Pison. Kali ini de mngalir kliling tana Hawila smua, ini tana tempat emas asli. 12 Tana ini pu emas tu, emas paling bagus suda. Di tana ini juga ada pohon yang de pu geta harum skali. Trus ada Krisopras juga, batu yang kilat, de pu harga mahal skali. 13 Bagian yang kedua, de pu nama kali Gihon. Kali ini de mngalir kliling tana Kus smua. 14 Bagian yang ketiga de pu nama kali Tigris. Kali ini de mngalir di bagian timur tana Asyur. Kalo bagian yang keempat, de pu nama kali Efrat.
15 TUHAN Allah taru manusia de dalam taman Eden untuk kerja deng jaga liat taman itu. 16 Baru, TUHAN Allah kasi printa begini ke manusia dia, “Ko bisa makan bua apa saja dari tiap pohon di taman ini. 17 Tapi, pohon yang de pu bua bikin orang bisa tau mana yang baik deng mana yang jahat tu, ko tra bole makan de pu bua, karna ko pasti mati waktu ko makan.”
18 Baru TUHAN Allah bilang, “Tra baik juga eh, kalo manusia de sendiri begini. Sa mo bikin de pu kawan. Kawan yang cocok deng dia, untuk tolong dia.”
19 Trus TUHAN Allah bikin smua binatang dari tana, binatang yang di darat deng burung yang di udara. Trus Allah bawa datang binatang smua ke manusia itu supaya manusia de kas nama binatang-binatang itu. Dari nama yang manusia de kasi, itu yang nanti binatang-binatang ini dapa panggil begitu. 20 Manusia de kas nama binatang piara smua, binatang liar smua, sama smua burung di udara. Tapi manusia de tra ketemu kawan untuk de pu diri. Kawan yang cocok deng dia, yang bisa tolong dia.
21 Jadi, TUHAN Allah bikin manusia de tidur sono skali. Waktu de su tidur, TUHAN Allah ambil manusia pu tulang rusuk satu, trus tutup bagian itu deng daging. 22 Dari tulang rusuk yang su dapa ambil dari manusia itu, TUHAN Allah bentuk prempuan satu. Trus Allah bawa prempuan ini datang ke manusia itu.
23 Trus manusia itu de bilang begini,
“Memang, de ini suda!
De pu tulang deng sa pu tulang, itu satu.
De pu daging deng sa pu daging, satu juga.
Nanti de dapa panggil ʻprempuan,ʼ
karna Allah bentuk de dari laki-laki.”§
24 Itu jadi laki-laki tra tinggal lagi sama de pu bapa deng mama, tapi hidup satu hati deng de pu istri, biar dong dua jadi satu.
25 Waktu itu, manusia deng de pu istri tlanjang tapi dong dua tra rasa malu.
3
Manusia langgar Allah pu printa
3:1-13
1 Waktu TUHAN Allah bikin binatang-binatang liar, dari dong smua, ada binatang satu yang paling pintar putar balik kata skali, de tu ular. Satu kali begini, ular de pigi bicara ke prempuan. De bilang begini, “Betul ka, Allah larang kam makan bua dari smua pohon dalam taman ini?”
2 Trus prempuan de jawab, “Trada, bukan begitu. Bua-bua dari pohon dalam taman ni, tong bole makan. 3 Tapi Allah bilang kalo bua dari pohon yang ada di bagian tenga taman tu yang tong tra bole makan ato raba de pu bua, supaya tong jang mati. ”
4 Tapi ular de bilang prempuan begini, “Eh, kam trakan mati. Trada skali. 5 Allah bilang begitu karna De tau kalo kam makan bua itu, nanti kam pu mata tabuka, kam jadi tau mana yang baik deng mana yang jahat, macam Allah Dia.”
6 Prempuan de liat pohon ni de pu bua macam enak trus de kliatan bagus skali, baru bisa bikin de mngerti smua deng baik. Jadi, de ambil pohon itu pu bua trus de makan. Trus de kasi bua itu ke de pu suami yang ada sama-sama deng de juga. Trus de pu suami juga makan. 7 Habis makan, langsung dong dua pu mata tabuka, trus dong tau kalo dong ada tlanjang. Jadi, dong dua ikat daun-daun dari pohon ara trus pake tutup dong pu badan.
8 Sore-sore begini, dong dengar TUHAN Allah ada jalan-jalan di taman situ. Jadi, manusia deng de pu istri tu, dong dua sembunyi dari TUHAN Allah di cla-cla pohon yang ada dalam taman situ. 9 Tapi, TUHAN Allah panggil manusia itu, “Ko dimana?”
10 Manusia itu de jawab, “Ah... waktu sa dengar Tuhan ada jalan di taman sini, sa takut jadi sa sembunyi. Sa tlanjang jadi.”
11 TUHAN Allah tanya dia, “Sapa yang kastau kalo ko tlanjang? Ko pasti su makan bua dari pohon yang Sa larang ko makan itu to?”
12 Manusia itu de jawab, “Prempuan de yang kasi sa bua dari pohon itu, prempuan yang Tuhan kasi untuk jadi sa pu istri tu. Itu yang sa makan.”
13 Trus TUHAN Allah bicara ke prempuan, “Knapa sampe ko bisa bikin begitu?”
Prempuan itu de jawab, “Ular tu, de yang tipu saya, itu yang sa makan bua itu.”✡
Allah kasi hukuman deng kasi pakean
3:14-21
14 Habis itu, TUHAN Allah bicara ke ular begini, “Karna ko su bikin begitu, Sa kasi kutuk ini ke ko:
Dari smua binatang piara
deng smua binatang liar,
ko yang nanti jalan mrayap pake perut,
trus debu tana yang jadi ko pu makanan
sampe nanti ko mati.
15 Sa nanti bikin ko deng prempuan ini baku musu.
Ko pu turunan deng prempuan ini pu turunan nanti baku musu juga.
Nanti de pu turunan kas hancur ko pu kepala,
trus ko nanti patok de pu tumit.”✡
16 Trus TUHAN Allah bicara ke prempuan begini,
“Nanti ko pu rasa stenga mati waktu ko hamil, Sa kas tamba banyak.
Trus nanti waktu ko mo lahir anak, ko rasa sakit skali.
Biar su begitu tapi, ko nanti tetap mau deng ko pu suami,*
tapi ko pu suami yang nanti pu kuasa atas ko.”
17 Baru ke Adam,† TUHAN Allah bilang begini, “Ko su ikut ko pu istri pu kata-kata untuk makan bua dari pohon yang Sa larang ko makan.
Gara-gara ko pu klakuan itu, Sa kasi kutuk ke tana ini.
Slama ko hidup, ko harus kerja tana ini stenga mati untuk bisa dapat makanan dari situ.
18 Tana ini yang nanti kas tumbu apa yang ko makan,
tapi ada rumput deng tanaman duri juga yang tumbu dari situ.
19 Ko harus kerja sampe kringat-kringat
untuk dapat ko pu makanan dari tana ini.
Ko pu hidup nanti begitu trus sampe ko kembali ke tana.
Ko ini dari debu, jadi ko nanti kembali jadi debu lagi.”
20 Adam de panggil de pu istri deng nama Hawa,‡ karna nanti prempuan ini de jadi mama yang lahir moyang-moyang dari smua manusia.
21 Habis itu, TUHAN Allah bikin pakean dari binatang pu kulit untuk kas pake ke Adam deng de pu istri.
Manusia dapa usir dari taman Eden
3:22-24
22 Habis itu smua, TUHAN Allah bicara begini, “Skarang, manusia de su sama macam Kitong,§ tau mana yang baik deng mana yang jahat. Tong harus jaga baik-baik, jang sampe nanti de ambil bua dari pohon yang de pu bua bikin orang tetap hidup trus, baru makan itu. Begitu nanti de tetap hidup trus.” 23 Jadi suda, TUHAN Allah usir dong dua kluar dari taman Eden. Allah bikin manusia dari tana, tapi skarang De suru manusia pigi kerja tana itu. 24 Habis itu, Allah taru malaikat-malaikat penjaga di bagian timur taman Eden. Trus Allah taru pedang api yang taputar ke smua ara juga. Allah taru dong disitu, untuk jaga jalan yang mo ke pohon yang de pu bua bikin orang hidup trus.
4
Kain deng Habel
4:1-16
1 Adam deng de pu istri Hawa tidur sama-sama, trus Hawa hamil. Hawa de lahir anak laki-laki satu. Trus de bilang begini, “TUHAN su tolong sa sampe sa bisa dapat anak laki-laki satu.” Itu yang, de kas nama anak itu Kain.* 2 Habis itu, Hawa de lahir anak laki-laki satu lagi, Kain pu ade. De kas nama anak itu Habel. Dong dua su besar trus Habel de pu kerja tu jaga liat kambing domba, baru Kain de pu kerja tu bikin kebun.
3 Satu kali begini, Kain de bawa de pu hasil kebun sbagian untuk jadi de pu persembahan ke TUHAN. 4 Habel juga, de potong kambing domba pu anana pertama brapa, baru ambil dong pu bagian lemak-lemak yang paling bagus ni untuk jadi de pu persembahan ke TUHAN. TUHAN snang trima Habel deng de pu persembahan. 5 Tapi TUHAN tra trima Kain deng de pu persembahan. Jadi, Kain de su tabakar emosi. De su bikin muka tra baik suda.
6 Trus, TUHAN bilang ke Kain,
“Knapa ko bikin muka tra baik begitu? Knapa ko emosi skali? 7 Kalo ko bikin yang baik, ko pasti senyum. Tapi kalo ko bikin yang tra baik, dosa de ada tunggu ko. De siap mo srang trus tarik ko supaya masuk dalam de pu kuasa. Tapi ko harus kuat lawan de supaya ko yang pegang kuasa.”
8 Skarang begini, Kain de pigi bilang ke de pu ade Habel, “We... mari tong dua pigi kluar.” Pas dong dua di daera sepi tempat rumput saja, kaget begini Kain de srang de pu ade trus bunu de mati.✡
9 Trus TUHAN tanya Kain, “Kain, ko pu ade Habel ada dimana?”
Kain de jawab, “Tratau. Memang sa ini de pu penjaga ka?”
10 TUHAN bicara lagi,
“Knapa ko bikin begitu? Ko pu ade pu dara ada triak dari tana, de minta Sa untuk balas ke orang yang su bunu dia. 11 Tana ini yang su buka de pu mulut, su tada ko pu ade pu dara dari ko pu tangan. Jadi mulai dari skarang ko dapat kutuk tra bole tinggal di tana ini lagi. 12 Trus kalo ko coba tanam apa saja, tana trakan kas kluar hasil. Nanti ko trakan tinggal di satu tempat, ko jadi orang yang tratau mo kemana di bumi ini.”
13 Trus Kain jawab ke TUHAN,
“Adu TUHAN, hukuman itu brat skali ka, sa tra bisa. 14 TUHAN su usir sa dari tana ini trus sa juga harus jau dari TUHAN. Su begitu, sa juga trakan tinggal di satu tempat baru tratau mo kemana di bumi ini. Kalo ada yang ketemu sa, nanti de pasti bunu saya.”
15 Tapi TUHAN jawab de begini, “Trakan. Kalo ada yang bunu ko, de nanti dapa balas sampe tuju kali lipat.” Habis itu, TUHAN kasi tanda di Kain dia, supaya sapa saja yang ketemu de, trakan bunu dia. 16 Jadi suda, Kain de pigi jau dari TUHAN trus de hidup di tana Nod.† Tana itu ada di bagian timur taman Eden.
Kain pu anana cucu
4:17-24
17 Skarang begini, Kain de tidur deng de pu istri. De pu istri hamil trus lahir anak laki-laki satu. Anak itu pu nama Henok. Trus Kain de bangun kota satu baru kas nama kota itu deng de pu anak pu nama. 18 Henok juga pu anak yang de nama Irad. Irad juga pu anak yang nama Mehuyael. Mehuyael juga pu anak yang nama Metusael. Metusael juga pu anak yang nama Lamek.
19 Lamek de pu istri ada dua. Yang satu de pu nama Adah, trus yang satu lagi de pu nama Zila. 20 De pu istri Adah ni lahir anak yang nama Yabal. Yabal ni orang pertama yang kerja jaga-jaga binatang piara deng tinggal dalam tenda. 21 Yabal pu ade nama Yubal. Yubal ini orang pertama yang main alat musik kecapi deng suling. 22 Lamek pu istri Zila juga lahir anak yang nama Tubal-Kain. Tubal-Kain ni yang jadi tukang tembaga deng besi. Tubal-Kain de ada ade prempuan yang nama Naama.
23 Satu kali begini, Lamek de bicara deng de pu istri dua ni begini,
“Adah deng Zila, kam dengar yang sa mo bilang ini,
kam dua pasang tlinga baik-baik!
Ada anak muda satu de mo kas luka saya,
anak kecil baru, de mo kas lecet saya,
sa su bunu dia.
24 Kalo untuk Kain, orang yang su bunu de nanti dapa balas tuju kali lipat,
brarti untuk Lamek, 77 kali lipat.”
Set lahir
4:25-26
25 Adam deng de pu istri Hawa dong tidur sama-sama lagi, trus de pu istri hamil baru lahir anak laki-laki satu. Hawa bilang begini, “Allah su kasi anak laki-laki satu lagi ke sa, untuk ganti Habel yang Kain su bunu.” Dari situ yang Hawa kas nama anak itu Set.‡ 26 Set juga pu anak, yang de kas nama Enos. Di Enos pu jaman baru orang-orang dong mulai semba TUHAN.§
5
Adam deng Hawa pu anana cucu
5:1-32
(1 Taw 1:1-4)
1-2 Allah bikin laki-laki deng prempuan dong sperti Allah. Allah kas berkat dorang trus panggil dong ʻmanusia.ʼ Ini manusia pertama yang nama Adam ni de pu daftar anana cucu.
3 Waktu Adam pu umur su masuk 130 taun, de pu anak satu yang sperti de, lahir. Adam kas nama de pu anak tu, Set. 4 Habis itu, Adam masi hidup sampe 800 taun lagi. Stela Set, Adam pu anana laki-laki deng prempuan yang lain juga lahir. 5 Jadi, Adam pu umur tu sampe 930 taun, baru de mninggal.
6 Waktu Set pu umur su masuk 105 taun, de pu anak yang nama Enos lahir. 7 Habis itu, Set masi hidup sampe 807 taun lagi. Stela Enos, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Set. 8 Jadi, Set pu umur tu sampe 912 taun, baru de mninggal.
9 Waktu Enos pu umur su masuk 90 taun, de pu anak yang nama Kenan lahir. 10 Habis itu, Enos masi hidup sampe 815 taun lagi. Stela Kenan, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Enos. 11 Jadi, Enos pu umur tu sampe 905 taun, baru de mninggal.
12 Waktu Kenan pu umur su masuk 70 taun, de pu anak yang nama Mahalaleel lahir. 13 Habis itu, Kenan masi hidup sampe 840 taun lagi. Stela Mahalaleel, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Kenan. 14 Jadi, Kenan pu umur tu sampe 910 taun, baru de mninggal.
15 Waktu Mahalaleel pu umur su masuk 65 taun, de pu anak yang nama Yared lahir. 16 Habis itu, Mahalaleel masi hidup sampe 830 taun lagi. Stela Yared, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Mahalaleel. 17 Jadi, Mahalaleel pu umur tu sampe 895 taun, baru de mninggal.
18 Waktu Yared pu umur su masuk 162 taun, de pu anak yang nama Henok lahir. 19 Habis itu, Yared masi hidup sampe 800 taun lagi. Stela Henok, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Yared. 20 Jadi, Yared pu umur tu sampe 962 taun, baru de mninggal.
21 Waktu Henok pu umur su masuk 65 taun, de pu anak yang nama Metusala lahir. 22 Habis itu, Henok masi hidup sampe 300 taun lagi. Dalam 300 taun itu, Henok de baku teman dekat skali deng Allah. Habis Metusala, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Henok. 23 Henok hidup sampe umur 365 taun. 24 De hidup baku teman dekat skali deng Allah, trus de hilang. Karna Allah angkat de langsung dari dunia ini.
25 Waktu Metusala pu umur su masuk 187 taun, de pu anak yang nama Lamek lahir. 26 Habis itu, Metusala masi hidup sampe 782 taun lagi. Stela Lamek, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Metusala. 27 Jadi, Metusala pu umur tu sampe 969 taun, baru de mninggal.
28 Waktu Lamek pu umur su masuk 182 taun, de pu anak satu lahir. 29 Lamek bilang begini, “Anak ini, de nanti bikin tong rasa lega dari tong pu kerja stenga mati di tana yang TUHAN su kutuk ini.” Itu yang, Lamek kas nama de Nuh.* 30 Habis itu, Lamek masi hidup sampe 595 taun lagi. Stela de pu anak Nuh ini lahir, masi ada anana laki-laki deng prempuan lagi yang lahir untuk Lamek. 31 Jadi, Lamek pu umur tu sampe 777 taun, baru de mninggal.
32 Waktu Nuh pu umur su masuk 500 taun, de pu anana laki-laki tiga lahir. Dong pu nama tu Sem, Yafet, deng Ham.
6
Manusia tamba jahat
6:1-8
1 Orang-orang su mulai tamba banyak kas penu sluru bumi. Dong pu anana prempuan juga lahir. 2 Waktu itu anana laki-laki yang asal dari Allah* dong liat kalo manusia pu anana prempuan ni dong bagus-bagus skali. Jadi, dong ambil anana prempuan tu untuk jadi dong pu istri. Dong ambil sapa saja yang dong suka. 3 Trus TUHAN bilang begini, “Sa pu Roh yang kas hidup manusia, De trakan tinggal di manusia lama-lama. Karna manusia itu dara deng daging saja. De pu hidup nanti hanya sampe 120 taun saja.”
4 Waktu dulu tu orang-orang tinggi besar macam raksasa begitu dong ada di bumi ini. Itu waktu, anana laki-laki yang asal dari Allah ni dong kawin deng manusia pu anana prempuan. Dari dong ni yang orang-orang tinggi besar ini lahir. Orang-orang tinggi besar ini ada di jaman itu deng jaman stela itu juga. Orang-orang tinggi besar ini dong paling jago baru paling dapa knal skali dulu.✡
5 Waktu TUHAN liat begini, manusia pu jahat su tamba para skali di bumi ini. Manusia dong pu hati deng pikiran ni tinggal pikir yang jahat-jahat saja trus.✡ 6 Itu bikin TUHAN De pu hati sedi skali liat begitu. De mnyesal skali su bikin baru taru manusia di bumi. 7 Jadi, TUHAN bilang begini, “Sa mo kas hilang manusia-manusia yang Sa su bikin dari bumi ini, deng binatang-binatang darat, binatang-binatang yang mrayap, sama burung-burung di udara juga. Sa mnyesal skali su bikin dong smua.” 8 Tapi Nuh de ni yang TUHAN snang.
Nuh pu crita
6:9-22
9 Ini crita tentang Nuh deng de pu kluarga.
Nuh itu orang benar. Dari smua orang yang hidup waktu itu, hanya Nuh sendiri yang hidup ikut yang Allah mau. De baku teman dekat skali deng Allah. 10 Nuh de pu anana ada tiga. Dong pu nama Sem, Yafet, deng Ham.
11 Begini Allah liat kalo orang-orang pu klakuan su rusak para, baru apa saja yang jahat su tamba banyak di bumi. 12 Waktu Allah cek bumi, De liat, memang bumi ni su rusak para gara-gara manusia dong pu hidup yang jahat itu.
13 Jadi, Allah bilang ke Nuh,
“Sa mo sapu bersi smua yang hidup di dunia ini, karna dong su bikin bumi penu deng hal-hal jahat. Jadi, Sa nanti sapu bersi dong smua lapis deng bumi pu smua-smua. 14 Jadi, ko bikin untuk ko, kapal paling besar skali dari kayu yang kuat. Baru tutup de pu cla-cla pake aspal cair dari luar deng dari dalam. Di bagian dalam ko bikin ruang sendiri-sendiri. 15 Ini de pu panjang deng lebar kapal bentuk kotak besar itu: Kapal de pu panjang 133 meter, de pu lebar 22 meter, de pu tinggi 13 meter. 16 Ko bikin kapal pu tutup atas, tapi kas jarak 44 sentimeter di atas de pu dinding kapal. Bikin de tiga tingkat. Baru pasang pintu satu di bagian samping kapal.
17 Dengar ini! Sa mo kas datang banjir besar skali kas tutup bumi ini smua. Supaya smua yang hidup di bawa langit, yang ada di bumi ni nanti mati. 18 Tapi ko, nanti Sa mo ikat janji deng ko. Ko harus masuk ke dalam kapal itu, ko deng ko pu istri sama ko pu anana deng dong pu istri-istri. 19 Dari smua yang hidup, dari smua binatang-binatang ini, ko harus bawa satu pasang, jantan deng betina, bawa dong masuk ke kapal itu sama-sama. Bikin begitu supaya dong bisa tetap hidup sama-sama deng ko. 20 Dari macam-macam burung, juga smua jenis binatang yang mrayap di tana, deng dari smua binatang-binatang yang ada di darat. Dong smua nanti datang satu-satu pasang ke ko, supaya dong bisa tetap hidup. 21 Trus, ko juga bawa smua yang kam bisa makan. Ko kumpul itu smua, supaya nanti kam smua ada makanan.”
22 Habis dengar itu Nuh de bikin itu smua sama sperti yang Allah su printa dia.✡
7
Banjir besar skali
7:1-24
1 Stela itu, TUHAN bicara ke Nuh begini,
“Nuh, masuk ke dalam kapal besar itu. Ko deng ko pu kluarga juga. Karna dari yang Sa liat di orang-orang jaman ini, hanya ko saja yang orang benar. 2 Trus dari smua binatang-binatang yang tra pamali,* ko ambil tuju-tuju pasang, betina deng jantan. Tapi untuk binatang-binatang yang pamali, ko ambil satu-satu pasang saja, betina deng jantan. 3 Untuk burung-burung juga, ko ambil tuju-tuju pasang, jantan deng betina. Bikin begitu, supaya dong pu turunan tetap hidup trus di bumi. 4 Karna nanti tuju hari lagi, Sa mo kas turun hujan dari pagi sampe malam sampe pagi lagi. Hujan de tetap turun trus sampe 40 hari. Sa mo sapu rata smua yang ada hidup di bumi ini, smua yang Sa su bikin itu.”
5 Nuh de bikin smua yang TUHAN printa dia.
6 Waktu banjir besar tutup bumi itu, Nuh pu umur 600 taun. 7 Nuh deng de pu istri, sama de pu anana deng dong pu istri, dong smua masuk ke dalam kapal itu untuk kas slamat diri dari banjir paling besar itu. 8 Trus binatang yang tra pamali deng yang pamali, dari burung-burung sampe smua binatang yang mrayap di tana, 9 dong datang satu-satu pasang ke Nuh dalam kapal itu. Dong smua, jantan deng betina, datang sperti yang Allah su suru Nuh.
10 Pas su tuju hari begini, banjir besar mulai datang tutup bumi smua. 11 Itu pas di bulan dua, hari ke-17, waktu Nuh de pu umur 600 taun. Di hari itu suda, smua mata air yang ada dalam tana, smua kas hambur de pu air kluar. Baru tempat-tempat air yang ada di langit smua dapa buka. 12 Trus hujan de turun tra stop-stop sampe hari ke-40.
13 Hari itu juga, Nuh deng de pu istri, sama de pu anana Sem, Yafet, deng Ham, sama dong pu istri masing-masing, dong smua masuk ke dalam kapal itu sama-sama. 14 Nuh dong sama-sama deng macam-macam binatang liar sama macam-macam binatang piara, macam-macam binatang mrayap di atas tana, macam-macam burung, deng smua binatang yang ada sayap. 15 Dari smua yang hidup, yang ada napas, dong datang satu-satu pasang ke Nuh di dalam kapal itu. 16 Satu pasang, jantan deng betina, dari smua yang hidup tu, dong smua masuk sperti yang Allah su suru ke Nuh. Habis smua masuk, TUHAN tutup kapal itu pu pintu.
17 Dalam 40 hari tu, banjir su mulai tamba besar di bumi. De pu air naik trus sampe angkat kapal itu. Bikin sampe kapal itu naik tinggi skali di atas bumi. 18 Waktu air su mulai tamba banyak baru de pu tinggi tu su dasyat skali, kapal ni de su trapung di atas air. 19 Air juga tinggal tamba tinggi trus sampe smua gunung-gunung tinggi su tenggelam juga. 20 Air tinggal naik trus sampe su tuju meter di atas gunung paling tinggi pu bagian paling atas. 21 Smua yang bergerak di bumi, burung-burung, binatang-binatang piara, binatang liar, smua binatang yang mrayap di atas tana, sama manusia smua, mati tasapu bersi. 22 Smua yang di darat, yang ada napas, smua mati. 23 Begitu suda, Allah sapu bersi smua yang ada, smua yang ada di bumi, mo itu manusia ka, binatang di darat ka, binatang yang mrayap ka, burung-burung yang terbang ka, smua tasapu bersi. Cuma Nuh deng smua yang sama-sama deng de dalam kapal itu yang tetap hidup. 24 Sampe su hari ke-150 juga, air de tra turun-turun.
8
Tana mulai kring
8:1-19
1 Begini, Allah ingat Nuh deng smua binatang, yang ada sama-sama deng Nuh dalam kapal besar itu. Trus Allah kirim angin datang tiup, sampe air mulai turun. 2 Trus smua mata air yang ada dalam tana tatutup. Baru tempat-tempat air yang ada di langit juga tatutup. Itu yang, hujan lebat langsung brenti dari langit. 3 Trus air yang tutup bumi su mulai turun sdikit-sdikit. Jadi, habis 150 hari itu air su surut. 4 Pas bulan tuju, hari ke-17, kapal ni de su takandas di daera gunung-gunung yang de pu nama Ararat. 5 Air de tinggal turun trus sampe masuk bulan spulu juga de tetap turun trus. Pas di hari pertama, bulan spulu ini, gunung-gunung pu bagian paling atas su kliatan.
6 Waktu su lewat 40 hari begini, Nuh buka jendela yang de bikin di kapal itu, 7 trus de kas lepas burung bangke satu. Burung ini de terbang bolak-balik sampe air su kring dari atas tana. 8 Habis itu, de kas lepas burung merpati satu untuk liat kalo air ni su surut dari atas tana ka blum. 9 Tapi waktu burung merpati de terbang, de tra ketemu tempat untuk hinggap gara-gara air masi tutup tana smua. Jadi, de pulang kembali ke Nuh di kapal situ. Nuh de kas kluar de pu tangan dari kapal situ baru de ambil burung trus bawa ke dalam kapal lagi. 10 Nuh de tunggu tuju hari lagi. Habis tuju hari, de lepas burung merpati itu lagi dari kapal itu. 11 Pas matahari su mulai masuk begini, burung merpati de pulang ke Nuh deng bawa daun pohon zaitun segar satu di de pu mulut. Dari situ, Nuh de su tau kalo air di atas bumi ni su surut betul-betul. 12 Dari waktu ini, Nuh de tunggu tuju hari lagi. Baru, de lepas burung merpati itu lagi. Tapi begini, burung merpati ni de tra kembali lagi ke Nuh.
13 Waktu Nuh pu umur 601 taun, di bulan pertama pu hari pertama, tana su kring. Trus, Nuh buka kapal de pu tutup atas untuk liat-liat. Begini de liat memang tana su kring. 14 Waktu bulan dua, hari ke-27, tana di bumi su kring betul-betul.
15 Trus Allah bicara ke Nuh,
16 “Ko deng ko pu istri, sama ko pu anana deng dong pu istri-istri, kam smua kluar suda dari kapal. 17 Kam kluar deng smua binatang-binatang yang ada sama-sama deng kam juga. Smua yang hidup, mo burung-burung ka, binatang-binatang darat ka, binatang yang mrayap ka, bawa dong smua kluar deng ko. Supaya dong bisa tamba banyak trus tasebar di smua tempat di bumi.”
18 Habis itu, Nuh de kluar dari kapal itu sama-sama deng de pu istri, de pu anana deng dong pu istri-istri juga. 19 Smua binatang yang bergerak di bumi, dari binatang yang mrayap di atas tana sampe smua burung, deng dong pu jenis masing-masing, dong smua kluar dari kapal itu.
Nuh bakar korban untuk TUHAN
8:20-22
20 Habis dong smua kluar, Nuh de susun batu, bikin tempat bakar korban untuk TUHAN. Dari binatang-binatang yang tra pamali, trus dari burung-burung yang tra pamali, Nuh de ambil brapa-brapa trus de bakar kas korban untuk TUHAN di atas tempat bakar korban itu. 21 TUHAN cium bau korban yang de bakar itu, De snang deng bau itu, trus TUHAN bilang ke De pu diri, “Sa trakan kutuk bumi lagi gara-gara manusia. Biar dari waktu de kecil, cuma ada hal jahat yang de pikir ato de bikin juga, Sa trakan kas sapu bersi smua yang pu hidup lagi, sperti yang Sa su bikin.
22 Jadi, sampe nanti bumi ini hilang, ini tetap ada:
mo itu waktu tanam ato waktu panen,
mo waktu dingin ato waktu panas,
mo waktu musim hujan ato musim kring,
mo waktu siang ato waktu malam,
smua itu, tetap baku ganti-ganti trus.”
9
Allah ikat janji deng Nuh
9:1-17
1 Habis itu, Allah kas berkat Nuh deng de pu anana, Allah bilang begini ke dorang,
“Tamba banyak suda. Lahir anana deng cucu-cucu! Kas penu bumi ini!✡ 2 Dari smua binatang yang ada di darat sampe smua burung-burung, dong smua nanti takut kam. Dari smua yang mrayap di tana sampe smua ikan di laut, Sa kasi dong smua ke dalam kam pu kuasa. 3 Smua binatang-binatang itu, kam su bole makan, sperti dulu Sa kasi kam tanaman untuk kam makan.
4 Tapi kam tra bole makan binatang yang de pu daging masi ada dara.✡ Karna dara itu nyawa, de yang bikin binatang itu hidup.* 5 Trus kalo orang pu nyawa hilang, mo itu karna binatang yang bunu ato manusia lain yang bunu, Sa yang nanti tuntut tanggung jawab dari dong.
6 Sapa saja yang ambil manusia pu nyawa,
manusia lain nanti ambil de pu nyawa.
Karna Sa bikin manusia sperti Sa, Allah.✡
7 Trus untuk kam, tamba banyak suda. Kas banyak kam pu anana cucu supaya dong bisa kas penu bumi ni smua. Iyo, kam tamba banyak trus kas penu bumi ini.”
8 Trus Allah bilang ke Nuh sama Nuh pu anana yang ada sama-sama deng de disitu,
9 “Skarang, Sa mo ikat Sa pu janji deng ko, sama ko pu anana cucu. 10 Juga deng smua yang hidup yang ada sama-sama deng kam, dari burung-burung, binatang-binatang piara sama smua binatang liar, smua binatang yang kluar sama-sama deng ko dari kapal besar itu, Sa mo ikat janji deng kam. 11 Begini Sa pu janji: Mulai dari skarang, Sa trakan sapu bersi smua yang hidup di bumi ni deng banjir paling besar macam begini lagi. Trakan ada lagi banjir paling besar macam begini untuk kas hancur bumi. ”
12 Trus Allah bilang begini,
“Ini yang jadi tanda dari Sa pu janji untuk kam sama smua yang ada hidup di bumi deng kam. Nanti janji ini tetap ada trus, janji ini nanti turun ke kam pu anana cucu deng dong pu anana cucu juga. 13 Sa su taru Sa pu busur di langit untuk jadi tanda dari Sa pu janji deng smua yang ada di bumi. 14 Kalo Sa kas datang awan hitam di atas bumi trus Sa pu busur, plangi tu, de muncul disitu, 15 nanti Sa ingat janji yang Sa bikin deng kam, juga deng smua yang hidup di bumi ini. Janji kalo air trakan jadi banjir paling besar untuk sapu bersi smua yang hidup di bumi lagi. 16 Jadi, begitu busur itu muncul di awan, nanti Sa liat itu trus Sa ingat deng janji itu. Janji yang sampe nanti juga tetap ada, janji yang Sa, Allah, bikin deng manusia, juga deng smua yang hidup di bumi ini.”
17 Allah bilang Nuh begini, “Itu suda, tanda janji yang Sa bikin deng smua yang hidup di bumi.”
Nuh deng de pu anana
9:18-29
18 Nuh pu anana yang kluar sama-sama deng de dari kapal tu, dong pu nama Sem, Yafet, deng Ham. Ham ni Kanaan pu bapa. 19 Dong tiga ini suda Nuh pu anana. Dari dong tiga ini lahir smua orang yang tasebar ke mana-mana di bumi.
20 Nuh itu orang yang biasa kerja kebun. De tu orang pertama yang bikin kebun anggur. 21 Satu kali begini, Nuh minum air anggur trus de mabuk, baru de lepas de pu pakean smua. Trus de tidur dalam de pu tenda tu tlanjang-tlanjang begitu. 22 Waktu Kanaan pu bapa Ham ni de masuk ke dalam tenda begini, de liat de pu bapa ada tlanjang, trus de pigi kastau de pu sodara dua yang ada di luar itu. 23 Tapi waktu dengar itu, Sem deng Yafet dong dua ambil kain besar satu. Dong buka kain itu trus taru di dong dua pu bahu baru dong jalan mundur masuk ke dalam tenda, trus tutup dong pu bapa yang ada tlanjang itu. Dong dua pu muka hadap blakang deng Nuh supaya dong tra liat dong pu bapa pu badan tlanjang itu.
24 Skarang begini, pas Nuh de sadar dari de pu mabuk, de dengar yang de pu anak bungsu su bikin ke dia, 25 trus de bilang begini,
“Kanaan, biar kutuk ini turun ke dia:
de nanti jadi budak untuk de pu sodara-sodara lain,
de jadi budak yang paling hina.”
26 Baru Nuh de tamba,
“Puji TUHAN, Allah yang Sem semba!
Kanaan, biar de nanti jadi Sem pu budak.
27 Sa minta Allah kas tamba banyak Yafet† pu tana,
biar de pu anana cucu bisa tinggal tenang
sama-sama deng Sem pu anana cucu.
Tapi Kanaan de nanti jadi Yafet de pu budak.”
28 Nuh de masi hidup 350 taun stela banjir paling besar itu. 29 Jadi, Nuh de pu umur su sampe 950 taun baru de mninggal.
10
Bangsa-bangsa yang lahir dari Sem, Ham deng Yafet
10:1-32
(1 Taw 1:5-23)
1 Ini daftar anana cucu dari Sem, Yafet deng Ham, Nuh pu anana. Slesai banjir paling besar itu dong tiga pu anana lahir.
Yafet pu anana cucu
2 Yafet pu anana tu Gomer, Magog, Madai, Yawan, Tubal, Mesek, deng Tiras.
3 Gomer pu anana cucu tu orang Askenas, orang Rifat, deng orang Togarma.
4 Kalo Yawan pu anana cucu tu yang orang Elisa, orang Tarsis, orang Kitim, deng orang Dodanim dorang. 5 Dari dorang-dorang ini yang orang-orang pante mulai tasebar.
Ini suda, Yafet pu anana cucu.* Masing-masing deng dong pu bahasa, tana, bangsa, deng dong pu kluarga besar.
Ham pu anana cucu
6 Ham pu anana tu Kus, Mesir, Put, deng Kanaan.
7 Kus pu anana cucu tu orang Seba, orang Hawila, orang Sabta, orang Raema, deng orang Sabteka. Kalo Raema pu anana cucu tu orang Syeba deng orang Dedan.
8 Kus juga pu anak yang nama Nimrod. Nimrod de tu orang pertama yang pegang kuasa untuk printa di bumi ini. 9 TUHAN bikin de jadi orang yang paling jago buru skali. Itu yang, dulu orang dong biasa bilang begini, “TUHAN bikin ko jago buru macam Nimrod.” 10 Nimrod de jadi raja yang pimpin tana Babel, tana Erek, deng tana Akad. Kota ini smua ada di tana Sinear.† 11 Dari tana ini de pigi ke tana Asyur, trus bikin kota Niniwe, kota Rehobot-Ir, kota Kala, 12 deng kota Resen. Kota Resen ni kota besar yang ada di tenga-tenga kota Niniwe deng kota Kala.
13 Kalo Mesir pu anana tu moyang-moyang dari orang Ludim, orang Anamim, orang Lehabim, orang Naftuhim, 14 orang Patrusim, orang Kasluhim, deng orang Kaftorim dorang. Dari orang Kasluhim ini yang, orang Filistin dong lahir.
15 Kanaan pu anana tu Sidon, yang tua, deng Het. 16 Baru Kanaan pu anana cucu tu orang Yebus, orang Amori, orang Girgasi, 17 orang Hewi, orang Arki, orang Sini, 18 orang Arwadi, orang Semari, deng orang Hamati. Orang-orang Kanaan ini dong nanti tasebar di mana-mana. 19 Orang Kanaan pu tana tu dari batas kota Sidon ke ara-ara kota Gerar, sampe ke batas kota Gaza, trus ke ara kota Sodom, kota Gomora, kota Adma, deng kota Zeboim sampe batas kota Lasa.
20 Ini suda, Ham pu anana cucu. Masing-masing deng dong pu bahasa, tana, bangsa, deng dong pu kluarga besar.
Sem pu anana cucu
21 Yafet pu kaka Sem, de juga pu anana, dong ini yang jadi orang Eber dong pu moyang.
22 Sem pu anana juga: Elam, Asyur, Arpaksad, Lud, deng Aram.
23 Aram pu anana cucu itu orang Us, orang Hul, orang Geter, deng orang Mas.
24 Arpaksad pu anak tu Sela. Sela pu anak tu Eber.
25 Eber pu anak dua juga lahir, yang satu nama Peleg,‡ karna waktu de hidup itu bumi su tabagi-bagi. Eber pu anak yang satu lagi nama Yoktan.
26 Yoktan pu anana cucu tu orang Almodad, orang Selef, orang Hazar-Mawet, orang Yera, 27 orang Hadoram, orang Uzal, orang Dikla, 28 orang Obal, orang Abimael, orang Syeba, 29 orang Ofir, orang Hawila, deng orang Yobab. Smua itu suda, Yoktan pu anana cucu. 30 Dong pu tana tu mulai dari daera Mesa sampe batas daera Sefar, daera gunung-gunung di bagian timur.
31 Itu suda, Sem pu anana cucu dorang. Masing-masing deng dong pu bahasa, tana, bangsa, deng dong pu kluarga besar.
32 Ini suda, Nuh pu anana cucu deng dong pu kluarga besar. Habis banjir besar itu, dari dong ini suda asal smua bangsa-bangsa yang ada tasebar di dunia ini.
11
Bangunan tinggi di Babel
11:1-9
1 Dulu orang smua bicara pake satu bahasa yang sama. 2 Waktu dong jalan ke timur, dong ketemu tana yang rata di daera yang nama Sinear, trus dong tinggal disitu.
3 Satu kali begini, yang satu bilang ke yang lain, “Ayo, tong buat batu bata dari tana liat, trus tong bakar sampe kras.” Batu bata itu yang dong pake ganti batu, trus dong pake aspal cair untuk kas lengket batu bata itu. 4 Trus dong bilang juga, “Mari tong bangun kota satu deng de pu bangunan tinggi sampe ke langit. Supaya tong dapa knal, trus jang tong tapisa-pisa ke sluru bumi.”
5 Begini, TUHAN turun liat kota deng bangunan tinggi yang orang-orang dong bangun itu. 6 Baru TUHAN bilang begini,
“Dong smua ni satu bangsa yang pu bahasa satu saja. Apa yang dong bikin skarang ni, itu baru langka pertama saja. Apa lagi nanti, dong bisa bikin apa saja yang dong mau. 7 Mari Tong* turun bikin dong bingung deng dong pu bahasa, supaya dong tra baku mngerti bahasa satu sama yang lain.”
8 Jadi begitu suda, TUHAN bikin sampe dong tapisa-pisa ke sluru bumi. Karna itu dong stop bangun kota. 9 Itu yang knapa kota itu pu nama Babel, karna disitu TUHAN bikin sluru bumi babingung deng dong pu bahasa,† trus dari situ TUHAN kas pisa-pisa dong ke sluru bumi.
Sem pu anana cucu
11:10-26
(1 Taw 1:24-27)
10 Ini daftar anana cucu dari Sem.
Pas su lewat dua taun dari waktu banjir paling besar tu, waktu Sem pu umur 100 taun, de pu anak Arpaksad lahir. 11 Sem masi hidup 500 taun lagi habis de pu anak Arpaksad ni lahir. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
12 Waktu Arpaksad pu umur su 35 taun, de pu anak Sela lahir. 13 Arpaksad de masi hidup 403 taun lagi, habis de pu anak Sela lahir. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
14 Waktu Sela pu umur su 30 taun, de pu anak Eber lahir. 15 Sela de masi hidup 403 taun lagi, habis de pu anak Eber lahir. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
16 Waktu Eber pu umur su 34 taun, de pu anak Peleg lahir. 17 Eber masi hidup 430 taun lagi, habis de pu anak Peleg lahir. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
18 Waktu Peleg pu umur su 30 taun, de pu anak Rehu lahir. 19 Peleg masi hidup 209 taun lagi, habis de pu anak Rehu lahir. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
20 Waktu Rehu pu umur su 32 taun, de pu anak Serug lahir. 21 Habis Serug lahir, Rehu masi hidup 207 taun lagi. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
22 Waktu Serug pu umur su 30 taun, de pu anak Nahor lahir. 23 Serug masi hidup 200 taun lagi, habis de pu anak Nahor lahir. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
24 Waktu Nahor pu umur su 29 taun, de pu anak Terah lahir. 25 Nahor masi hidup 119 taun lagi, habis de pu anak Terah lahir. De juga ada anana laki-laki deng anana prempuan yang lain.
26 Waktu Terah pu umur su 70 taun, de pu anak tiga lahir. De pu anana tu Abram, Nahor, deng Haran.
Terah pu anana cucu
11:27-32
27 Ini crita tentang Terah pu anana cucu.
Terah pu anana tu Abram, Nahor, deng Haran. Haran de pu anak laki-laki nama Lot. 28 Trus waktu Terah de masi hidup, de pu anak Haran mninggal di kota Ur di tana Babilonia, kota tempat dong lahir itu. 29 Abram de kawin deng prempuan satu yang nama Sarai, trus Nahor kawin deng prempuan yang nama Milka. Milka ni Haran pu anak prempuan. Haran juga pu anak prempuan lain yang pu nama Yiska. 30 Sarai ni de mandul, de trada anak.
31 Satu kali begini, Terah de bawa de pu anak Abram deng Abram pu istri Sarai, sama de pu cucu Lot, Haran pu anak ini. Dong sama-sama pigi kas tinggal kota Ur yang di tana Babilonia tu, trus dong mo pigi ke tana Kanaan. Tapi pas waktu dong sampe di kota satu yang de nama tu Haran, dong stop trus tinggal disitu. 32 Di kota Haran ni Terah de mninggal. Terah pu umur su masuk 205 taun waktu de mninggal.
12
TUHAN panggil Abram
12:1-9
1 Begini TUHAN bicara ke Abram, “Abram, kluar kas tinggal ko pu tana deng ko pu kluarga besar, kluar dari ko pu bapa pu ruma! Ko pigi ke tana yang nanti Sa kas tunjuk ke ko.✡
2 Nanti Sa bikin ko pu anana cucu banyak
sampe dong jadi bangsa yang besar.
Sa nanti kas berkat ko.
Nanti Sa bikin sampe smua orang tau ko pu nama,
sampe ko nanti jadi berkat untuk orang lain.
3 Nanti Sa kas berkat orang-orang yang kas berkat ko.
Trus kalo ada sapa saja yang kutuk ko,
nanti Sa kutuk dia.
Lewat ko, nanti Sa kas berkat smua kluarga di dunia ini.”✡
4 Jadi suda, Abram de pigi, de bikin sperti yang TUHAN bilang ke dia. Lot juga ada ikut sama-sama deng Abram waktu itu. Abram de pu umur su masuk 75 taun waktu de pigi dari kota Haran. 5 Abram de bawa de pu istri Sarai sama dong pu barang-barang deng dong pu budak-budak smua yang dong dapat di kota Haran. Abram pu ade laki-laki pu anak laki-laki yang nama Lot ni, Abram bawa ikut dong juga. Dong smua jalan pigi sampe ke tana Kanaan.
6 Abram dong jalan di tana itu sampe ke tempat satu yang ada pohon besar skali. Tempat itu di More, dekat kota Sikem. Waktu itu, orang-orang Kanaan dong masi tinggal disitu. 7 Waktu itu, TUHAN datang kas tunjuk De pu diri sama Abram, baru bilang, “Nanti Sa kasi tana ini sama ko pu anana cucu.”✡ Jadi, Abram de susun batu trus bikin tempat bakar korban satu untuk TUHAN yang su kas tunjuk De pu diri sama Abram dia.
8 Dari tempat yang de tinggal tu, Abram de pinda ke gunung-gunung yang di sebla timur kota Betel baru de pasang de pu tenda disitu. Tenda pu sebla barat tu, kota Betel, baru kota Ai ada di de pu sebla timur. Disitu, Abram de susun batu lagi trus bikin tempat bakar korban untuk TUHAN baru de semba TUHAN.
9 Habis itu Abram dong jalan dari satu tempat ke tempat satu lagi, trus-trus sampe di bagian slatan tana Kanaan situ, di daera Negeb.
Abram di Mesir
12:10-20
10 Satu kali begini, tana Kanaan yang Abram dong tinggal tu kena klaparan yang para sampe trada makanan lagi. Gara-gara itu, Abram dong pigi tinggal jadi pendatang di Mesir. 11 Pas waktu dong baru mo masuk ke tana Mesir, Abram de bilang ke de pu istri Sarai begini,
“Sarai, ko dengar. Sa tau skali kalo ko ni memang cantik skali. 12 Kalo orang-orang Mesir dong liat ko, nanti dong bilang, ‘Itu pasti de pu istri.’ Itu yang, nanti bikin dong bunu sa baru kas biar ko hidup. 13 Jadi, ko bilang ke dorang kalo ko tu sa pu ade prempuan. Supaya dong buat baik sama sa karna ko, trus kas tinggal sa hidup.”
14 Waktu Abram dong su masuk ke tana Mesir, orang-orang Mesir dong liat Abram pu istri ni cantik skali. 15 Trus pas raja Mesir pu kepala-kepala pemrinta ni dong liat Sarai, dong tinggal bicara-bicara tentang Sarai pu cantik tu di depan raja dia. Jadi, raja suru bawa Sarai ke de pu istana. 16 Raja de bikin baik skali sama Abram karna de mau deng Sarai. Itu yang, raja de kasi Abram budak-budak laki-laki deng prempuan, kambing domba, sapi, kledai, deng unta-unta.
17 Tapi TUHAN hukum raja Mesir deng de pu satu istana, dong kena penyakit-penyakit para, karna Abram pu istri Sarai. 18 Langsung raja Mesir panggil Abram baru bilang,
“Knapa ko tipu saya? Knapa ko tra kastau sa kalo de ni ko pu istri? 19 Baru knapa ko bilang kalo de ni ko pu ade prempuan? Bikin sampe sa ambil de jadi sa pu istri lagi? Ini! Ambil ko pu istri! Ambil de trus kam dua pigi dari sini!”
20 Baru raja Mesir suru orang-orang brapa untuk bawa kluar Abram sama de pu istri tamba deng dong pu barang-barang smua.
13
Abram deng Lot pisa
13:1-13
1 Waktu Abram de kluar dari Mesir, de kembali ke daera Negeb sama-sama deng de pu istri, lapis deng smua yang de punya, deng Lot juga. Lot ini anak dari Abram pu sodara laki-laki. 2 Abram de paling kaya skali. De pu binatang-binatang piara, de pu emas deng de pu perak tu paling banyak skali.
3 Abram dong jalan dari tana Negeb ke tempat satu lagi, begitu trus sampe dekat kota Betel, pas di tenga-tenga kota Betel deng kota Ai. Ini tempat yang pertama skali de bikin tenda dulu. 4 Tempat ini yang dulu de perna bikin tempat bakar korban. Di tempat ini, Abram de semba TUHAN.
5 Lot yang ada ikut sama-sama deng Abram dorang ni, de juga ada bawa de pu kluarga deng de pu orang-orang kerja, kambing domba, sama de pu sapi-sapi. 6 Tapi tana tempat dong tinggal ni tra bisa tanggung dong smua. Abram deng de pu sodara pu anak ni, dong dua pu binatang-binatang piara paling banyak skali. Itu yang bikin sampe, tana tempat dong tinggal ni tra bisa tampung dong dua sama-sama. 7 Gara-gara itu juga yang, Abram pu orang-orang yang jaga de pu binatang piara ni, dong mulai baku ribut deng Lot pu orang-orang yang jaga de pu binatang piara. Baru pas waktu itu, orang Kanaan deng orang-orang Feris dong masi tinggal di tana situ juga.
8 Jadi suda, satu kali begini Abram de pigi bicara ke Lot begini,
“Kitong dua ni sodara jadi, lebi baik tong tra baku ribut begini. Sa deng ko, sama sa pu orang-orang yang jaga kambing domba deng ko pu orang-orang yang jaga kambing domba juga, tra bole baku ribut. 9 Skarang ko liat, tana ni besar to? Daripada tong begini, lebi baik tong dua bagi jalan. Kalo ko ke kiri, sa ke kanan. Kalo ko ke kanan, sa ke kiri.”
10 Suda, Lot de buang mata trus de liat kliling. Pas di daera tana renda di daera kali Yordan sampe ke kota Zoar tu, de liat tempat itu smua ada air banyak, kliatan macam TUHAN pu taman Eden begitu, hampir sama deng tana Mesir. Ini waktu TUHAN blum kas hancur kota Sodom deng Gomora rata deng tana. 11 Dari situ dong dua pisa. Lot de pili tana renda di daera kali Yordan tu smua. Jadi Lot de brangkat ke ara timur. 12 De pigi tinggal dekat kota-kota di bagian tana renda di daera Yordan. De bikin tenda disana, di dekat kota Sodom. Tapi Abram de tinggal di tana Kanaan tetap. 13 Waktu itu, orang di kota Sodom dong paling jahat trus dong pu dosa ke TUHAN su terlalu banyak skali.
Abram pinda ke Hebron
13:14-18
14 Waktu Lot su kas tinggal tempat itu, TUHAN bicara lagi ke Abram. TUHAN bilang,
“Dari tempat yang ko ada bediri ni, ko liat kliling skarang, liat baik-baik ke ara timur, barat, utara deng slatan! 15 Tana smua yang ko ada liat itu, nanti Sa kasi tana itu ke ko deng ko pu anana cucu. Sampe nanti, tana ini tetap dong punya. 16 Juga nanti Sa bikin ko pu anana cucu jadi banyak skali. Dong pu banyak tu macam debu tana pu banyak, tra bisa hitung dong pu banyak. 17 Skarang, ko siap-siap! Jalan pigi cek trus liat tana ini de pu panjang deng lebar,* karna tana ini Sa nanti kasi ke ko.”
18 Suda, habis itu Abram de kas rapi de pu tenda trus de pinda ke Hebron. Trus de kas bediri de pu tenda dekat pohon-pohon besar skali yang di daera Mamre. Baru, Abram de susun batu untuk bikin tempat bakar korban untuk TUHAN disitu.
14
Abram kas kala raja-raja di timur untuk tolong Lot
14:1-16
1 Pas waktu itu, orang Babilonia pu raja Amrafel, orang Elasar pu raja Ariok, orang Elam pu raja Kedorlaomer, deng orang Goyim pu raja Tideal, 2 dong ada mo baku prang lawan kota Sodom pu raja Bera, kota Gomora pu raja Birsya, kota Adma pu raja Syinab, kota Zeboim pu raja Syemeber, gabung deng kota Bela pu raja. Kota Bela tu kota Zoar suda. 3 Jadi, lima raja ni dong gabung sama-sama di bagian tana renda di Sidim, di daera Laut Mati.* 4 Dong su 12 taun dapa injak-injak sama raja Kedorlaomer jadi, pas taun ke-13, lima raja ini dong balik lawan.
5 Di taun ke-14, raja Kedorlaomer deng raja-raja yang sama-sama deng dia, dong gabung untuk mo baku lawan deng raja lima itu. Dong mulai deng kas kala orang-orang dari suku-suku lain dulu. Mulai dari orang-orang Refaim di daera Asterot-Karnaim, orang-orang Zuzim di daera Ham, deng orang-orang Emim di daera Syawe-Kiryataim. 6 Trus dong kas kala orang-orang Hori yang di gunung-gunung Seir tu, dong kejar sampe ke daera El-Paran pas di batas tempat sepi yang kring.† 7 Habis dari situ, dong balik ke daera En-Mispat, yang orang lebi knal deng nama Kades. Trus raja-raja itu dong kas kala orang Amalek trus ambil dong pu daera smua. Dong juga kas kala orang Amori yang tinggal di daera Hazezon-Tamar.
8-9 Habis empat raja ini dong kas kala orang-orang smua tu, dong siap-siap pigi baku lawan deng lima raja yang ada gabung di daera tana renda di Sidim. Dong mo pigi kas kala lima raja itu. Jadi, kota Sodom, kota Gomora, kota Adma, kota Zeboim, deng kota Bela yang pu nama lain Zoar ni, dong pu raja-raja atur barisan pigi prang lawan orang Elam pu raja Kedorlaomer, orang Goyim pu raja Tideal, orang Babilonia pu raja Amrafel, deng orang Elasar pu raja Ariok. Jadi, ada empat raja lawan lima raja. 10 Di daera tana renda di Sidim ni, ada sumur aspal banyak disitu. Jadi, pas waktu kota Sodom pu raja deng kota Gomora pu raja dong mo lari dari prang, ada yang jatu ke dalam situ. Orang-orang lain yang masi hidup tu, dong lari pigi ke daera gunung-gunung. 11 Kota Sodom deng kota Gomora pu barang-barang smua deng makanan-makanan juga, dong pu lawan ambil smua, trus bawa pigi. 12 Waktu itu, Lot yang Abram pu sodara pu anak tu dapa bawa juga. Lot pu barang-barang smua juga dong bawa pigi. Itu gara-gara Lot dong waktu itu tinggal di kota Sodom.
13 Begini, ada orang satu yang slamat. De lari trus pigi crita yang jadi tu sama Abram, orang Ibrani itu. Waktu itu, Abram de tinggal di tenda dekat pohon-pohon besar yang di Mamre pu tempat itu. Mamre itu orang Amori, de pu sodara Eskol deng Aner. Dong tiga deng Abram su baku janji untuk baku bantu waktu ada prang nanti.
14 Waktu Abram dengar kalo de pu sodara pu anak ada dapa tahan, Abram de kas kumpul de pu orang-orang yang memang su dapa kas siap untuk prang. De pu orang-orang ni yang memang lahir besar di de pu ruma. Dong pu banyak tu ada 318 orang. Dong kejar dong pu lawan ni sampe ke daera tana Dan. 15 Pas malam yang dong mo mulai srang, Abram bagi-bagi de pu orang-orang jadi brapa klompok, trus dong maju srang dong pu lawan dari smua ara. Abram dong kas kala, trus dong kejar dong pu lawan tu sampe ke daera Hoba di kota Damsik pu sebla utara. 16 Baru, Abram de bawa kembali smua barang-barang yang de pu lawan bawa itu. Abram juga bawa de pu sodara pu anak Lot ni deng Lot de pu barang-barang smua juga. Prempuan-prempuan deng orang-orang lain yang dapa tahan juga tu, Abram bawa kembali.
Abram ketemu deng Melkisedek
14:17-24
17 Stela Abram de kas kala Kedorlaomer deng raja-raja yang sama-sama deng Kedorlaomer itu, Abram de kembali. Trus, kota Sodom pu raja kluar sambut dia, di daera tana renda Syawe. Ini tempat yang dong biasa bilang ʻRaja pu Tana Renda.ʼ
18 Waktu itu, Melkisedek yang jadi raja tana Salem ni, de juga datang bawa roti deng minuman anggur. De ni juga imam dari Allah Yang Paling Besar.‡ 19 De datang trus de kas berkat Abram. De bilang begini,
“Sa minta Allah Yang Paling Besar, yang bikin langit deng bumi,
kas berkat Abram.
20 Puji Allah Yang Paling Besar!
Karna Allah su kasi ko pu lawan-lawan ke ko, supaya ko kas kala dorang.”✡
Baru, Abram de kasi seperspulu dari smua barang yang de ada bawa tu.
21 Habis itu, kota Sodom pu raja bilang ke Abram begini, “Abram, barang-barang yang ko ada bawa kembali tu, ko bisa ambil. Tapi, sa pu orang-orang yang ko ada bawa pulang tu, mari! Kas kembali ke sa suda.”
22 Tapi Abram bilang ke Sodom pu raja itu begini,
“Sa su sumpa pake nama TUHAN, Allah Yang Paling Besar yang bikin langit deng bumi, begini, 23 ‘Sa trakan ambil apapa dari yang ko punya ini. Biar mo benang ato sendal pu tali juga, sa trakan ambil.’ Itu supaya, jang sampe nanti ko bilang kalo ko yang bikin Abram jadi kaya lagi. 24 Kalo sa, sa trakan ambil apapa! Hanya yang sa pu orang-orang dong su makan itu, deng Aner, Eskol, sama Mamre dong yang pigi ikut sa prang, biar dong saja yang ambil dong pu bagian masing-masing.”
15
TUHAN ikat janji deng Abram
15:1-21
1 Su lewat brapa waktu begini, TUHAN datang bicara sama Abram sperti mimpi.* TUHAN bicara ke de begini,
“Abram, ko jang takut!
Sa yang jaga ko dari musu.
Nanti ko dapat bagian yang besar.”
2 Tapi Abram jawab begini, “TUHAN Allah, Tuhan mo kasi sa apa lagi? Sa ni trada anak. Baru nanti sa mninggal, yang dapat sa pu barang-barang smua tu Eliezer mo, yang dari Damsik itu.”
3 Trus Abram de bilang lagi, “TUHAN tra kasi sa anak. Baru waktu sa mninggal, sa pu orang kerja ini, de yang nanti dapat sa pu barang-barang smua ini.”
4 Begini Abram dengar TUHAN bilang de lagi, “Bukan ko pu orang kerja yang nanti dapat ko pu harta smua, tapi ko pu anak laki-laki sendiri.” 5 Trus TUHAN bawa Abram kluar baru bilang ke de begini, “Abram, ko liat ke langit! Skarang, kalo ko bisa, coba ko hitung bintang-bintang itu!” TUHAN tamba lagi, “Nanti ko pu anana cucu pu banyak sama macam begitu.”✡
6 Waktu itu, Abram de percaya yang TUHAN bilang. Itu jadi, TUHAN liat de tu orang yang benar karna de pu percaya ini.✡
7 TUHAN bilang lagi ke Abram, “Sa ini TUHAN yang bawa ko kluar dari kota Ur di tana Babilonia, supaya Sa kasi tana Kanaan ni untuk jadi ko pu milik.”
8 Tapi Abram de tanya, “TUHAN Allah, bagemana sa tau kalo tana ini nanti jadi sa pu milik?”
9 TUHAN jawab dia, “Ko pigi ambil untuk Sa, sapi betina satu, kambing betina satu, deng domba jantan satu. Dong masing-masing yang umur tiga taun. Trus ambil juga burung merpati puti deng merpati hitam yang masi muda satu-satu.”
10 Abram de ambil smua yang TUHAN suru de itu. De bla, bagi tenga binatang-binatang ni jadi dua bagian. Baru, de taru yang de su potong tu, baku sebla-sebla dalam satu baris. Tapi untuk yang burung de tra bla jadi dua. 11 Pas burung-burung yang biasa makan bangke ni datang hinggap di daging-daging yang Abram taru itu, tapi Abram usir.
12 Waktu pas matahari su mo masuk begini, Abram tatidur sono. Begini, glap yang tra baik punya, turun tutup dia sampe de rasa takut. 13 Baru TUHAN bilang ke Abram begini,
“Abram, ko dengar baik-baik ini! Ko pu anana cucu nanti jadi orang pendatang di tana satu, tana yang bukan dong punya. Nanti dong jadi budak, trus dong tinggal dapa injak-injak trus sampe 400 taun. 14 Tapi bangsa yang bikin dong jadi budak ini nanti dapa hukum dari Saya. Habis itu, nanti dong kluar deng bawa banyak barang-barang.✡ 15 Tapi untuk ko, ko nanti hidup sampe ko su masuk umur yang tua baru ko gabung deng ko pu moyang dong yang su duluan. Nanti ko mninggal deng tenang trus ko dapa kubur waktu ko pu rambut su puti. 16 Habis ko pu turunan keempat† dong pu jaman su lewat, ko pu anana cucu yang di jaman itu, nanti dong kembali ke tana ini, trus ambil tana ini dari orang Amori. Karna, di waktu itu baru orang Amori dong pu dosa su cukup untuk dapa hukum, skarang masi blum.”
17 Pas matahari su masuk baru su glap, kaget begini blanga yang isi bara deng asap-asap tu muncul deng obor yang mnyala besar skali. Blanga deng obor tu muncul, baru jalan dari tenga-tenga daging yang Abram su atur itu.‡ 18 Waktu itu juga, TUHAN ikat janji deng Abram. TUHAN bilang,
“Sa janji, nanti Sa kasi tana ini smua untuk ko pu anana cucu dorang. Tana yang pu luas dari sungai di Mesir sampe di sungai besar Efrat ini. 19 Tana yang dari orang Keni, orang Kenas, orang Kadmon, 20 orang Het, orang Feris, orang Refaim, 21 orang Amori, orang Kanaan, orang Girgasi, deng orang Yebus dorang.”
16
Hagar deng Ismael
16:1-16
1 Skarang begini, Abram pu istri Sarai de trada anak. Tapi, Sarai de ada budak satu, prempuan Mesir yang de pu nama Hagar. 2 Jadi, Sarai de bilang ke Abram begini, “Abram, ko dengar, TUHAN De tra kas ijin sa untuk lahir anak. Jadi, ko pigi tidur deng sa pu budak prempuan itu eh. Mungkin sa bisa dapat anak lewat dia ka.”*
Abram de stuju yang Sarai bilang itu. 3 Jadi Abram pu istri Sarai ni, de bawa de pu budak orang Mesir yang nama Hagar tu ke de pu suami Abram, supaya de kawin deng de pu suami Abram. Ini smua jadi waktu Abram su tinggal spulu taun di tana Kanaan situ.
4 Abram de pigi tidur deng Hagar. Trus Hagar de hamil. Waktu Hagar de tau kalo de hamil, de jadi sombong baru de anggap reme de pu nyonya Sarai. 5 Trus Sarai bilang ke Abram, “Sa su kasi sa pu budak prempuan ke ko, tapi waktu de tau kalo de hamil dari ko, de anggap reme saya. Ini gara-gara ko! Skarang, biar TUHAN yang kas tunjuk sapa yang bikin sala, sa ka ko.”
6 Tapi Abram de jawab Sarai, “Sarai, de tu ko pu budak! Ko yang pu kuasa untuk suru-suru Hagar dia. Bikin sama dia apa saja yang ko pikir ko harus bikin.” Suda, Sarai de bikin tra baik ke de pu budak Hagar itu. Itu yang, Hagar de lari dari Sarai.
7 Begini, TUHAN pu Malaikat† datang ketemu Hagar dekat mata air satu di tempat sepi yang kring, yang di jalan ke ara-ara daera Syur. 8 Trus Malaikat itu bilang begini, “Hagar, ko yang jadi Sarai pu budak, ko dari mana trus mo kemana?”
De jawab, “Sa lari dari sa pu nyonya Sarai.”
9 Trus TUHAN pu Malaikat tu bilang lagi ke dia, “Ko kembali ke ko pu nyonya. Smua yang de suru ko, ko ikut.” 10 Trus TUHAN pu Malaikat de bilang lagi, “Sa nanti bikin ko pu anana cucu jadi banyak skali, sampe mo hitung saja, su trakan sanggup.” 11 TUHAN pu Malaikat lanjut lagi bilang,
“Skarang ko ada hamil. Nanti ko lahir anak laki-laki satu. Ko harus kas nama de Ismael. De pu nama Ismael karna TUHAN su dengar ko pu susa.‡ 12 Nanti ko pu anak laki-laki satu ni de pu hidup sama macam kledai liar, trada yang bisa atur dia. De nanti tinggal baku lawan deng orang-orang trus, baru orang-orang juga lawan dia. De tinggal baku musu deng de pu sodara dorang.”
13 Hagar de kasi nama sama TUHAN yang ada bicara deng de tu begini, “Memang betul, Ko itu El-Roi!§ Karna di tempat ini sa su liat Allah yang ada jaga liat saya.” 14 Dari situ yang, orang kas nama sumur itu, ʻsumur dari Lahai-Roi.ʼ* Sumur ini ada di tenga-tenga Kades deng daera Bered.
15 Trus Hagar de lahir anak laki-laki satu untuk Abram. Abram kas nama anak yang Hagar de lahir tu Ismael.✡ 16 Abram pu umur su 86 taun, waktu Hagar de lahir Ismael untuk dia.
17
Allah suru Abram bikin tanda janji
17:1-27
1 Waktu Abram pu umur 99 taun, TUHAN kas tunjuk Diri ke de lagi trus bilang begini, “Sa ini Allah Yang Pu Kuasa Paling Besar.* Ko pu hidup harus ikut yang Sa mau, trus tetap setia deng Saya. 2 Trus Sa mo ikat Sa pu janji deng ko: Sa nanti bikin ko pu anana cucu jadi paling banyak skali.”†
3 Dengar begitu, Abram langsung tunduk sampe muka ke tana. Trus Allah bilang Abram lagi,
4 “Ko dengar! Ini yang Sa janji ke ko: Sa nanti bikin ko jadi bapa dari bangsa-bangsa yang banyak skali. 5 Itu jadi, skarang ko pu nama bukan Abram lagi, tapi Abraham.‡ Karna Sa su kas tetap ko jadi bapa dari bangsa yang banyak skali.✡ 6 Sa nanti bikin ko ada anana cucu yang paling banyak skali. Ko pu anana cucu dong nanti jadi bangsa-bangsa. Nanti raja-raja juga lahir dari ko pu anana cucu ini. 7 Janji yang Sa bilang ko ini, ini janji yang trakan perna hilang. Biar sampe ko deng ko pu anana cucu yang lahir nanti juga, janji ini tetap ada. Sa janji Sa tetap jadi Allah untuk ko deng ko pu anana cucu. 8 Tana yang ko ada tinggal jadi pendatang ini, nanti Sa kasi ke ko deng ko pu anana cucu.✡ Smua tana Kanaan ini, Sa nanti kasi ke kam, untuk tetap jadi kam pu milik sampe batas waktu yang trada akir. Trus Sa nanti tetap jadi Allah untuk dorang.”
9 Allah bicara lagi ke Abraham begini,
“Trus untuk ko Abraham, ko deng ko pu anana cucu yang nanti lahir juga, kam harus tetap bikin tanda janji yang Sa bilang ini. 10 Sa su ikat janji deng ko sama ko pu anana cucu. Untuk kas tanda janji yang Sa su bikin ini, kam harus tetap bikin ini: tiap laki-laki yang ada tinggal sama-sama deng kam, harus dapa sunat.✡ 11 Sunat pu cara tu begini: Potong kam pu kulit di bagian ujung klamin. Nanti itu yang kas tanda kalo Sa deng ko su ikat janji. 12 Kam pu anana yang baru lahir pas masuk dlapan hari, dong smua harus dapa sunat. Smua laki-laki dalam ko pu orang-orang ini, sampe kam pu anana cucu juga, smua yang lahir di kam pu kluarga ato orang luar yang dapa bli deng uang, yang tra masuk ko pu kluarga juga. 13 Smua laki-laki yang masuk dalam kam pu rombongan harus dapa sunat, itu jadi tanda cap di kam pu daging yang nanti kas ingat kam, kalo janji yang Sa kasi tu trakan perna hilang. 14 Laki-laki sapa saja yang tra dapa sunat, yang de pu kulit bagian ujung klamin tra dapa potong, de tra bole gabung deng orang-orang yang dapat Sa pu janji ini. Karna de tra bikin tanda janji yang Sa suru ini.”
15 Allah bilang Abraham lagi begini,
“Trus untuk ko pu istri Sarai, jang ko panggil Sarai lagi. Mulai skarang de pu nama su ganti jadi Sara. 16 Sa nanti kas berkat dia, mala de nanti lahir anak laki-laki satu untuk ko. Sa nanti kas berkat de sampe de nanti jadi mama dari bangsa-bangsa. Mala, dari de pu anana cucu tu nanti ada raja-raja yang pimpin bangsa-bangsa.”
17 Dengar begitu, Abraham langsung tunduk hormat Allah sampe ke tana baru Abraham de pikir, “Sa pu umur su mo masuk 100 taun. Sara pu umur su 90 taun. Baru Sara de mo lahir anak untuk sa di umur begini? Bisa eh?” Langsung Abraham de ketawa rasa lucu. 18 Trus Abraham de bilang ke Allah, “Ah Tuhan, janji yang Tuhan kasi tu biar untuk Ismael saja suda. Biar dari de saja suda sa pu anana cucu lahir.”
19 Tapi Allah jawab begini,
“Tra bole. Ko pu istri Sara nanti de lahir anak laki-laki satu untuk ko. Ko harus kas nama anak itu Isak.§ Nanti Sa bikin Sa pu janji deng dia juga deng de pu anana cucu, janji yang trakan perna hilang. 20 Yang ko minta tentang Ismael tu nanti Sa bikin juga. Nanti Sa kas berkat de deng kasi de anana cucu yang paling banyak skali juga. De nanti jadi moyang dari 12 kepala suku. De pu anana cucu juga nanti Sa bikin jadi bangsa yang besar. 21 Tapi Sa pu janji, itu janji yang nanti turun ke Isak, ko pu anak yang nanti Sara de lahir taun depan, pas di waktu-waktu macam skarang ini.”
22 Habis Allah bicara begitu, Allah naik kas tinggal Abraham disitu.
23 Trus Abraham panggil de pu anak Ismael deng smua orang laki-laki yang ada deng Abraham. Smua laki-laki yang lahir di Abraham pu ruma ato yang dapa bli, Abraham panggil dong trus potong dong pu kulit klamin bagian ujung. Sperti yang Allah bilang, hari itu juga Abraham kas sunat dong smua. 24 Jadi, Abraham pu umur su 99 taun waktu de dapa sunat. 25 Abraham pu anak Ismael ni, de pu umur 13 taun waktu de dapa sunat. 26 Hari itu juga, Abraham deng de pu anak Ismael dapa sunat langsung. 27 Trus, Abraham pu orang laki-laki smua juga, mo yang lahir di de pu ruma ato yang de bli, smua dapa sunat sama-sama deng dia.
18
Allah janji kasi anak laki-laki untuk Abraham
18:1-15
1 Satu siang pas ada panas pica ni, Abraham de duduk-duduk depan de pu pintu tenda yang dekat pohon-pohon besar di Mamre. Begini, TUHAN kas tunjuk De pu diri ke Abraham. 2 Waktu Abraham de buang mata begini, de liat ada tiga orang bediri tra jau dari dia. Pas de liat dorang, dari de pu pintu tenda tu de pigi lari sambut dong. De tunduk hormat sama dong sampe ke tana.✡ 3 Trus de bilang, “Tuan, kalo bapa mau, mari kam singga dulu sbentar di sa pu tenda. 4 Biar sa suru orang ambil air untuk cuci tuan-tuan pu kaki trus tuan dong bisa istirahat sbentar di bawa pohon ini.” 5 Baru Abraham bilang lagi, “Tuan dong su datang jadi, biar sa taru makanan sdikit supaya tuan-tuan bisa isi tenaga. Habis itu baru, nanti tuan dong lanjut jalan lagi.”
Trus dong jawab, “Iyo, baik! Bikin yang ko bilang itu suda.”
6 Abraham langsung kembali ke tenda cepat-cepat trus bilang ke Sara, “Cepat! Ko pigi ambil tepung yang paling bagus satu sak trus bikin roti bulat dari situ!”
7 Habis itu, Abraham de lari ke tempat binatang piara. De ambil anak sapi satu yang de pu daging bagus skali trus de kasi ke de pu orang kerja. De pu orang ni langsung kas siap daging itu. 8 Dari situ Abraham de pigi ambil susu sapi, trus de ambil susu kental yang asam, deng daging yang su masak itu. Baru de pigi taru itu depan de pu tamu-tamu itu. Waktu de pu tamu ni dong makan, Abraham de bediri dekat dong di bawa pohon situ.
9 Baru orang-orang ini tanya Abraham, “Ko pu istri Sara, ada dimana?”
Abraham jawab, “De ada disana, dalam tenda situ.”
10 Satu dari dong tiga* bilang ke Abraham, “Taun depan di waktu yang sama macam skarang ini, Sa pasti datang ketemu ko lagi. Waktu itu, ko pu istri Sara ni nanti su lahir anak laki-laki satu.”✡
Waktu itu, tuan itu ada duduk depan tenda, trus Sara de ada duduk dengar dari blakang pintu tenda. 11 Waktu itu, Abraham deng Sara su tua skali, trus Sara su brenti datang bulan. 12 Jadi, waktu dengar itu Sara de rasa lucu trus de ketawa dalam hati, de pikir, “Sa yang su layu begini? Macam sa masi mo rasa snang tidur deng sa pu suami ka, tamba lagi sa pu tuan Abraham✡ juga su tua begitu.”
13 TUHAN† tanya ke Abraham,
“Knapa Sara de ketawa? Knapa de tra percaya kalo de bisa lahir anak di de pu umur yang su tua ka? 14 Sa ini TUHAN! Trada yang susa untuk Sa! Taun depan, di waktu yang Sa su bilang itu, Sa nanti datang ketemu ko lagi. Waktu itu, Sara de nanti su lahir anak laki-laki satu.”
15 Karna Sara de takut jadi, de alasan bilang, “Sa tra ketawa.”
Tapi TUHAN jawab dia, “Trada. Ko memang ketawa tadi!”
Abraham sembayang untuk kota Sodom
18:16-33
16 Habis itu Abraham antar tiga orang ni dong lanjut jalan lagi.
Pas dong sampe di tempat yang dari jau dong bisa liat kota Sodom di bawa sana, 17 TUHAN De pikir,
“Masa Sa tra kastau Abraham apa yang Sa mo bikin sama kota Sodom? 18 Abraham ini yang, de pu anana cucu nanti jadi bangsa besar yang pu kuasa besar. Trus, lewat de Sa mo kas berkat smua bangsa di dunia ini baru? 19 Tra bisa! Karna Sa su pili de supaya de ajar de pu anana deng cucu-cucu hidup ikut Sa pu mau. Dong pu hidup tu harus benar trus bikin yang adil. Kalo dong bikin smua yang Sa bilang ini, Sa, TUHAN, pasti nanti bikin smua yang Sa su janji ke Abraham itu.”
20 Habis itu, TUHAN bicara ke Abraham begini,
“Abraham, ada banyak orang yang triak tentang Sodom deng Gomora, trus memang dong pu dosa su terlalu banyak skali. 21 Itu jadi, Sa ada mo turun kesana untuk liat kalo memang yang dong triak tentang Sodom deng Gomora tu betul ka tra.”
22 Trus Abraham pu tamu-tamu ni dong jalan pigi ke kota Sodom. Tapi Abraham de masi tetap bediri deng TUHAN disitu. 23 Baru Abraham de ke dekat-dekat baru de tanya TUHAN,
“Betul ka, Tuhan mo kas lenyap orang-orang jahat, lapis deng de pu orang-orang benar juga? 24 Bagemana kalo ada 50 orang benar di kota situ, Tuhan tetap kas lenyap kota itu smua ka? Tuhan betul-betul trakan kas ampun kota itu ka, supaya 50 orang tu slamat? 25 Pasti Tuhan tra mau kas lenyap orang benar sama-sama deng orang jahat to? Su pasti skali, Tuhan tra mungkin bikin begitu. Tra mungkin Tuhan hukum orang jahat deng orang benar sama-sama to? Tuhan tu hakim untuk sluru dunia, pasti bikin yang adil.”
26 Trus TUHAN bilang, “Kalo Sa ketemu 50 orang benar di kota Sodom itu, Sa nanti kas ampun dong satu kota tu smua, karna ada 50 orang benar ini.”
27 Abraham lanjut tanya lagi, “Tuhan, Sa ni memang cuma debu tana saja tapi, jang mara sa ka, karna sa mo tanya lagi. 28 Bagemana kalo hanya ada 45 orang benar di kota Sodom, Tuhan tetap kas lenyap dong smua ka, karna hanya ada 45 orang saja?”
TUHAN jawab, “Kalo sa ketemu 45 orang benar, Sa trakan kas lenyap tana itu.”
29 Abraham lanjut lagi, “Bagemana kalo ada 40 orang benar, Tuhan?”
TUHAN jawab, “Kalo ada 40 orang benar saja, Sa trakan kas lenyap tana itu.”
30 Abraham tanya lagi, “Tuhan, tolong jang mara karna sa mo tanya lagi. Bagemana kalo ada 30 orang benar saja?”
TUHAN jawab, “Kalo sa ketemu 30 orang benar, Sa trakan kas lenyap tana itu.”
31 Abraham tanya lagi, “Tuhan, sa memang su terlalu brani skali tapi, bagemana kalo ada 20 orang benar saja?”
TUHAN jawab, “Kalo Sa ketemu 20 orang benar, Sa trakan kas lenyap tana itu.”
32 Trakir Abraham bilang, “Tuhan, jang mara eh, ini yang trakir sa tanya. Bagemana kalo ada spulu orang benar saja di tana itu?”
TUHAN jawab, “Karna spulu orang benar itu, Sa trakan kas lenyap tana itu.”
33 Habis bicara deng Abraham, TUHAN pigi dari situ trus Abraham de pulang ke de pu ruma.
19
Orang Sodom dapa hukum, Lot slamat
19:1-22
1 Malaikat dua yang dari Abraham pu tenda tu, dong pigi ke kota Sodom. Dong dua tiba disana pas su malam. Waktu itu, Lot yang ada duduk di pintu masuk kota* situ. Waktu Lot de liat dong dua, de bediri pi sambut baru tunduk hormat sampe ke tana depan dong dua. 2 Trus de bilang, “Tuan-tuan, mari singga di sa pu ruma dulu. Tuan kam bisa cuci kaki trus tidur di sa pu ruma malam ini, nanti besok kalo kam mau, kam bisa lanjut jalan pagi-pagi.”
Tapi dong jawab, “Trapapa. Malam ini, tong dua tinggal di tana kosong di kota† ni saja.”
3 Tapi Lot tinggal paksa dong trus, jadi suda dong jalan ikut masuk ke de pu ruma. Habis itu, Lot de kas siap makanan untuk dong dua, de bakar roti yang tra pake ragi, trus dong dua makan. 4 Tapi waktu tamu dong dua blum masuk tidur, laki-laki smua di satu kota Sodom, mo yang muda sampe yang tua ka, smua datang kliling Lot pu ruma ini. 5 Trus dong mulai batariak ke Lot begini, “Mana orang-orang yang tadi datang deng ko ke ko pu ruma? Kas kluar dong sini, supaya tong bisa pake dong!”
6 Lot de kluar ketemu dong smua depan de pu pintu ruma trus de tutup pintu di blakang dia. 7 Trus de bilang ke dong begini,
“Sodara, sa minta kam jang bikin yang jahat begitu. 8 Kam tau to, sa pu anak prempuan dua ni blum tidur deng laki-laki. Biar sa kasi dong saja ke kam suda. Dari kam saja, tersera kam mo bikin apa ke sa pu anana itu. Tapi jang bikin apapa ke orang-orang ini, dong ini sa pu tamu jadi, sa harus jaga dorang.”
9 Tapi orang-orang Sodom dong bilang ke Lot, “Pigi sana! Ko ni, pendatang saja baru mo atur-atur kitong lagi. Pigi! Ato ko mo tong bikin ko lebi para daripada dua orang itu nanti? Heh!” Suda. Dong paksa dorong-dorong Lot ni baru dong mo serbu pintu tu, mo dobrak masuk.
10 Tapi dua orang itu dong kas kluar dong pu tangan trus tarik Lot masuk dalam ruma. Trus dong tutup pintu. 11 Baru dong bikin orang-orang Sodom yang depan ruma ni pu mata buta, smua orang dari yang kecil sampe besar smua tra bisa dapa liat pintu.
12 Trus dua orang itu bilang ke Lot begini,
“Ko pu sodara sapa lagi yang ada disini? Ko pu mantu, anak laki-laki, anak prempuan, ato ko pu kluarga sapa saja yang ada di kota ini, bawa dong kluar dari kota ini! 13 Karna tong mo kas hancur tempat ini rata deng tana. Su banyak orang yang triak ke TUHAN gara-gara kota ini pu jahat. Itu yang, TUHAN sampe suru tong untuk kas hancur rata kota ini.”
14 Jadi, Lot de pigi kluar trus pigi bicara deng de pu mantu dua, laki-laki dua yang nanti mo kawin deng de pu anana prempuan dua itu. Lot bilang dong begini, “Wei, kam cepat kluar dari tempat ini! TUHAN su mo kas hancur rata kota ini!” Tapi Lot pu anak mantu dua ni pikir de main-main saja.
15 Seblum matahari muncul, malaikat dua ni paksa-paksa Lot untuk cepat pigi dari situ. Dong bilang, “Cepat suda! Bawa ko pu istri deng anak prempuan dua ni kluar dari sini! Cepat, supaya kam jang ikut hancur waktu kota ni dapa kas hancur rata deng tana.”
16 Waktu Lot de ragu-ragu, tamu dua tu langsung pegang Lot pu tangan, Lot pu istri pu tangan, deng Lot pu anak prempuan dua ni pu tangan trus bawa dong kluar dari kota. Dong bikin begitu karna TUHAN rasa kasian deng Lot jadi.✡ 17 Habis dua orang itu bawa dong kluar, orang yang satu de bilang begini, “Lari suda! Kas slamat kam pu diri. Jang balik-balik liat ke blakang eh! Jang brenti-brenti di tana renda juga! Lari trus ke daera gunung-gunung, supaya kam jang mati!”
18 Lot de bilang ke dua orang itu,
“Adooo bapa, jang suru tong lari ke gunung-gunung ka. 19 Memang betul, tuan su kas tunjuk tuan pu baik, tuan juga su kas tunjuk tuan pu sayang waktu kas slamat sa dari kota Sodom. Tapi kalo sa harus lari ke gunung-gunung, pasti sa nanti mati gara-gara bencana ni de su kena sa duluan. 20 Liat! Kota disana tu cukup dekat, kas ijin sa lari ke kota itu. De kota kecil saja to? Kas biar sa lari kesana biar sa slamat.”
21 Malaikat de jawab ke Lot, “Iyo suda, sa kas ijin yang ko minta itu. Kota yang ko bilang itu, sa trakan kas hancur. 22 Skarang, cepat! Lari suda! Karna sa blum bisa bikin apapa sampe ko su tiba disana dulu.” Gara-gara Lot bilang kota itu kota kecil jadi, dari situ kota itu pu nama jadi Zoar.‡
Sodom deng Gomora hancur rata deng tana
19:23-29
23 Matahari su naik, waktu Lot dong sampe di Zoar. 24 Trus begini, TUHAN bikin barang yang macam lahar panas deng api-api ni turun ke Sodom deng Gomora. Dong turun macam hujan begitu, langsung dari langit. 25 TUHAN kas hancur dua kota ni betul-betul. Smua daera tana renda Yordan juga kena, lapis deng orang-orang smua deng tanaman smua juga, dapa kas hancur.✡ 26 Kaget begini, Lot pu istri yang ada jalan di blakang Lot ni de balik liat ke blakang, trus de bruba jadi tiang garam batu.
27 Besok, pas pagi-pagi skali, Abraham de pigi ke tempat yang waktu itu de bediri depan TUHAN itu, 28 baru de liat ke bawa, ke ara Sodom deng Gomora. De liat ke daera tana renda Yordan smua, begini de liat ada asap tebal naik dari tana situ, asap yang macam dari tungku besar skali.
29 Itu suda, waktu Allah kas hancur rata kota-kota di tana renda tempat Lot tinggal itu, Allah ingat Abraham. Jadi Allah kas kluar Lot dari tempat yang De kas hancur itu.
Orang Moab deng orang Amon pu moyang
19:30-38
30 Gara-gara takut tinggal di kota Zoar situ, Lot deng de pu anak prempuan dua dong pigi dari situ, pigi ke daera gunung-gunung trus tinggal dalam goa satu. 31 Satu kali begini, Lot pu anak prempuan yang pertama bilang ke de pu ade,
“Tong pu bapa ni de su mo tua. Trus dari daera smua ni juga, su trada laki-laki lagi yang bisa tidur deng kitong supaya tong bisa dapat anak, macam yang orang-orang biasa bikin. 32 Jadi, mari tong bikin tong pu bapa mabuk deng anggur, trus tong tidur deng dia, supaya bapa pu anana cucu tra sampe di tong dua saja.”
33 Pas malam itu juga, dong kas minum anggur ke dong pu bapa. Trus anak prempuan yang pertama de masuk baru tidur deng de pu bapa. Dong pu bapa mabuk skali sampe tratau yang de pu anak su tidur trus su bangun juga.
34 Pas hari brikut, prempuan yang pertama ni de bilang ke de pu ade lagi, “Tadi malam sa su tidur deng bapa. Ayo sbentar malam tong bikin de mabuk deng anggur lagi, baru ko masuk tidur deng dia. Supaya bapa pu anana cucu tra sampe di tong dua saja.” 35 Jadi malam itu juga, dong kas minum anggur ke dong pu bapa. Trus anak prempuan yang kedua de masuk trus tidur deng de pu bapa. Dong pu bapa mabuk skali sampe tratau yang de pu anak su tidur trus su bangun juga.
36 Trus Lot pu anak prempuan dua ni dong hamil dari dong pu bapa Lot ini. 37 De pu anak prempuan yang pertama de lahir anak laki-laki satu, trus de kas nama Moab.§ Moab ini yang skarang jadi moyang dari orang-orang Moab dorang. 38 Lot pu anak prempuan yang kedua, de lahir anak laki-laki satu juga. Trus de kas nama Ben-Ami.* Ben-Ami ini yang skarang jadi moyang dari orang-orang Amon dorang.
20
Abraham deng Abimelek
20:1-18
1 Abraham de kluar dari Mamre trus pigi ke tana Negeb. De tinggal pas di tenga daera Kades deng Syur. Habis itu, de tinggal di kota Gerar jadi pendatang disitu. 2 Waktu itu, Abraham de bilang ke orang-orang kalo de pu istri Sara tu de pu sodara prempuan. Itu yang, raja Abimelek di kota Gerar ni de suru pigi ambil Sara untuk jadi de pu istri.
3 Tapi, satu malam begini, Allah datang ke Abimelek dalam mimpi trus bilang ke de begini, “Dengar! Sa mo hukum mati ko karna prempuan yang ko ambil itu. Prempuan itu su pu suami.”
4 Tapi karna Abimelek de blum tidur deng Sara, jadi raja Abimelek ni de bilang ke Allah begini, “Tuhan! Sa deng sa pu bangsa tra bikin sala apapa. Masa Tuhan mo hukum mati bangsa yang tra sala? 5 Abraham sendiri yang bilang kalo Sara tu de pu sodara prempuan, trus Sara juga bilang Abraham tu de pu sodara laki-laki. Sa trada rencana jahat ke dorang, sa tra bikin sala.”
6 Allah bilang ke de lagi dalam mimpi,
“Iyo. Sa su tau itu. Sa tau kalo ko trada rencana jahat ke dorang. Itu yang, Sa ada cegat ko supaya tra tidur deng prempuan itu, supaya ko tra bikin dosa ke Saya. 7 Jadi skarang, kas kembali orang itu pu istri suda! De tu nabi satu. Nanti de yang berdoa untuk ko supaya ko tetap hidup. Tapi kalo ko tra kas kembali prempuan itu, ko tau saja eh, ko deng ko pu orang-orang smua pasti mati.”
8 Besok begini, masi pagi-pagi ni, Abimelek panggil de pu pegawai-pegawai smua, trus de kastau smua yang su jadi itu. Waktu de pu orang-orang ni dong dengar, dong smua langsung jadi takut skali. 9 Habis itu, Abimelek de panggil Abraham. Baru de bilang begini ke Abraham, “Knapa ko bikin begitu ke kitong? Sa bikin sala apa sama ko? Knapa ko bikin sa deng sa pu orang-orang sampe bikin dosa besar begini? Yang ko bikin ke sa ini, su tra betul skali.” 10 Abimelek de bilang ke Abraham lagi begini, “Apa yang ko pikir sampe ko bikin begini?”
11 Abraham jawab begini,
“Sa pikir tu orang-orang disini trada yang kas tunjuk hormat ke Allah jadi pasti nanti sa dapa bunu gara-gara dong mau dapat sa pu istri ini. 12 Trus de ini memang sa pu sodara prempuan juga. Tong dua pu bapa sama, mama yang beda. Tapi skarang de su jadi sa pu istri. 13 Dulu, waktu Allah suru sa kluar dari sa pu bapa pu ruma trus jalan ke tana-tana lain, sa su bilang sa pu istri begini, ‘Kalo ko sayang sa, bikin begini: kemana saja tong pigi, bilang ke orang-orang di tempat itu sa ini ko pu sodara.’ ”
14 Suda. Habis itu, Abimelek de ambil kambing domba deng sapi-sapi, sama budak laki-laki deng budak prempuan, trus de kasi itu smua ke Abraham. Trus Abraham pu istri Sara juga de kas kembali ke Abraham. 15 Baru Abimelek bilang begini, “Ko bisa tinggal dimana saja ko mau. Sa pu tana ni bebas untuk trima ko.” 16 Trus Abimelek bilang begini ke Sara, “Ko liat! Sa kasi 1.000 potong perak* ke ko pu sodara laki-laki, untuk kas slesai masala ini trus kas tunjuk ke orang smua disini kalo ko memang tra sala.”
17 Habis itu, Abraham de berdoa ke Allah, trus Allah kas sembu Abimelek deng de pu istri sama de pu budak prempuan dong, supaya dong bisa pu anak lagi. 18 Karna waktu itu TUHAN bikin smua prempuan di Abimelek pu istana tu tra bisa hamil, gara-gara yang jadi ke Abraham pu istri Sara itu.
21
Isak lahir
21:1-7
1 TUHAN bikin macam yang De su janji dulu, De liat Abraham pu istri Sara, trus De kasi berkat ke Sara sperti yang De su bilang. 2 Jadi Sara de hamil, trus de lahir anak laki-laki satu untuk Abraham. Anak ini lahir waktu Abraham de su tua. De lahir pas deng waktu yang dulu Allah su kastau.✡ 3 Abraham kas nama de pu anak yang Sara lahir tu Isak. 4 Trus Abraham sunat* Isak waktu de pu umur su dlapan hari, untuk bikin tanda janji yang Allah su suru de bikin itu.✡ 5 Abraham pu umur waktu itu su 100 taun, waktu de pu anak Isak ni lahir.
6 Trus Sara bilang begini, “Allah su bikin sa snang sampe sa ketawa!† Smua orang yang dengar ini, dong juga nanti ketawa snang sama-sama deng saya.” 7 Trus de tamba lagi, “Dulu trada orang yang mo bilang ke sa pu suami Abraham, ‘Sara nanti kas susu anak.’ Tapi skarang, kam liat! Sa su lahir anak laki-laki satu untuk Abraham pas di de pu umur yang su tua ini.”
Abraham usir Hagar deng de pu anak Ismael
21:8-21
8 Isak de su tamba besar. Pas waktu de mo lepas susu, Abraham bikin acara makan-makan besar untuk itu. 9 Tapi waktu acara ni, Sara liat Ismael ada main deng de pu anak Isak. Ismael tu Abraham pu anak dari Hagar, prempuan Mesir yang Sara pu budak itu. 10 Jadi, Sara bilang ke Abraham begini, “Bapa, usir suda, budak prempuan itu deng de pu anak! De pu anak tra bole trima bagian dari smua harta yang ko punya ini. Sa pu anak Isak yang harus dapat smua itu.”✡
11 Yang Sara bilang ni bikin Abraham pu hati tra snang skali, karna Ismael tu de pu anak juga. 12 Tapi Allah bicara ke Abraham begini,
“Jang ko kuatir tentang ko pu anak deng ko pu budak prempuan itu. Smua yang Sara bilang ke ko, ko harus dengar trus bikin itu. Karna yang masuk anana cucu yang Sa su janji ke ko tu, yang dari Isak.✡ 13 Tapi Sa juga nanti bikin bangsa satu dari budak ini pu anak, karna anak itu juga ko pu anak.”
14 Pas besok, pagi-pagi skali Abraham de bangun trus de pigi ambil makanan deng air minum dalam kantong kulit satu, trus de taru di Hagar pu bahu. Trus Abraham kasi anak itu sama Hagar deng suru de pigi. Jadi Hagar pigi dari situ, trus jalan kliling dekat kota Bersyeba, di tempat sepi yang kring.
15 Waktu air di dalam kantong kulit yang Abraham kasi tu habis, Hagar de taru anak itu di bawa pohon kecil, pas di de pu sombar situ. 16 De bilang, “Sa tra sanggup liat anak ni de mati!” Itu yang, de langsung pigi duduk jau-jau dari de pu anak tu, macam 100 meter begitu suda de pu jau. Baru de bongkar mnangis disitu. 17 Begini, Allah dengar anak itu de pu suara mnangis juga, trus Allah pu Malaikat‡ bicara dari langit ke Hagar, De bilang begini, “Hagar, ko rasa susa untuk? Jang takut! Allah su dengar anak itu de pu suara dari tempat de ada. 18 Ko bangun suda! Angkat anak itu, trus ko urus dia. Karna dari anak itu pu anana cucu, Sa mo bikin bangsa yang besar.” 19 Trus Allah bikin Hagar jadi bisa liat sumur satu dekat situ. Jadi, Hagar de pigi isi air di de pu kantong kulit tu. Trus de kas minum anak itu.
20 Allah yang ada sama-sama deng anak itu trus, sampe nanti de su jadi besar. Anak itu de tinggal di tempat sepi yang kring trus de jadi orang yang pintar pana-pana binatang. 21 Jadi, Ismael de tinggal di Paran, ini tempat sepi yang kring. Trus Ismael de pu mama pigi masuk minta prempuan Mesir satu untuk jadi Ismael de pu istri.
Abraham deng Abimelek ikat janji
21:22-34
22 Waktu itu, Abimelek deng Pikol pigi bicara sama Abraham. Pikol ni Abimelek pu kepala tentara. Dong dua pigi, baru Abimelek de bilang begini,
“Sa liat ni, memang, dalam smua yang ko bikin, ada Allah yang sama-sama deng ko trus. 23 Itu jadi, sa minta ko sumpa pake nama Allah depan sa disini. Ko sumpa kalo ko trakan tipu-tipu sa ato sa pu anana deng sa pu cucu-cucu. Sperti sa su bikin ko macam sa pu sobat, sa minta ko tetap bikin ke sa deng ke tana, tempat ko ada tinggal jadi pendatang ini.”
24 Jadi Abraham bilang, “Iyo, sa sumpa.”
25 Habis itu, Abraham de protes ke Abimelek. Abraham de bilang tentang sumur satu yang Abimelek pu orang kerja dong ambil paksa dari Abraham dorang. 26 Trus Abimelek bilang, “Ado, sa tratau. Sa baru dengar ini! Sapa yang bikin begitu ka? Ko juga tra perna kastau sa lagi!”
27 Jadi, Abraham ambil kambing domba deng sapi brapa, baru de kasi smua tu ke Abimelek, trus dong dua ikat janji. 28 Habis itu, dari de pu binatang piara, Abraham de kas pisa lagi anak domba tuju. 29 Trus Abimelek tanya Abraham begini, “Teman, ko kas pisa anak domba tuju tu untuk apa?”
30 Abraham jawab de begini, “Bapa harus trima anak domba tuju ni langsung dari sa pu tangan, supaya ini jadi tanda kalo sumur ini sa yang gale.” 31 Abimelek trima anak domba itu. Itu yang, orang kas nama tempat itu Bersyeba,§ karna dong dua bikin sumpa disitu.
32 Habis Abraham deng Abimelek su ikat janji di Bersyeba situ, Abimelek deng de pu kepala tentara Pikol tu pulang ke dong pu tempat di orang Filistin pu daera. 33 Trus Abraham tanam pohon tamariska* di Bersyeba situ baru Abraham semba TUHAN, Allah Yang Slalu Ada.† 34 Suda, dari situ Abraham masi tinggal lama di orang Filistin pu daera situ. Abraham tinggal jadi orang pendatang disitu.
22
Allah tes Abraham pu percaya
22:1-19
1 Su brapa waktu lewat begini, Allah tes Abraham pu percaya. Allah bilang begini ke dia, “Abraham!”
Abraham jawab, “Ya Tuhan!”
2 Allah bilang,
“Bawa ko pu anak yang satu saja tu, anak yang paling ko sayang, yang de nama Isak, kam dua pigi ke daera Moria. Trus, ko kasi de jadi persembahan untuk Sa. Ko potong baru bakar kas korban* de ke Sa, di atas gunung satu yang nanti Sa kastau ko.”
3 Jadi, besok begini pagi-pagi skali Abraham de su bangun. De bla kayu untuk bakar kas korban ke Allah, trus de ikat di de pu kledai. Baru de panggil de pu orang kerja dua deng de pu anak Isak. Trus, dong smua jalan ke tempat yang Allah su bilang sama dia. 4 Pas su tiga hari dong jalan, dari jau ni Abraham buang mata trus de dapa liat tempat yang Allah bilang de tu. 5 Abraham bilang ke de pu orang kerja dua tu, “Kam dua tinggal disini deng kledai ni. Sa deng Isak mo pigi kesana, tong dua mo pigi sembayang dulu. Habis sembayang baru nanti tong dua balik ke kam sini.”
6 Abraham de ambil kayu yang pake bakar kas korban ke Allah tu, baru de taru di de pu anak Isak pu bahu. Trus Abraham de bawa bara api deng pisou di tangan. Baru dong dua jalan sama-sama. 7 Pas dong ada jalan, begini Isak bilang ke de pu bapa Abraham begini, “Bapa?”
Abraham jawab, “Bagemana anak?”
Isak tanya, “Sa liat, kitong su ada api deng kayu bakar tapi, mana anak domba yang nanti tong potong baru bakar kas korban ke Allah?”
8 Abraham bilang dia, “Anak, Allah sendiri yang nanti kasi anak domba yang nanti tong bakar kas korban untuk Allah Dia.” Trus dong dua lanjut jalan lagi sama-sama.
9 Waktu dong dua sampe di tempat yang Allah bilang ke Abraham tu, Abraham de susun batu untuk bikin tempat bakar korban disitu. De susun kayu di atas tempat itu, trus de ikat de pu anak Isak. Baru, de taru de pu anak Isak di atas kayu yang di tempat bakar korban itu. 10 Habis itu, Abraham ambil de pu pisou. Tapi pas de mo potong de pu anak begini, 11 TUHAN pu Malaikat† bicara dari surga deng suara besar ke dia, “Abraham! Abraham!”
Abraham jawab, “Ya Tuhan!”
12 Trus TUHAN bilang begini lewat De pu Malaikat, “Jang ko bunu anak itu. Jang bikin apapa ke dia, karna skarang Sa su tau kalo ko memang hormat skali sama Sa sampe ko dengar yang Sa suru ko. Ko tra main-main untuk kasi ko pu anak yang cuma satu saja tu untuk Saya.”
13 Abraham de langsung buang mata, de liat ke blakang begini ada domba jantan satu yang de pu tanduk tasangkut di pohon-pohon kecil yang de pu batang talingkar. Jadi Abraham de ambil domba tu, trus de potong baru de bakar kas korban untuk Allah, ganti de pu anak Isak.✡ 14 Jadi Abraham kas nama tempat itu pake nama yang de pu arti ʻTUHAN yang kas siap apa yang tong perlu.ʼ‡ Dari situ yang orang biasa bilang begini, “Di atas TUHAN pu gunung, TUHAN su kas siap smua yang tong perlu.”
15 Trus TUHAN pu Malaikat bicara dari surga deng suara besar lagi ke Abraham, 16 De bilang begini,
“TUHAN bilang, ‘Karna ko su bikin begitu, trus ko tra main-main kasi ko pu anak yang cuma satu tu saja untuk Sa, jadi Sa sumpa deng Sa pu nama sendiri! 17 Sa sumpa, Sa nanti kas berkat ko banyak skali. Sa nanti bikin ko pu anana cucu pu banyak macam bintang di langit deng pasir di pinggir pante, baru ko pu anana cucu nanti dong yang pegang dong pu lawan-lawan pu kota.✡ 18 Dari ko pu anana cucu, bangsa di bumi ni smua nanti dapa berkat juga. Nanti smua ni Sa bikin, karna ko su dengar-dengar Saya.’ ”✡
19 Habis itu, Abraham deng Isak dong kembali ke de pu orang kerja dua tu, trus dong smua pulang sama-sama ke Bersyeba. Abraham de tinggal trus di Bersyeba situ.
Nahor pu anana cucu
22:20-24
20 Habis dari gunung Moria, Abraham de dapa kabar kalo de pu sodara Nahor pu istri Milka su lahir anana laki-laki untuk Nahor. Anana dong pu nama-nama tu: 21 Us, de yang tua, trus de pu ade Bus, baru Kemuel, de ini yang nanti jadi moyang dari orang Aram. 22 Habis dong tiga, ada Kesed, Hazo, Pildas, Yidlaf, baru Betuel. 23 Betuel de pu anak prempuan nama Ribka.§ Dlapan orang ini suda yang lahir dari Milka, Nahor pu istri. Nahor yang Abraham pu sodara. 24 Nahor de juga pu budak prempuan yang nama Reuma, yang de ambil jadi de pu istri. Nahor pu anana yang lahir dari Reuma, dong pu nama tu, Tebah, Gaham, Tahas, deng Maaka.
23
Sara mati trus Abraham bli tana untuk bikin kuburan
23:1-20
1 Sara hidup sampe 127 taun, sampe situ suda de pu umur. 2 Waktu dong di Kanaan di kota Kiryat-Arba, yang orang knal deng nama Hebron, Sara de mninggal. Waktu itu, Abraham de sedi skali baru bongkar mnangis untuk Sara.
3 Habis itu, Abraham bediri kas tinggal de pu istri baru pigi ke orang Het pu tua-tua. Abraham bilang dong begini, 4 “Sa ini hanya pendatang saja yang singga di kam pu tana ini. Sa mo minta ijin untuk bli satu petak tana supaya sa bisa bikin kuburan untuk kubur sa pu istri ini.”
5 Orang Het dong jawab Abraham, dong bilang, 6 “Begini, tuan ini orang yang tong paling hormati, yang tinggal sama-sama deng kitong. Jadi, tuan pake suda tong pu kuburan yang paling bagus untuk kubur tuan pu istri. Trada dari tong yang nanti mo tolak untuk kasi kuburan sama tuan, untuk kubur tuan pu istri.”
7 Abraham de langsung bediri trus tunduk hormat sampe ke tana ke orang Het, dong yang pu tana disitu. 8 Trus Abraham bilang dong begini,
“Kalo kam trima untuk kubur sa pu istri disini, tolong dengar ini: tolong minta ke Zohar pu anak laki-laki yang nama Efron ka, 9 supaya de mo jual de pu goa Makpela yang ada di pinggir de pu kebun itu. Kam bilang de kasi tana itu ke saya, nanti sa bayar itu deng harga penu depan kam smua, supaya sa bisa ambil tana ni untuk bikin tong pu kuburan.”
10 Baru waktu itu pas orang Het yang nama Efron ni, de deng orang-orang Het lain ni, dong ada duduk bicara di pintu masuk kota situ. Jadi, Efron de kasi jawaban ke Abraham pas depan orang-orang Het deng smua orang yang ada datang di pintu masuk kota itu. De bilang begini, 11 “Trada tuan, depan orang-orang yang satu bangsa deng sa ini, sa kasi kebun itu lapis deng de pu goa. Tuan ambil suda, baru kubur tuan pu istri.”
12 Trus Abraham de tunduk lagi hormat sampe ke tana ke orang-orang suku Het itu. 13 Baru Abraham bilang ke Efron depan orang-orang disitu, “Jang begitu! Sa minta, tolong ko dengar yang sa bilang ini. Sa mo bli kebun itu ikut de pu harga. Tolong kas biar sa bayar saja suda. Begitu baru sa bisa kubur sa pu istri disana.”
14 Trus Efron de jawab Abraham begini, 15 “Tuan eee! Tana spanggal tu de pu harga 400 potong perak. Tapi, trada arti skali untuk tuan deng saya. Tuan ambil suda, baru kubur tuan pu istri disitu.”
16 Abraham stuju deng harga yang Efron bilang. Trus de timbang perak untuk Efron supaya pas sperti yang Efron su bilang depan orang Het dorang, pas 400 potong perak, ikut cara hitung yang penjual biasa pake.
17 Jadi suda, Efron pu kebun yang di daera Makpela, di sebla timur Mamre tu, itu jadi Abraham pu milik. Kebun deng goa yang ada disana, juga smua pohon yang ada di ujung-ujung kebun itu, 18 Efron kasi ke Abraham jadi tana yang Abraham punya, depan orang Het dorang, depan smua orang yang ada datang di pintu masuk kota itu. 19 Habis itu, Abraham pigi kubur de pu istri Sara di dalam goa yang di kebun Makpela itu. Ini di Kanaan, di bagian timur daera Mamre, yang skarang orang tau deng nama Hebron. 20 Jadi begitu suda, kebun deng goa yang orang Het punya itu, dong kasi ke Abraham untuk jadi de pu milik, yang de bikin jadi tempat kuburan.
24
Isak deng Ribka pu crita
24:1-67
1 Apa saja yang Abraham bikin, TUHAN tinggal kas berkat de trus. Skarang begini, waktu Abraham su tua skali, 2 Abraham de bicara ke orang yang biasa urus de pu harta smua, kepala dari de pu orang-orang kerja smua,* Abraham de bilang begini,
“Sa mau ko taru ko pu tangan di bawa sa pu paha untuk kas tanda kalo ko sumpa sunggu-sunggu ke saya. 3 Ko sumpa pake nama TUHAN, Allah yang pu dunia ni, kalo ko trakan ambil prempuan dari Kanaan, tempat yang sa ada tinggal skarang ni, untuk kasi jadi sa pu anak pu istri. 4 Tapi ko harus sumpa, kalo ko nanti pigi ke sa pu tana asal. Trus dari sa pu sodara-sodara tu, ko ambil prempuan satu untuk sa pu anak Isak.”
5 Baru Abraham pu orang kerja tu bilang ke dia, “Tapi bapa, kalo prempuan itu de tra mau ikut sa ke tana sini, sa harus bawa pigi bapa pu anak ke bapa pu negri asal ka?”
6 Tapi Abraham bilang dia,
“Tra bole! Jang sampe ko bawa sa pu anak kembali kesana. 7 TUHAN Allah yang pu langit ni, De yang su bawa sa kluar dari sa bapa pu ruma juga dari sa pu sodara dong pu tana. De Allah yang sumpa ke sa begini, ‘Sa kasi tana ini ke ko pu anana cucu nanti.’ Allah juga yang nanti suru De pu malaikat untuk jalan depan ko, supaya ko bisa dapat prempuan dari sana untuk jadi sa pu anak pu istri. 8 Kalo prempuan itu tra mo ikut ko, brarti ko su bebas dari ko pu sumpa ke sa ini. Tapi ko harus ingat! Jang perna ko bawa sa pu anak kembali kesana.”
9 Habis itu, orang kerja itu de taru de pu tangan di bawa de pu tuan Abraham pu paha, trus de bilang sumpa yang Abraham suru de itu.
10 Baru orang kerja itu ambil spulu dari de pu tuan Abraham pu unta-unta. De bawa itu pigi deng hadia-hadia† dari de pu tuan tu smua, hadia yang paling bagus. Trus de ke kota, tempat Abraham pu sodara Nahor de tinggal. Kota tu ada di Mesopotamia‡ pu sebla utara. 11 Waktu de su dekat-dekat Nahor dong pu kota,§ de kas stop de pu unta-unta untuk istirahat di bagian luar kota, dekat sumur satu. Waktu itu pas su sore, waktu untuk prempuan dong* biasa kluar dari kota untuk timba air.
12 Trus Abraham pu orang kerja itu de berdoa dalam hati begini,
“TUHAN Allah yang sa pu tuan Abraham semba, tolong sa ka, supaya apa yang sa harus bikin, bisa jadi deng baik hari ini juga! Tolong kas tunjuk TUHAN pu sayang yang tra perna stop itu ke sa pu tuan Abraham. 13 Tuhan, skarang sa ada bediri dekat sumur, trus ini juga su waktu untuk nona-nona dari dalam kota dong kluar untuk timba air. 14 Jadi, ini yang sa minta: Nanti kalo sa bilang ke nona satu begini, ‘Tolong, kasi bapa minum air dari nona pu tempat itu ka,’ trus nona itu de bilang begini, ‘Mari bapa, minum suda! Sa juga nanti ambil air untuk bapa pu unta-unta ni minum.’ Kalo smua jadi begitu baru, sa tau kalo de itu nona yang Tuhan su pili untuk Isak. Trus, sa tau kalo Tuhan su kas tunjuk Tuhan pu sayang yang tra perna stop itu ke sa pu tuan Abraham.”
15 Waktu de blum slesai berdoa, kaget begini ada nona satu datang pikul tempat untuk isi air di de pu bahu. Nona ini de pu nama Ribka, bapa Betuel pu anak prempuan. Bapa Betuel tu Nahor deng Milka pu anak laki-laki. Nahor tu Abraham pu sodara. 16 Nona Ribka ni de cantik skali, de juga blum kawin trus blum perna tidur deng laki-laki. Nona Ribka de turun ke sumur tempat ambil air. De isi de pu tempat air itu, trus de naik kembali. 17 Abraham pu orang kerja tu de lari cepat-cepat ke de trus bilang, “Nona, bapa bisa minta air sdikit dari nona pu tempat air tu ka, untuk bapa minum?”
18 Ribka de jawab, “Bisa bapa! Mari minum suda.” Jadi, de cepat-cepat kas turun tempat air dari de pu bahu ke tangan, baru de kasi air untuk Abraham pu orang kerja tu de minum.
19 Waktu orang kerja itu de minum slesai, Ribka de bilang begini, “Bapa, biar sa pigi timba air untuk kas minum bapa pu unta-unta juga eh, nanti sa kas minum dong sampe puas.” 20 Jadi de tumpa air dari de pu tempat ke binatang dong pu tempat minum tu. Trus de lari cepat-cepat ke sumur lagi baru timba air sampe orang kerja itu pu unta smua su minum slesai.† 21 Waktu Ribka de bikin begitu, orang kerja ini de liat baik-baik tapi tra bicara apapa. Karna de mo tau kalo ini TUHAN yang ada tolong supaya apa yang de harus bikin ni bisa jadi deng baik ka trada.
22 Habis unta-unta smua su minum sampe puas, Abraham pu orang kerja ni de ambil anting emas paling bagus yang biasa pake di hidung. De pu brat hampir sama deng enam gram. Trus de juga ambil gelang emas dua. Gelang tangan yang de pu brat lebi dari 100 gram. 23 Baru de bilang ke Ribka, “Bisa kastau bapa ka, ko ni sapa pu anak? Di ko pu bapa pu ruma ada tempat untuk sa deng sa pu orang-orang ni bisa tinggal malam ini ka?”
24 Baru Ribka jawab dia, “Sa pu bapa Betuel. Betuel itu nene Milka deng tete Nahor pu anak laki-laki.” 25 Trus Ribka de bilang lagi, “Mo rumput untuk unta-unta pake tidur ka, mo makanan untuk unta ka, smua itu tong pu ada banyak. Tempat untuk mo tinggal malam ini juga ada.”
26 Langsung orang kerja itu de tunduk hormat sampe ke tana, baru semba TUHAN. 27 De bilang begini,
“TUHAN Allah yang sa pu tuan Abraham semba memang pantas dapa puji! De Tuhan yang tra perna tarik De pu sayang kembali, baru De tra perna stop kas tunjuk De pu setia sama sa pu tuan. TUHAN De yang su pimpin sa di jalan yang benar, ke sa pu tuan de pu kluarga dorang!”
28 Habis itu, nona Ribka de lari pulang ke de pu mama, di dong pu ruma. Trus de crita smua yang tadi baru jadi tu. 29-30 Ribka de pu sodara laki-laki satu, de pu nama Laban. Waktu Laban dengar Ribka pu crita, tamba deng de liat anting deng gelang yang de pu sodara prempuan pake tu, de langsung lari kluar kota ke sumur situ. De pi ketemu deng Abraham pu orang kerja itu yang masi bediri dekat de pu unta-unta dekat sumur situ. 31 Laban pigi trus bilang, “Mari bapa! Bapa ni orang yang TUHAN kas berkat memang. Knapa bapa masi bediri di luar sini? Mari, ikut sa suda! Sa su siap tempat di sa pu ruma untuk bapa dong tinggal. Su ada tempat untuk bapa pu unta-unta juga.”
32 Jadi, Abraham pu orang kerja tu, de ke Betuel pu ruma. Laban de kas turun barang-barang yang unta-unta bawa, trus de kasi makanan untuk unta makan, sama rumput bekas gandum untuk unta-unta tidur. Baru de bawa air supaya orang kerja itu deng de pu orang brapa tu yang ada ikut dia, dong bisa cuci kaki.‡ 33 Skarang begini, pas waktu dong taru makanan depan orang kerja itu, de bilang begini, “Sa blum bisa makan sampe sa bilang pesan yang sa ada bawa ni dulu.”
Laban jawab, “Ooo iyo. Bapa bicara suda.”
34 Trus orang kerja itu de bilang,
“Sa ini Abraham pu orang kerja. 35 TUHAN memang paling kasi berkat skali ke sa pu tuan. Itu yang bikin de suda jadi orang kaya skarang. TUHAN su kasi de kambing domba, sapi-sapi, emas deng perak, budak laki-laki sama prempuan juga ada, unta deng kledai juga ada. 36 Baru sa pu tuan pu istri Sara juga, padahal de su tua tapi de lahir anak laki-laki untuk sa pu tuan. De pu anak ini yang nanti dapat smua yang tuan Abraham punya. 37 Sa pu tuan de su suru sa sumpa begini,
‘Ko trakan ambil prempuan dari Kanaan, tempat yang sa ada tinggal skarang ni, untuk kasi jadi sa pu anak Isak pu istri. 38 Tapi ko harus sumpa, kalo ko nanti pigi ke sa pu bapa pu ruma. Trus dari sa pu kluarga besar tu, ko ambil satu prempuan untuk jadi sa pu anak pu istri.’
39 Trus sa bilang ke sa pu tuan, ‘Kalo prempuan itu de tra mo ikut sa ke tana sini bagemana?’
40 Tapi sa pu tuan de bilang begini ke saya, ‘TUHAN yang sa ada ikut De pu printa ni, nanti De suru De pu malaikat untuk jalan depan ko. TUHAN De nanti tolong supaya apa yang ko harus bikin ni, bisa jadi deng baik. Sampe nanti ko ambil istri untuk sa pu anak dari sa pu kluarga besar dorang, dari sa pu bapa pu kluarga. 41 Tapi kalo ko su sampe di sa pu kluarga besar, trus dong tra mo kasi prempuan itu untuk ko, brarti ko su bebas dari ko pu sumpa ke sa ni.’
42 Jadi hari ini, waktu sa sampe di sumur tadi, sa berdoa begini, ‘TUHAN Allah yang sa pu tuan Abraham semba, tolong sa ka, supaya apa yang sa harus bikin, bisa jadi deng baik hari ini. 43 Tuhan, skarang sa ada bediri dekat sumur, jadi sa minta begini: Kalo nona satu kluar mo timba air, trus sa bilang dia: Tolong, kasi bapa minum air dari ko pu tempat air itu ka, 44 trus nona itu de bilang: Mari bapa, minum suda. Sa juga nanti ambil air untuk bapa pu unta-unta minum. Kalo smua jadi begitu baru, sa tau kalo nona itu yang TUHAN su pili untuk tuan Abraham pu anak.’
45 Waktu sa blum slesai berdoa dalam hati ni, nona Ribka muncul! De datang pikul de pu tempat air di atas bahu, trus de turun ke sumur baru de timba air. Trus sa pigi bilang dia, ‘Nona, bapa bisa minta air sdikit ka?’ 46 De langsung cepat-cepat kas turun tempat air dari de pu bahu baru de bilang, ‘Bisa bapa, mari minum suda! Bapa pu unta-unta juga nanti sa kas minum.’ Jadi sa minum. Baru de kas minum unta-unta ini.
47 Habis itu, sa tanya dia, ‘Ko ni sapa pu anak?’ De jawab, ‘Sa pu bapa Betuel. Betuel itu tete Nahor deng nene Milka pu anak laki-laki.’
Trus sa kas pake de anting di de pu hidung sama gelang di de pu tangan. 48 Baru sa langsung tunduk sampe ke tana baru semba TUHAN. Trus sa puji TUHAN Allah yang sa pu tuan Abraham semba. De yang pimpin sa di jalan yang benar untuk dapat anak prempuan dari sa pu tuan pu sodara ni, buat jadi de pu anak pu istri.
49 Jadi skarang, kalo kam mo kas tunjuk kam pu baik deng kam pu setia ke sa pu tuan yang kam pu sodara tu, tolong kastau saya. Kalo kam tra mau juga, tolong kastau saya. Supaya sa bisa bikin rencana lanjut.”
50 Laban deng Betuel dong jawab,
“Su jlas kalo smua yang jadi ni, TUHAN yang rencana. Tong tra bisa bilang apapa lagi. 51 Skarang liat, Ribka su ada di depan bapa. Jadi, sperti yang TUHAN su bilang ke bapa, bawa de pigi suda. Supaya de bisa jadi istri buat anak dari bapa pu tuan.”
52 Waktu Abraham pu orang kerja ni dengar yang dong bilang, de langsung tunduk hormat TUHAN sampe ke tana, semba TUHAN. 53 Trus orang kerja itu de kas kluar emas deng perak yang biasa dong pake untuk hias-hias badan, deng pakean-pakean mahal baru kasi ke Ribka. Trus de kasi hadia-hadia yang bagus juga ke Ribka pu sodara deng Ribka pu mama. 54 Habis itu, orang kerja itu deng smua orang yang ada disitu, dong smua makan deng minum trus tinggal malam itu disitu.
Besok pagi, waktu dong bangun, Abraham pu orang kerja tu de bilang begini, “Sodara, sa mo minta ijin supaya tong bisa pulang skarang ke sa pu tuan pu ruma.”
55 Tapi Ribka pu sodara deng de pu mama dong bilang, “Ado bapa, kas biar tong tinggal deng tong pu anak prempuan ni barang spulu hari begitu ka? Slesai itu baru kam bawa de pulang.”
56 Tapi orang kerja itu bilang ke dorang, “Tolong, jang tahan sa lagi, TUHAN su tolong sa kas slesai apa yang sa harus bikin ni deng baik. Skarang, kam kas biar sa pulang ke sa pu tuan suda.”
57 Trus dong bilang, “Lebi baik tong panggil nona Ribka baru tanya de langsung saja.”
58 Jadi dong panggil Ribka baru dong tanya dia, “Bagemana? Ko mau pigi deng bapa ini skarang?”
Ribka jawab, “Mau.”
59 Jadi suda, dong kas biar dong pu sodara Ribka deng mama satu yang su jaga Ribka dari de kecil tu pigi, sama-sama deng Abraham pu orang kerja deng de pu orang-orang. 60 Trus dong kas berkat Ribka, dong bilang begini,
“Tong pu sodara Ribka, tong berdoa minta supaya ko bisa pu anana yang paling banyak skali sampe tra bisa hitung! Trus tong berdoa supaya ko pu anana cucu dong bisa ambil dong pu lawan-lawan pu tempat, trus tinggal disitu.”
61 Habis itu, Ribka deng de pu budak-budak prempuan dong kas siap-siap dong pu barang-barang, trus dong naik unta ikut bapa ini. Jadi begitu suda, Abraham pu orang kerja ni de bawa Ribka jalan pulang.
62 Pas waktu itu juga, Isak su datang dari ara sumur Lahai-Roi, trus de tinggal di tana Negeb, di Kanaan pu sebla slatan. 63 Sore-sore begini, Isak de ada jalan-jalan di daera sepi tempat rumput saja tu. Pas de buang mata, de liat ada rombongan unta-unta datang. 64 Ribka juga, de buang mata begini de liat Isak, jadi de langsung turun dari de pu unta. 65 Trus de bilang ke Abraham pu orang kerja itu, “Bapa, laki-laki yang ada jalan di daera rumput-rumput tu, de sapa ka? Yang ada jalan kemari tu?”
Orang kerja itu de jawab, “De tu yang sa pu tuan Isak.” Jadi, Ribka de ambil de pu syal trus de pake tutup de pu muka.§
66 Habis itu, orang kerja itu de crita smua yang su jadi tu sama Isak. 67 Trus Isak bawa Ribka ke tenda, tempat Isak pu mama Sara dulu tinggal. Trus de ambil Ribka jadi de pu istri. Isak paling sayang Ribka skali. Dari waktu Isak pu mama Sara mati, Ribka de yang bikin Isak pu hati snang lagi.
25
Abraham pu anana cucu dari de pu istri Ketura
25:1-6
1 Abraham de kawin lagi deng prempuan satu yang nama Ketura. 2 Prempuan itu de lahir anana untuk Abraham. De pu anana nama tu Zimran, Yoksan, Medan, Midian, Isbak, deng Suah. 3 Yoksan pu anana tu Syeba deng Dedan. Trus Dedan pu anana tu yang jadi moyang dari orang Asyur, orang Letus, deng orang Leum. 4 Midian pu anana tu Efa, Efer, Henok, Abida, deng Elda. Smua ni Ketura pu anana cucu dorang.
5 Abraham de kasi smua harta yang de punya ke de pu anak Isak. 6 Tapi waktu Abraham de masi hidup, de kasi hadia-hadia ke de pu anana dari istri-istri lain, budak yang de ambil jadi de pu istri itu. Baru de suru dong pigi tinggal di daera sebla timur, di Tana Timur, jang tinggal sama-sama deng Isak.
Abraham mninggal
25:7-11
7 Abraham hidup sampe umur 175 taun, 8 baru de mninggal, de gabung deng de pu orang-orang tua dorang. De su hidup lama, waktu de mninggal tu de su tua skali. 9-10 Trus de pu anana Isak deng Ismael dong kubur de di goa Makpela, dalam kebun yang dulu de bli dari orang Het yang nama Efron, Zohar pu anak itu. Goa tu ada di sebla timur daera Mamre. Di tempat ini Abraham deng de pu istri Sara dapa kubur. 11 Waktu Abraham su mninggal, Allah tetap kas berkat Isak, Abraham pu anak ini. Trus Isak de tinggal dekat sumur Lahai-Roi.
Ismael pu anana cucu
25:12-18
12 Ini daftar anana cucu dari Ismael. Ismael tu Abraham pu anak yang dari Hagar, Sara pu budak prempuan Mesir itu.
13 Ini Ismael pu anana dong pu nama-nama, mulai dari yang lahir paling duluan: Nebayot, ini anak yang tua. Habis itu Kedar, Adbeel, Mibsam, 14 Misma, Duma, Masa, 15 Hadad, Tema, Yetur, Nafis, deng Kedma. 16 Itu suda, Ismael pu anana smua. Dari dorang lahir 12 kepala suku yang pimpin dong pu suku masing-masing, trus dong pu nama tu yang jadi nama-nama kampung tempat dong tinggal.
17 Ismael pu umur su 137 taun baru de mninggal, de gabung deng de pu orang-orang tua dorang. 18 De pu anana cucu dong tinggal dari daera Hawila sampe ke Syur. De pu tempat ada di sebla timur Mesir, ke ara-ara tana Asyur. Dong tinggal baku musu deng dong pu sodara-sodara yang lain.
Esau deng Yakub
25:19-34
19 Ini crita tentang Isak pu anana cucu. Isak tu Abraham pu anak.
20 Waktu Isak de pu umur 40 taun, de kawin deng Ribka, Betuel pu anak prempuan. Isak pu istri ni Laban pu sodara prempuan. Betuel deng Laban ni dong dari suku Aram yang di Padan-Aram. 21 Isak pu istri de tra bisa dapat anak. Itu jadi, Isak de minta sama TUHAN supaya de pu istri bisa dapat anak. TUHAN dengar, trus bikin yang de minta itu jadi. Itu yang, Isak pu istri Ribka de hamil. 22 Tapi waktu de hamil, de pu anana dua baku tolak-tolak dalam perut, trus de bilang, “Knapa sa pu hidup macam begini ka?” Jadi de pigi tanya TUHAN.
23 Trus TUHAN bilang de begini,
“Ada dua bangsa dalam ko pu perut,
yang satu pu orang-orang nanti lebi kuat
daripada yang satu lagi pu orang-orang.
Anak yang tua, nanti de kerja untuk anak yang muda.
Mulai dari dalam perut sampe nanti juga,
dong dua tetap trakan baku cocok.”✡
24 Pas waktu su mo lahir begini, memang ada anak kembar dalam de pu perut. 25 Waktu anak yang pertama kluar, de pu badan mera, baru penu bulu-bulu macam de pake baju bulu-bulu begitu. Itu yang, dong kas nama de Esau.* 26 Habis itu, de pu ade yang kluar, de pu tangan pegang Esau pu tumit. Itu yang, dong kas nama de Yakub.† Isak pu umur su masuk 60 taun waktu dong dua lahir.
27 Anana dua tu dong su tamba besar. Esau de su jadi orang yang paling pintar buru binatang, de suka ada di daera sepi tempat buru binatang. Tapi Yakub, de tu orang yang tenang, de suka tinggal di ruma. 28 Isak de suka makan daging dari binatang yang orang biasa buru. Itu yang bikin de lebi sayang Esau. Tapi Ribka, de lebi sayang Yakub.
29 Satu kali, pas Yakub de ada masak makanan begini, Esau de datang dari daera tempat buru binatang. Esau de su mati lapar skali. 30 Baru Esau de bilang sama Yakub, “Sa su lapar skali ni! Mari, kasi sa makan sdikit barang mera-mera yang ko masak itu dulu.” Gara-gara bilang begitu yang Esau de dapa panggil Edom.‡
31 Tapi Yakub de balas, “Ko pu hak anak pertama tu, ko kasi ke sa dulu bole.”
32 “Aih, ko ambil suda. Ini orang su mo mati gara-gara lapar ni. Untuk apa juga hak anak pertama itu, bisa bikin kenyang ka?” Esau de bilang ke Yakub.
33 Trus Yakub de balas, “Ko sumpa sama sa dulu.” Jadi suda, de sumpa sama Yakub, trus de pu hak anak pertama tu, de kasi itu ke Yakub.✡
34 Trus Yakub kasi Esau roti deng de pu masakan biji-biji mera itu. Esau de makan, de minum, trus de bediri baru pigi dari situ. Jadi begitu suda, Esau yang jadi anak pertama ni, de anggap reme de pu hak.
26
Isak di daera Gerar
26:1-25
1 Skarang begini, ada klaparan di tana yang Isak tinggal itu. Klaparan macam begini dulu su perna ada juga di Abraham dong pu jaman. Gara-gara ini yang bikin Isak dong pigi ke kota Gerar, ke orang Filistin dong pu raja Abimelek. 2 Waktu itu, TUHAN kas tunjuk De pu diri sama Isak baru bilang de begini,
“Jang pigi ke Mesir! Ko pigi tinggal dulu di daera yang nanti Sa kas tunjuk ko. 3 Ko tinggal di tana ini jadi pendatang saja dulu. Sa yang nanti ada sama-sama ko, trus kas berkat ko, karna Sa mo kasi tana ni smua untuk ko deng ko pu turunan nanti. Sa pu sumpa ke ko pu bapa Abraham itu, pasti Sa bikin. 4 Nanti Sa bikin ko pu anana cucu banyak macam bintang di langit, trus Sa kasi tana ni smua untuk ko pu anana cucu dorang. Dari ko pu turunan, bangsa di bumi ni smua nanti dapa berkat juga.✡ 5 Sa pasti bikin itu, karna Abraham de su dengar-dengar Saya. Baru de jaga de pu diri supaya tetap bikin Sa pu hukum, praturan, deng printa smua.”
6 Itu yang, Isak dong tinggal di kota Gerar.
7 Waktu laki-laki dari Gerar dong tanya Isak tentang de pu istri ni, Isak de bilang, “De itu sa pu sodara prempuan.” De takut mo bilang, “De itu sa pu istri.” Habis de pikir begini, “Jang sampe nanti sa dapa bunu dari orang-orang disini lagi, habis Ribka ni cantik skali jadi.”
8 Waktu Isak de su tinggal lama di Gerar, satu kali begini, orang Filistin pu raja Abimelek ni de ada liat-liat dari de pu jendela ke bawa begini, de liat Isak ada baku polo deng de pu istri Ribka. 9 Suda. Abimelek de suru panggil Isak trus de bicara deng Isak begini, “Knapa ko bilang kalo de itu ko pu sodara prempuan? Padahal de itu ko pu istri baru.”
Isak de jawab begini, “Habis, sa pikir kalo sa bilang de tu sa pu istri, nanti sa dapa bunu jadi.”
10 Abimelek bilang dia, “Yang ko ada bikin ke kitong ini tra baik skali! Bagemana kalo sampe orang Gerar satu tidur deng ko pu istri? Kalo sampe jadi begitu, brarti ko su bikin kitong bikin dosa besar skali.”
11 Trus Abimelek de printa de pu bangsa smua. De bilang begini, “Sapa saja yang brani ganggu orang ini ato ganggu de pu istri, nanti dapa hukum mati.”
12 Jadi, Isak de bikin kebun di tana itu. Taun itu Isak de dapa hasil panen sampe 100 kali lipat dari yang de su tanam itu. Itu karna TUHAN yang kas berkat dia. 13 Isak ni jadi orang kaya. De pu barang-barang tinggal tamba banyak trus, sampe de jadi orang paling kaya suda. 14 De pu kambing, domba, sapi, deng budak paling banyak skali. Bikin sampe orang Filistin dong iri hati deng dia, gara-gara de pu barang lebi banyak dari dorang. 15 Orang Filistin dong timbun sumur-sumur pake tana, smua sumur yang Isak pu bapa Abraham dong su gale itu. 16 Trus Abimelek bilang Isak begini, “Karna ko su lebi kuat dari kitong disini, jadi lebi baik ko kluar dari tana ini suda.”
17 Jadi suda, Isak de pinda dari situ, de bikin tenda di kota Gerar pu daera tana renda, trus de tinggal disitu brapa lama. 18 Baru Isak de gale lagi sumur-sumur yang perna orang gale waktu Abraham masi hidup, yang orang Filistin dong su timbun waktu Abraham de mninggal tu. Isak de gale baru de kas nama lagi pake nama yang dulu de pu bapa su kas nama.
19 Waktu Isak pu orang-orang kerja ni, dong ada gale-gale, begini dong gale pas di bagian mata air, jadi de pu air kluar banyak skali. 20 Trus begini, orang-orang dari kota Gerar yang jaga kambing domba ni, dong baku ribut deng Isak pu orang-orang yang jaga kambing domba. Orang-orang Gerar bilang, “Sumur ini tong punya!” Gara-gara itu yang, Isak de kas nama sumur itu deng nama Esek.* 21 Trus Isak pu orang-orang kerja dong gale sumur lain lagi. Begini dong baku ribut gara-gara sumur itu lagi, jadi Isak kas nama sumur itu Sitna.† 22 Isak dong pinda lagi trus dong gale sumur lain lagi. Disini baru, dong tra baku ribut gara-gara sumur, jadi Isak kas nama sumur ini Rehobot,‡ karna TUHAN su kasi dong tempat yang luas, jadi dong su bisa tamba banyak disitu.
23 Dari Rehobot sini, Isak dong pinda ke Bersyeba. 24 Pas malam itu, TUHAN kas tunjuk De pu diri ke Isak trus bilang de begini, “Sa ini Allah yang ko pu bapa Abraham semba. Jang takut, karna Sa yang ada sama-sama deng ko. Nanti Sa kas berkat ko trus bikin ko pu anana cucu banyak, karna Sa su ikat janji deng Abraham, Sa pu pesuru itu.” 25 Habis itu, Isak de bikin tempat bakar korban, trus semba TUHAN. Trus dong bikin dong pu tenda disana baru Isak pu orang kerja dong gale sumur disitu.
Abimelek ikat janji deng Isak
26:26-33
26 Satu hari begini, raja Abimelek datang dari kota Gerar untuk ketemu Isak. Raja Abimelek de bawa de pu kepala tentara yang nama Pikol deng Ahuzat, orang yang biasa kasi naseat sama raja dia. 27 Jadi Isak tanya dong begini, “Kam datang ketemu sa untuk? Dulu kam yang tra snang trus usir sa dari kam pu tana baru?”
28 Trus dong jawab begini,
“Skarang tong su tau kalo TUHAN yang ada sama-sama deng ko. Jadi, tong pikir lebi baik tong bikin janji deng ko. Ko sumpa ke kitong begini: 29 Ko trakan bikin jahat ke kitong, sama deng tong juga tra perna bikin jahat ke ko. Dulu tong su bikin baik ke ko deng kas tinggal ko kluar baik-baik dari tong pu tana to? Skarang tong su tau skali kalo memang TUHAN De yang kas berkat ko.”
30 Habis itu, Isak bikin acara makan-makan besar untuk dorang. Trus dong rame-rame makan deng minum. 31 Pas besok pagi baru, dong masing-masing bilang dong pu sumpa. Trus Isak bilang slamat jalan ke dorang baru dong baku pisa baik-baik.
32 Pas hari itu juga, Isak pu orang-orang kerja datang lapor tentang sumur yang dong gale. Dong bilang begini, “Bapa, kitong su ketemu air!” 33 Jadi suda, Isak de kas nama sumur itu Syeba. Dari sini yang tempat ini dapa nama Bersyeba§ sampe skarang.*
Esau pu istri-istri
26:34-35
34 Waktu Esau pu umur su masuk 40 taun, de kawin deng nona dua dari suku Het. Yang satu tu, bapa Beeri pu anak prempuan yang nama Yudit. Trus yang satu lagi, bapa Elon pu anak prempuan yang nama Basmat. 35 Prempuan dua ni, dong bikin Isak deng Ribka pu hati rasa tra snang skali.
27
Isak kasi hak anak pertama ke Yakub
27:1-40
1 Waktu Isak su tua, trus de pu mata su kabur skali sampe tra bisa liat lagi, de panggil Esau, de pu anak pertama ni. Trus de bilang begini, “Anak!”
“Ya bapa?” Esau de jawab.
2 Isak bilang,
“Dengar baik-baik yang bapa mo bilang ini! Bapa ni su tua, baru tratau kapan bapa mninggal. 3 Jadi skarang, ambil ko pu pana deng busur, trus pigi ke daera sepi tempat buru binatang baru buru binatang satu untuk bapa. 4 Ko bikin makanan yang enak, bikin macam yang bapa snang makan. Habis itu, ko bawa kemari untuk bapa makan. Supaya seblum bapa mninggal, bapa kasi berkat ke ko.”
5 Ribka de dengar yang Isak bilang ke Esau. Itu yang, waktu Esau de pigi ke daera sepi untuk mo buru binatang, 6 Ribka bilang sama de pu anak Yakub begini,
“Mama tadi ada dengar, kalo ko pu bapa bilang ke ko pu kaka Esau begini, 7 ‘Pigi buru binatang satu, trus masak enak-enak untuk bapa. Supaya habis makan itu, bapa kasi berkat ke ko di depan TUHAN, seblum bapa mninggal.’ ”
8 Trus Ribka lanjut bilang,
“Jadi anak, nanti ko bikin macam yang mama suru ini: 9 Ko pigi ke tong pu kambing domba pu tempat, pili anana kambing yang gemuk dua. Bawa kesini supaya mama masak, bikin jadi makanan yang enak, macam yang ko pu bapa snang makan. 10 Habis itu, ko bawa ke ko pu bapa supaya de makan, trus nanti bapa kasi berkat ke ko, seblum ko pu bapa de mninggal.”
11 Tapi, Yakub de bilang de pu mama begini, “Mama, sa pu kaka Esau pu badan penu deng bulu-bulu, tapi sa pu badan trada bulu-bulu ni, bagemana? 12 Jang sampe nanti bapa pegang sa pu badan baru de tau kalo sa su tipu dia? Bukan berkat tapi, nanti kutuk yang sa dapat lagi.”
13 Trus de pu mama jawab, “Tra usa takut, biar nanti mama yang tanggung kalo ko dapa kutuk. Ko bikin saja yang mama suru. Ko pigi ambil kambing-kambing itu!”
14 Jadi Yakub de pigi ambil kambing-kambing, trus de bawa ke de pu mama Ribka. Ribka de masak makanan yang enak, yang Isak suka. 15 Trus Ribka de ambil de pu anak pertama Esau pu pakean paling bagus yang ada tasimpan dalam ruma, baru de kas pake ke Yakub, de pu anak bungsu ini. 16 Trus de pasang kulit-kulit dari anana kambing ni ke Yakub, untuk tutup Yakub pu tangan deng leher yang trada bulu itu. 17 Baru, makanan enak deng roti yang de bikin tu, de kasi ke Yakub.
18 Habis itu, Yakub pigi ke de pu bapa baru bilang, “Bapa!”
“Yo, bagemana?” Isak de jawab. “Ko sapa, Esau ka Yakub?”
19 Yakub jawab, “Sa Esau, bapa pu anak yang tua. Yang bapa suru tu, sa su bikin. Bapa bangun trus duduk suda, makan daging binatang buru yang sa ada bawa ini. Supaya habis itu, bapa bisa kasi berkat ke saya.”
20 Isak bilang, “Anak, ko dapat cepat skali?”
Yakub jawab, “Itu karna TUHAN Allah yang bapa semba, De yang tolong sa untuk dapat ini!”
21 Trus Isak bilang Yakub, “Mari, datang ke dekat sini biar bapa bisa pegang ko, untuk tau kalo ko memang Esau ka bukan.” 22 Jadi, Yakub de ke dekat de pu bapa. Waktu Isak pegang dia, Isak bilang begini, “Suara ni, Yakub pu suara. Tapi tangan ni, Esau pu tangan.” 23 Jadi de tratau kalo itu Yakub. Habis, de pu tangan ada bulu-bulu penu, sama macam de pu kaka Esau pu tangan. Waktu de su siap mo kasi berkat ke Yakub, 24 de tanya lagi, “Betul to, ko ni sa pu anak Esau?”
“Iyo bapa,” Yakub de bilang.
25 Trus Isak bilang, “Mari, kasi daging tu kesini! Biar bapa makan daging yang bapa pu anak su kas siap. Supaya habis makan, bapa bisa kasi berkat ni ke ko.” Jadi Yakub kasi makanan ke dekat de pu bapa, baru de pu bapa makan. Trus de pu bapa minum anggur yang Yakub ada bawa juga. 26 Habis itu, de pu bapa Isak bilang dia, “Mari anak, datang ke dekat sini trus ko cium* bapa.” 27 Jadi Yakub ke dekat de pu bapa trus cium de pu bapa. Waktu Isak cium bau pakean yang Yakub pake, de kasi berkat ke Yakub. De bilang begini,
“Memang benar, bau ini ni dari sa pu anak Esau.
Ini bau dari daera sepi tempat buru binatang, yang dapa berkat dari TUHAN.
28 Sa minta Allah untuk kasi ko embun dari langit,
trus kasi ko tana-tana subur di bumi
sama gandum deng anggur yang banyak skali.
29 Bangsa-bangsa nanti kerja untuk ko.
Suku-suku dari bangsa itu juga,
nanti tunduk hormat ko sampe ke tana.
Ko nanti jadi kepala dari ko pu sodara dorang.
Ko pu mama pu anana cucu
juga nanti tunduk hormat ko sampe ke tana.
Kalo sapa saja yang kutuk ko, nanti de dapa kutuk.
Trus sapa saja kas berkat ko, de nanti dapa berkat.”
30 Waktu Isak slesai kasi berkat untuk Yakub, pas Yakub baru saja kluar kas tinggal de pu bapa Isak ni, Yakub pu kaka Esau ni de pulang dari buru binatang. 31 De juga bikin makanan enak baru bawa ke de pu bapa. De bilang ke de pu bapa begini, “Bapa, mari bangun. Bapa makan daging binatang yang sa baru dapat ini dulu, supaya bapa bisa kasi berkat ke saya.”
32 Trus Isak tanya, “Ko sapa?”
De jawab, “Sa Esau, bapa. Bapa pu anak yang tua.”
33 Isak de kaget skali sampe gementar. Trus Isak de bilang, “Baru, sapa yang tadi datang bawa daging yang de dapat trus kasi ke sa?! Sa su makan daging tu smua, seblum ko datang. Trus sa su kasi sa pu berkat tu ke dia. Sampe nanti juga, de tetap jadi orang yang dapat berkat itu!”
34 Waktu Esau dengar de pu bapa bilang begitu, de batariak kras-kras, de pu hati hancur skali. De bilang ke de pu bapa, “Bapa eee! Kasi berkat ke sa juga ka!”
35 Trus de pu bapa jawab dia, “Ko pu ade de su datang pura-pura jadi ko. Trus de su ambil berkat yang bapa mo kasi untuk ko.”
36 Esau bilang lagi, “Memang, de cocok deng nama Yakub† suda mo, su dua kali ni de tipu saya! Sa yang anak pertama yang pu hak, tapi de su ambil.‡ Baru skarang! De ambil lagi berkat yang bapa mo kasi untuk saya.” Baru de bilang ke de pu bapa lagi, “Bapa, trada berkat lain lagi ka untuk sa?”
37 Isak jawab Esau, de bilang begini, “Anak, bapa su angkat de untuk jadi kepala di atas ko. Sa su kasi de pu sodara smua untuk nanti jadi de pu budak. Berkat gandum deng anggur juga, sa su kasi dia. Jadi untuk ko, apa lagi yang sa bisa kasi, anak?”
38 Esau bilang sama de pu bapa, “Bapa, bapa pu berkat cuma satu itu saja ka? Tolong kasi berkat ke sa juga ka, bapa!” Trus de bongkar mnangis.✡
39 Esau pu bapa Isak ni bilang sama de begini,
“Anak, tempat yang ko tinggal nanti tu, jau dari tana-tana yang subur di bumi ini,
trus tempat itu juga jau dari embun dari langit yang bikin tana subur.
40 Ko nanti cari hidup deng baku prang, baru ambil ko pu lawan pu barang-barang.
Trus ko yang nanti kerja untuk ko pu ade.
Tapi, satu hari nanti, kalo ko memang usaha sunggu-sunggu,
nanti ko bisa bebas. Ko trakan kerja untuk ko pu ade lagi.”✡
Yakub lari ke Mesopotamia
27:41—28:5
41 Esau ni de su emosi skali sama Yakub, gara-gara berkat yang dong pu bapa kasi ke Yakub. Jadi, Esau bilang ke de pu diri sendiri begini, “Bapa pu waktu su tra lama lagi. Habis bapa mninggal, trus waktu duka su slesai, sa nanti bunu sa pu ade.”
42 Waktu Ribka dapa dengar yang Esau ada rencana tu, de suru orang pigi panggil Yakub trus de kastau Yakub begini,
“Ko pu kaka Esau de su emosi ko skali. De ada rencana mo bunu ko, supaya de bisa rasa tenang. 43 Jadi Yakub, skarang ko dengar yang mama mo bilang: Ko lari pigi ke Laban, mama pu sodara laki-laki yang tinggal di kota Haran itu. 44 Tinggal disitu brapa lama saja, sampe ko pu kaka pu mara deng 45 de pu emosi ni hilang dulu, sampe de lupa apa yang ko su bikin ke dia. Nanti mama suru orang pigi jemput ko dari situ.”
Ribka bicara lagi, “Sa tra mau kam dua dapa bunu. Masa tu dalam satu hari saja kam dua hilang dari saya.”
46 Trus Ribka bilang Isak, “Sa su cape skali gara-gara tong pu anana mantu Het itu. Kalo Yakub pu istri juga satu dari prempuan-prempuan yang ada di tempat ini, macam prempuan Het yang Esau pu istri dorang, lebi baik sa mati saja.”✡
28
1 Habis itu, Isak panggil Yakub trus kas berkat dia, baru pesan de begini,
“Yakub, ko tra bole ambil prempuan Kanaan untuk jadi ko pu istri. 2 Skarang juga, ko pigi ke Padan-Aram,* ke Betuel, ko pu mama pu bapa. Trus ambil istri satu untuk ko, dari ko pu mama pu sodara Laban pu anana prempuan.† 3 Sa minta Allah Yang Pu Kuasa Paling Besar‡ De kas berkat ko. De kasi ko anana cucu yang banyak, sampe ko nanti jadi moyang dari bangsa-bangsa yang banyak. 4 Biar berkat yang De kasi ke Abraham, de turun ke ko deng ko pu anana cucu dorang. Supaya tana yang ko ada tinggal jadi pendatang ni bisa jadi kam pu milik juga, tana yang Allah su kasi ke Abraham ini.”✡
5 Jadi begitu suda, Isak de kirim Yakub pigi. Habis itu, Yakub de jalan ke Padan-Aram, ke Betuel pu anak Laban, yang orang Aram itu. De itu Esau deng Yakub pu mama Ribka pu sodara laki-laki.
Esau kawin deng Ismael pu anak prempuan
28:6-9
6 Esau de tau kalo Isak su kas berkat Yakub baru kirim Yakub ke Padan-Aram untuk pigi cari istri disana. Esau de juga tau kalo waktu Isak kas berkat Yakub, de pesan begini, “Yakub, ko tra bole ambil prempuan Kanaan untuk jadi ko pu istri.” 7 Baru de liat kalo Yakub de dengar trus bikin yang de pu bapa deng mama bilang itu, Yakub de pigi ke Padan-Aram. 8 Dari situ yang, Esau de sadar langsung kalo de pu bapa Isak tra suka deng prempuan Kanaan itu. 9 Jadi, Esau de pigi ke Ismael yang tete Abraham pu anak untuk ambil Mahalat jadi de pu istri, tamba deng de pu istri dua yang su ada.§ Mahalat tu Ismael pu anak prempuan, Nebayot pu ade.
Yakub de mimpi
28:10-22
10 Waktu Yakub de jalan dari Bersyeba pigi ke kota Haran, 11 de sampe di tempat satu. Karna su mo glap jadi de tinggal satu malam disitu. Yakub de ambil batu satu yang ada disitu untuk taru de pu kepala. Habis itu, de tidur di tempat situ. 12 Begini Yakub de mimpi. Di de pu mimpi tu de liat: Dari bumi ni, ada tangga yang de pu ujung tu sampe ke langit. Begini, ada Allah pu malaikat-malaikat yang jalan turun naik tangga itu. 13 Trus begini de liat TUHAN ada bediri di sebla, baru bilang de begini,
“Sa ini TUHAN, ko pu tete Abraham pu Allah, juga Isak pu Allah. Tana tempat ko ada tidur ni, nanti Sa kasi itu ke ko deng ko pu anana cucu dorang.✡ 14 Ko pu anana cucu nanti banyak skali, macam debu tana pu banyak begitu. Baru dong nanti tamba banyak ke smua ara, dari timur sampe ke barat trus dari utara sampe ke slatan. Nanti lewat ko deng ko pu anana cucu, Sa kas berkat smua kluarga di dunia ini.✡ 15 Dengar ini! Sa ada sama-sama deng ko. Kemana saja ko pigi, Sa yang nanti jaga ko. Nanti Sa bawa ko kembali ke negri ini. Karna Sa ini trakan kas tinggal ko. Mala, Sa juga tetap bikin yang Sa su janji ke ko itu.”
16 Waktu Yakub de bangun tidur, de bilang begini, “Sunggu! Memang TUHAN ada di tempat ini! Baru, masa sa tratau tu!” 17 Yakub de rasa takut langsung, trus de bilang begini, “Memang, tempat ini dasyat! Tra sala lagi, pasti ini Allah pu ruma, pasti ini surga pu pintu masuk.”
18 Pas besok, pagi-pagi skali Yakub de bangun trus ambil batu yang de pake taru kepala tu, trus de kas bediri batu itu untuk jadi tanda untuk kas ingat orang nanti. Trus de tumpa minyak ke bagian atas batu itu, untuk kas kusus itu. 19 De kas nama tempat itu Betel,* dulu tempat ini pu nama Lus.
20 Trus Yakub de ikat janji deng Allah begini,
“Kalo nanti Allah De tetap ada sama-sama deng sa, trus De tetap jaga sa waktu sa ada jalan ni,† trus kalo De kasi sa makanan deng pakean, 21 supaya sa bisa kembali ke sa pu bapa pu ruma deng slamat, brarti nanti TUHAN‡ jadi sa pu Allah. 22 Trus batu ini, yang sa su bikin jadi tanda untuk kas ingat orang, itu nanti jadi tempat untuk semba Allah disini. Juga, apa saja yang Tuhan kasi, nanti sa kasi seperspulu ke Tuhan.”
29
Yakub di Laban pu ruma
29:1-14a
1 Habis itu, Yakub de lanjut jalan, de pigi ke orang-orang yang tinggal di sebla timur. 2 Waktu de su sampe, pas de ada liat-liat begini, de ketemu sumur di daera sepi tempat rumput saja. Trus de liat ada tiga rombongan kambing domba yang ada istirahat dekat situ, karna dari sumur ini orang biasa kas minum dong pu kambing domba. Baru sumur itu dong su tutup deng batu besar. 3 Kalo rombongan kambing domba smua su kumpul sama-sama baru, orang-orang yang jaga kambing domba tu dong nanti geser kas pinda batu itu dari sumur situ, trus dong kas minum dong pu kambing domba. Habis itu, dong kas kembali batu tu lagi ke atas sumur. 4 Yakub de tanya orang-orang itu, “Sodara, kam ni dari mana ka?”
Dong jawab, “Tong dari kota Haran.”
5 De tanya dong lagi, “Kam tau bapa Laban ka? Nahor pu cucu tu?”
Dong bilang, “Iyo, tong tau.”
6 Trus Yakub tanya dong lagi, “De baik-baik ka?”
Dong jawab, “Iyo, de baik-baik. Itu liat! De pu anak prempuan Rahel ada datang deng de pu kambing domba tu.”
7 Baru, Yakub bilang dorang, “Sodara, kam liat! Matahari masi tinggi ni. Ini blum waktu untuk kas masuk binatang piara dalam kandang. Kam kas minum kam pu kambing domba, trus bawa dong kembali makan rumput suda.”
8 Tapi dong jawab, “Kitong tra bisa bikin begitu, rombongan kambing domba yang lain masi blum datang. Kalo dong ada baru, batu dari sumur ni bisa dapa geser kas pinda, trus tong bisa kas minum kambing domba smua.”
9 Waktu de ada bicara-bicara sama dong, Rahel datang deng de pu bapa pu kambing domba, karna de yang jaga kambing domba itu. 10 Yakub liat Laban pu anak Rahel datang deng Laban pu kambing domba. Laban ni Yakub pu mama pu sodara. Pas liat Rahel begitu, Yakub de pigi geser kas pinda batu dari atas sumur trus de kas minum de pu om Laban pu kambing domba itu. 11 Habis itu, Yakub de pigi cium* Rahel baru de bongkar mnangis skali. 12 Trus Yakub crita ke Rahel kalo de deng Rahel pu bapa masi kluarga, trus kalo Yakub de itu tanta Ribka pu anak. Jadi, Rahel lari pigi kastau de pu bapa.
13 Waktu Laban dengar crita tentang Yakub, de pu sodara pu anak ini, de langsung lari pigi sambut Yakub. De peluk trus cium Yakub juga, baru de bawa Yakub ke de pu ruma. Trus Yakub crita smua tentang dia ke Laban. 14a Baru Laban bilang dia, “Tra sala lagi! Ko deng sa memang satu dara. Ko ni sa pu kluarga suda.”
Yakub kawin deng Lea sama Rahel
29:14b-30
14b Yakub tinggal di Laban dong situ sampe su masuk satu bulan. 15 Baru Laban bilang Yakub begini, “Yakub, bukan brarti karna ko tu om pu kluarga jadi ko harus kerja untuk om baru tra dapa bayar to? Kastau om suda, ko mo dapa bayar brapa?”
16 Waktu itu, Laban pu anak prempuan ada dua. Yang tua, de pu nama Lea trus yang muda de pu nama Rahel. 17 Lea de pu mata tu mata sayup, tapi Rahel de pu badan lebi bagus baru de cantik. 18 Yakub de suka sama Rahel. Itu yang de bilang begini, “Om, sa mo kerja tuju taun baru nanti om bisa kasi Rahel, om pu anak yang lebi muda itu untuk jadi sa pu istri.”
19 Laban bilang, “Lebi baik sa kasi de ke ko daripada kasi ke orang lain. Jadi suda, ko tinggal kerja disini dulu suda.” 20 Jadi, Yakub kerja sampe tuju taun untuk dapat Rahel. Tapi karna de pu rasa suka sama Rahel, de rasa tu macam cuma brapa hari saja begitu.
21 Habis tuju taun tu, Yakub pigi bicara ke Laban, “Bapa, ini su pas tuju taun sa kerja. Jadi mari suda, bapa kasi sa pu calon istri, supaya sa bisa kawin deng dia.”
22 Jadi, Laban de undang orang-orang di tempat situ, baru de bikin acara nika ini. 23 Tapi, pas malam begini, de ambil de pu anak Lea trus bawa ke Yakub. Jadi Yakub de tidur deng Lea. 24 Laban juga su kasi de pu budak prempuan yang nama Zilpa untuk jadi Lea pu budak prempuan.
25 Pas besok pagi Yakub de liat begini, itu Lea! Jadi de pigi bicara deng Laban, “Knapa ko bikin begitu ke saya? Sa kerja untuk bisa dapat Rahel baru? Knapa ko tipu sa begini?”
26 Laban jawab dia, “Di tempat sini, ade tra bole lewat kaka begitu. Tong tra kas kawin ade lebi duluan daripada de pu kaka. 27 Jadi ko kas slesai satu minggu acara kawin† ni dulu. Habis itu baru, tong kasi sa pu anak Rahel. Tapi, habis itu ko harus kerja tuju taun lagi.”
28 Jadi, Yakub bikin macam begitu. De kas slesai de pu satu minggu deng Lea. Habis itu baru, Laban kasi de pu anak Rahel untuk jadi Yakub pu istri. 29 Laban juga kasi de pu budak prempuan yang nama Bilha ke Rahel, untuk jadi Rahel pu budak prempuan. 30 Yakub tidur deng Rahel juga. Baru de lebi sayang Rahel daripada Lea. Trus de lanjut kerja tuju taun lagi untuk Laban.
Yakub pu anana
29:31—30:24
31 Waktu TUHAN liat Yakub de tra sayang Lea, TUHAN bikin Lea bisa dapat anak. Tapi Rahel de mandul. 32 Lea hamil trus de lahir anak laki-laki satu. De kas nama anak itu Ruben‡ karna de bilang, “Ini karna TUHAN su liat sa pu susa. Skarang pasti sa pu suami mo sayang saya.”
33 Trus Lea hamil lagi baru de lahir anak laki-laki satu. De kas nama anak itu Simeon§ karna de bilang, “Memang! TUHAN su dengar kalo sa tra dapa sayang dari sa pu suami, trus De kasi anak ini untuk saya.”
34 Begini de hamil lagi trus de lahir anak laki-laki satu, trus de bilang begini, “Skarang sa deng sa pu suami bisa lebi dekat lagi, karna sa su lahir anak laki-laki tiga untuk dia.” Dari situ, de kas nama de pu anak itu Lewi.*
35 Trus begini, de hamil lagi trus de lahir anak laki-laki satu lagi. Trus de bilang, “Skarang, sa hanya mo puji TUHAN.” Itu yang, de kas nama anak itu Yehuda.† Habis itu, de su tra hamil lagi.
30
1 Waktu Rahel liat kalo de tra bisa lahir anak untuk Yakub, de iri hati skali deng de pu kaka. Jadi de bilang Yakub begini, “Bikin bagemana ka, supaya sa bisa pu anak juga. Kalo trada ni lebi baik sa mati saja.”
2 Langsung Yakub jadi mara sama Rahel. De bilang, “Ko pikir sa ni yang ganti Allah ka? Memang sa ka yang bikin sampe ko tra bisa dapat anak?”
3 Trus Rahel bilang, “Ini Bilha, sa pu budak prempuan. Ko tidur deng dia, supaya sa bisa angkat anak yang de lahir tu jadi sa pu anak sendiri.* Trus sa juga bisa punya anana cucu.”
4 Rahel kasi de pu budak prempuan yang nama Bilha tu ke Yakub untuk kawin deng Yakub. Jadi, Yakub tidur deng budak prempuan itu. 5 Begini, Bilha de hamil baru de lahir anak laki-laki satu untuk Yakub. 6 Baru Rahel bilang begini, “Allah su kas tunjuk kalo sa benar. Allah juga su dengar yang sa minta trus kasi sa anak laki-laki satu.” Itu jadi, de kas nama anak itu Dan.†
7 Rahel pu budak prempuan yang nama Bilha tu de hamil lagi trus de lahir anak laki-laki yang kedua untuk Yakub. 8 Baru Rahel bilang lagi, “Sa su usaha stenga mati lawan sa pu kaka, trus sa yang menang.” Itu yang, de kas nama anak itu Naftali.‡
9 Waktu Lea liat kalo de su tra bisa pu anak lagi, de ambil de pu budak prempuan yang nama Zilpa tu baru de kasi ke Yakub untuk kawin deng Yakub. 10 Trus Lea pu budak Zilpa tu de hamil baru de lahir anak laki-laki satu untuk Yakub. 11 Jadi Lea bilang begini, “Sa memang paling untung skali.” Itu jadi, de kas nama anak itu Gad.§
12 Trus Lea pu budak prempuan Zilpa ni de hamil lagi baru de lahir anak yang kedua untuk Yakub. 13 Jadi Lea bilang, “Sa ni orang yang paling bahagia skali! Skarang prempuan-prempuan pasti mo bilang kalo sa ni orang yang paling bahagia.” Itu yang, de kas nama de pu anak tu Asyer.*
14 Waktu pas musim panen gandum begini, Ruben de jalan-jalan baru de dapa liat tanaman satu di daera tempat tanam gandum, tanaman yang de pu akar tu obat. Ruben bawa tanaman ni ke de pu mama Lea. Baru Rahel de bilang sama Lea, “Sa bisa minta ko pu tanaman obat tu sdikit ka? Yang ko pu anak Ruben bawa itu.”
15 Lea jawab, “Sa pu suami yang ko ambil tu tra cukup ka? Skarang ko masi brani minta tanaman obat yang sa pu anak dapat?”
Rahel bilang, “Kalo begitu, malam ini biar Yakub tidur deng ko. Tapi ko kasi sa tanaman obat itu bole.”
16 Jadi waktu sore Yakub de pulang dari daera tempat tanam gandum begini, Lea kluar ketemu dia baru bilang, “Ko harus tidur deng sa malam ini karna sa su bayar deng tanaman obat yang sa kasi ke Rahel. Padahal tanaman obat itu sa pu anak bawa untuk saya.” Jadi Yakub pi tidur deng Lea malam itu. 17 Allah dengar Lea de pu doa, itu yang Lea de hamil trus de lahir anak yang kelima untuk Yakub. 18 Trus Lea bilang, “Karna sa kasi sa pu budak prempuan ke sa pu suami, jadi Allah kasi sa pu bagian untuk apa yang sa su bikin.” Itu yang, de kas nama de pu anak ini Isakar.†
19 Begini Lea hamil lagi trus de lahir anak keenam untuk Yakub. 20 Lea bilang, “Allah su kasi hadia yang bagus skali untuk saya. Skarang sa pu suami pasti tunjuk hormat ke saya, karna sa su lahir anak laki-laki enam orang untuk dia.” Itu yang de kas nama de pu anak tu Zebulon.‡
21 Habis itu, de juga lahir anak prempuan satu trus de kas nama anak itu Dina.
22 Trus, Allah juga ingat ke Rahel. Allah dengar yang Rahel minta trus bikin de juga bisa hamil. 23 Jadi, Rahel de hamil trus de lahir anak laki-laki satu. Rahel bilang begini, “Allah su bikin sampe sa tra rasa malu lagi skarang.” 24 Jadi de kas nama anak itu Yusup,§ trus de bilang, “Biar TUHAN mo tamba anak laki-laki satu lagi untuk saya.”
Yakub dapat binatang piara banyak
30:25-43
25 Stela Rahel de lahir Yusup, Yakub pigi bilang de pu bapamantu Laban begini,
“Bapa, kas ijin sa pigi ka, supaya sa pulang ke sa pu tana, tempat sa lahir. 26 Kasi sa pu anana deng istri-istri yang bapa su bayar ke sa waktu sa kerja untuk bapa disini suda. Supaya sa bisa pulang deng dorang. Bapa tau to, sa su kerja stenga mati.”
27 Tapi Laban bilang sama dia, “Kalo ko snang deng saya, ko dengar yang sa mo bilang dulu. Dari tanda yang sa su dapa ni, sa tau kalo TUHAN su kas berkat sa karna ko ada disini jadi.” 28 Trus Laban de bilang lagi, “Ko tinggal suda! Ko kastau sa, ko mo dapa bayar brapa? Nanti sa pasti kasi.”
29 Yakub jawab de pu bapamantu,
“Bapa sendiri su tau to, sa kerja ni macam bagemana, trus bapa pu binatang piara pu keadaan bagemana waktu sa yang jaga binatang-binatang itu. 30 Karna waktu sa datang kesini, bapa pu barang-barang blum banyak macam skarang ini. Dimana saja sa kerja, disitu bapa pasti dapa berkat dari TUHAN. Tapi skarang sa mo kerja untuk sa pu kluarga sendiri juga.”
31 Laban jawab, “Apa yang ko mau sa kasi ke ko?”
Yakub jawab,
“Bapa tra usa kasi sa apapa. Sa mo jaga liat bapa pu kambing domba lagi, tapi bapa kas ijin sa ka, untuk bikin begini: 32 Hari ini sa mo lewat dari tenga-tenga bapa pu kambing domba smua itu. Trus nanti sa kas kluar stiap binatang yang bintik-bintik deng yang strep-strep, juga smua anak domba yang hitam sama kambing yang strep-strep deng bintik-bintik. Itu sa pu bagian.* 33 Nanti besok-besok kalo bapa datang trus priksa sa pu kambing domba yang jadi sa pu bagian, bapa bisa tau kalo sa ni memang jujur ka trada. Kalo kambing-kambing smua yang sa punya itu ada yang trada bintik-bintik deng strep-strep, trus kalo ada domba-domba tra hitam, brarti bapa bisa pikir saja kalo memang sa ni yang curi.”
34 Trus Laban bilang, “Iyo, tong bikin macam yang ko bilang itu suda.”
35 Tapi, hari itu juga Laban† de langsung pigi kas pisa de pu kambing jantan yang ada strep-strep. Trus de kas pisa smua kambing betina yang ada bintik-bintik deng strep-strep. Jadi, smua kambing yang ada warna puti, de kas pisa sendiri. Trus anana domba yang warna hitam juga, de kas pisa sendiri. Habis itu, de kasi kambing domba yang de su kas pisa tu ke de pu anana laki-laki lain untuk jaga liat. 36 Jadi, Laban deng de pu anana laki-laki dong bawa binatang-binatang itu pigi jau-jau, de pu jau tu macam tiga hari jalan kaki begitu. Yakub de tetap tinggal jaga liat Laban pu kambing domba yang dong ada kas tinggal tu.
37 Tapi, Yakub de ambil batang kayu hijou dari pohon hawar,‡ pohon almon,§ deng pohon berangan.* De kas lepas batang-batang itu pu kulit sbagian, sampe batang itu ada kliatan de pu kayu warna puti bagian dalam, trus de pu bentuk tu macam strep-strep. 38 Trus de taru batang-batang kayu yang de su bikin tu dalam tempat yang kambing domba biasa pake minum. Jadi waktu kambing domba ni dong minum, batang kayu tu pas depan dong pu mata. De taru itu karna kambing domba ni waktu dong minum, biasa dong suka kawin-kawin juga. 39 Kalo kambing domba ni dong kawin dekat batang yang de taru itu, nanti dong branak kambing domba yang ada bintik-bintik deng strep-strep. 40 Habis itu, Yakub de kas pisa anana domba itu. Baru, Yakub bikin kambing domba yang lain dong pu kepala baku hadap deng Laban pu kambing domba yang ada strep-strep deng kambing domba yang warna hitam. Jadi begitu suda, Yakub dapat kambing domba sendiri. De kas pisa de pu kambing domba sendiri dari Laban pu kambing domba.
41 Trus stiap kambing domba yang kuat-kuat dong mo kawin, Yakub de taru batang itu dalam kambing domba pu tempat minum, pas di depan dong pu mata. Supaya dong kawin dekat batang-batang yang de taru itu. 42 Tapi kalo yang datang kambing domba yang loyo-loyo, de tra taru batang-batang yang de bikin tu dalam air. Jadi, Laban pu binatang tu yang loyo-loyo trus Yakub pu binatang tu yang kuat-kuat. 43 Dari situ yang, Yakub pu barang-barang jadi tamba banyak skali. De pu kambing domba, unta, kledai, budak prempuan deng budak laki-laki juga, smua de punya.
31
Yakub lari kas tinggal Laban
31:1-21
1 Begini Yakub de dengar kalo de pu ipar-ipar, Laban pu anana laki-laki ni bicara begini, “Yakub ni de su ambil tong bapa pu harta deng barang smua. Harta yang bikin de kaya skali tu, de ambil dari tong pu bapa tu.” 2 Trus Yakub juga de liat dari Laban pu muka ni, Laban su mulai bikin muka tra baik ke dia, su tra sama macam dulu lagi.
3 Baru TUHAN bilang sama Yakub, “Pulang suda. Kembali ke ko pu bapa dong, ke ko pu kluarga dorang. Sa nanti ada sama-sama deng ko.”
4 Jadi, Yakub de suru orang pigi panggil Rahel deng Lea untuk ketemu de di daera sepi tempat biasa de jaga liat kambing domba. 5 Pas dong dua datang, de bilang ke dong dua,
“Sa su liat dari kam pu bapa pu muka ni, su tra macam dulu lagi, de su mulai bikin muka tra baik ke saya. Tapi Allah yang sa pu bapa semba, De yang tetap ada sama-sama deng saya. 6 Kam juga su tau to, sa ni memang su kerja betul-betul skali untuk kam pu bapa. 7 Tapi kam pu bapa su tipu-tipu saya. De su ganti sa pu ongkos kerja sampe ulang-ulang. Tapi Allah tra kas tinggal de bikin jahat ke saya. 8 Kalo de bilang de mo bayar sa deng kambing domba yang ada bintik-bintik, kambing domba dong smua branak anana yang ada bintik-bintik. Tapi kalo de bilang de mo bayar sa deng yang ada strep-strep, kambing domba dong branak anana yang ada strep-strep. 9 Jadi begitu suda, Allah ambil kam pu bapa pu binatang piara untuk kasi ke saya.
10 Satu kali pas kambing domba pu musim kawin begini, sa ada dapat mimpi. Sa liat di mimpi tu, kambing domba jantan yang kawin deng kambing domba lain tu, dong ada strep-strep trus ada juga yang bintik-bintik. 11 Trus dalam mimpi tu, Allah pu Malaikat* bicara sama saya. De bilang begini, ‘Yakub!’
Sa jawab, ‘Ya, Tuhan!’
12 Trus Malaikat De bilang lagi, ‘Angkat ko pu muka trus ko liat! Smua kambing domba jantan yang ada kawin tu, dong smua ada strep-strep deng bintik-bintik to? Itu karna, Sa su liat apa yang Laban de bikin ke ko. 13 Sa ni Allah yang di Betel tu, tempat yang ko ikat janji ke Saya, deng ko ada tumpa minyak di batu untuk kas kusus itu. Batu yang ko kas bediri untuk kas ingat ko deng apa yang su jadi disitu.✡ Jadi skarang juga, ko siap-siap trus pigi ke tana tempat ko lahir.’ ”
14 Trus Rahel deng Lea dong dua bilang ke de begini,
“Tong dua su trada hak deng harta di tong pu bapa ruma juga mo. 15 Bapa de su jual tong dua, baru hasil jual tu, smua de su kas habis. Kitong su dapa bikin macam orang lain ka. 16 Smua harta deng barang yang Allah su ambil dari tong pu bapa, itu tong deng tong pu anana punya. Jadi skarang, ko bikin saja apa yang Allah suru ke ko.”
17 Jadi Yakub siap-siap. De kas naik de pu istri-istri deng de pu anana dong ke atas unta. 18 De bawa de pu kambing domba deng smua binatang piara yang lain, lapis deng de pu barang-barang smua yang de dapat di Padan-Aram, untuk pigi ke de pu bapa Isak di tana Kanaan. 19 Waktu itu, Laban ada pigi gunting de pu domba-domba pu bulu.† Baru waktu itu juga, Rahel de curi de pu bapa pu patung-patung terafim‡ yang de pu bapa biasa semba.
20 Trus Yakub ni de tipu de pu bapamantu Laban tu waktu de pigi tra bilang-bilang Laban, orang Aram itu. 21 Jadi begitu suda, de lari dari Laban bawa de pu harta smua. De jalan pigi, trus mnyebrang kali Efrat baru jalan ke gunung-gunung di Gilead.
Laban pigi kejar Yakub
31:22-42
22 Su pas tiga hari begini, ada yang kasi kabar ke Laban kalo Yakub de su lari. 23 Langsung Laban bawa brapa orang dari de pu kluarga ni deng dia, dong pigi kejar Yakub. Habis dong su kejar sampe tuju hari, dong ketemu Yakub di gunung-gunung di daera Gilead. 24 Pas malam begini, Allah datang dalam mimpi ke Laban, orang Aram tu. Trus Allah bilang dia, “Hati-hati! Jaga ko pu mulut waktu ko bicara deng Yakub!”
25 Waktu Laban ketemu Yakub, Yakub de su pasang tenda di daera gunung-gunung situ, jadi Laban deng de pu kluarga dong pasang tenda di gunung-gunung Gilead situ juga. Pas Laban pigi ketemu Yakub, 26 Laban de bilang begini sama Yakub,
“Knapa ko bikin klakuan tra baik ke sa begini? Su begitu, ko bawa lari sa pu anana prempuan macam dong ni orang yang dapa kurung mati ka. 27 Knapa ko pigi diam-diam? Knapa ko tipu sa begini? Coba ko kastau sa ka, supaya sa bisa antar kam deng prasaan snang, deng acara pisa pake rebana sama kecapi deng mnyanyi. 28 Ko juga tra kasi sa waktu untuk sayang sa pu cucu-cucu laki-laki deng sa pu anana prempuan untuk lepas dong pigi. Knapa ko tra pikir baik yang ko bikin ini? 29 Kalo sa mau, sa bisa kas hancur kam pu hidup. Tapi tadi malam, Allah yang ko pu bapa semba, De su bilang sama sa begini, ‘Hati-hati! Jaga ko pu mulut waktu ko bicara deng Yakub!’ 30 Jadi skarang, kalo memang ko harus pigi karna ko su rindu skali deng ko pu bapa dong pu ruma, knapa ko pigi curi sa pu patung-patung yang sa semba itu?”
31 Trus Yakub bilang Laban,
“Sa takut, bapa. Habis, sa pikir jang sampe nanti bapa ambil bapa pu anana prempuan dari sa lagi. 32 Tapi, kalo bapa ketemu patung yang bapa semba tu di sapa saja, jang kas tinggal de tetap hidup. Di depan tong pu orang-orang smua ni, bapa priksa suda! Kalo memang ada bapa pu barang-barang di sa pu barang smua ni, bapa ambil kembali saja.”
Yakub de tratau kalo Rahel yang curi patung itu.
33 Jadi suda, Laban de pigi cek Yakub pu tenda. Habis itu de ke Lea pu tenda trus de ke budak prempuan dua ni pu tenda, tapi de tra ketemu patung-patung yang de semba tu. Habis kluar dari Lea pu tenda, de masuk ke Rahel pu tenda. 34 Tapi Rahel su kas sembunyi patung yang de pu bapa semba itu. De kas masuk dalam sak-sak yang biasa dong kas pake di unta, baru de duduk di atas sak-sak itu. Laban de priksa-priksa Rahel pu tenda baik-baik, tapi de tra ketemu de pu patung. 35 Baru Rahel bilang ke de pu bapa begini, “Bapa, jang mara eh. Sa tra bisa bangun untuk bediri depan bapa, habis sa ada datang bulan jadi.” Jadi, Laban de su cari baik-baik skali tapi tra ketemu patung itu.
36 Suda. Yakub de langsung emosi skali. De bilang sama Laban begini,
“Sa pu sala apa ka? Sa bikin dosa apa sampe bapa ko cari sa macam begini? 37 Bapa ko su priksa sa pu barang smua. Skarang, ada bapa pu barang yang bapa ketemu ka? Mari! Bawa taru depan sa deng ko pu orang-orang ini, biar dong yang kas tunjuk sapa yang sala, bapa ka saya? 38 Su 20 taun, sa ada sama-sama deng bapa dorang. Bapa pu domba deng kambing betina pu anana tra perna mati waktu masi dalam perut. Trus, yang bapa pu domba jantan juga, sa tra perna ambil untuk sa makan. 39 Kambing domba yang dapa makan sama binatang liar juga, sa tra kas tunjuk ke bapa, tapi sa sendiri yang ganti itu. Baru yang dapa curi dari orang lain, mo itu siang ka malam ka, bapa tinggal tuntut sa yang ganti trus. 40 Siang, matahari bakar saya, malam juga, sa dingin stenga mati. Tra perna skali sa bisa tidur sono. 41 Su 20 taun sa di bapa pu ruma. Sa su kerja sampe 14 taun untuk dapat bapa pu anak prempuan dua ni. Trus sa kerja enam taun lagi, untuk dapat binatang piara ni. Su begitu, bapa tinggal ganti-ganti sa pu ongkos kerja trus. 42 Kalo Allah yang sa pu tete Abraham deng sa pu bapa Isak dong semba De tra sama-sama deng saya, pasti skarang bapa ko su kas biar sa pulang deng tra bawa apapa. Tapi Allah De ada liat sa pu susa deng sa pu kerja stenga mati ni. Jadi tadi malam, De su kas tunjuk De pu adil ke bapa.”
Yakub ikat janji deng Laban
31:43—32:2
43 Habis itu, Laban bilang ke Yakub begini,
“Prempuan dua ni, sa pu anana. Dong pu anana ni juga, sa pu cucu-cucu. Trus binatang-binatang piara ni, ini juga sa punya. Smua yang ko ada liat disini, itu sa punya. Tapi mo bagemana lagi? Sa su tra bisa bikin apapa untuk tahan sa pu anana prempuan deng sa pu cucu-cucu lagi skarang. 44 Jadi skarang, mari tong dua ikat janji deng bikin tanda. Supaya tanda itu nanti bisa kas ingat kitong dua deng tong dua pu janji ini.”
45 Yakub lanjut ambil batu satu. Trus de kas bediri batu tu untuk jadi tanda yang nanti kas ingat dong dua. 46 Habis itu Yakub bilang ke de pu orang-orang begini, “Mari, kam juga kumpul batu.” Jadi, dong ambil batu trus tumpuk disitu. Habis itu, dong smua duduk makan sama-sama, dekat batu yang dong tumpuk itu. 47 Laban kas nama batu yang dong su tumpuk tu Yegar-Sahaduta.§ Yakub kas nama batu-batu itu Galed.*
48 Trus Laban bilang begini, “Batu-batu yang tong tumpuk hari ini, ini yang jadi tanda untuk kas ingat sa deng ko.” Dari situ yang, tempat itu dapat nama Galed. 49 Dong juga kas nama tempat itu Mizpa,† karna de bilang begini, “Waktu tong tra baku liat, biar nanti TUHAN yang jaga liat apa yang sa deng ko bikin.”
50 Trus Laban bilang lagi,
“Kalo ko bikin yang tra baik ke sa pu anana prempuan, ato kalo ko pigi ambil istri lain, tamba deng sa pu anana prempuan ini, biar trada yang tau itu tapi, ko ingat ini baik-baik! Allah, De yang jaga liat apa yang sa deng ko bikin.”
51 Baru Laban de tamba bilang begini lagi ke Yakub,
“Ko liat batu yang su tatumpuk ni deng batu yang ada bediri yang kas ingat sa deng ko! 52 Batu yang ada tatumpuk deng batu yang ada bediri itu, dong tu tanda kalo sa trakan lewat dari batu yang tatumpuk ini untuk pigi bikin jahat ke ko. Batu yang tatumpuk deng bediri ini juga jadi tanda yang kas ingat ko, kalo ko trakan lewat dari batu-batu ini untuk pigi bikin jahat ke saya. 53 Biar Allah dari ko pu tete Abraham, sa pu tete Nahor, deng dong dua pu bapa pu Allah, itu yang kas tunjuk sapa yang sala deng sapa yang benar, kalo ada masala antara sa deng ko.”
Jadi, Yakub sumpa deng nama Allah yang de pu bapa Isak semba. 54 Trus di gunung situ, Yakub de potong binatang untuk kasi korban ke Allah. De undang de pu orang smua, dong duduk makan sama-sama. Trus dong tidur di gunung situ malam itu.
55 Pas besok begini, masi pagi-pagi skali, Laban de su datang cium de pu cucu-cucu deng de pu anana prempuan. Trus Laban de kas berkat dorang. Habis itu, Laban de jalan pulang kembali ke de pu tempat tinggal.
32
1 Trus, Yakub dong lanjut jalan. Begini, de baku ketemu deng Allah pu malaikat-malaikat. 2 Waktu Yakub liat dorang, de langsung bilang, “Sunggu! Allah pu pasukan dong ada disini.” Jadi de kas nama tempat itu Mahanaim.*
Yakub siap-siap mo ketemu Esau
32:3-21
3 Habis itu, Yakub de suru orang brapa begitu, untuk jalan duluan ke tana Seir di daera Edom, pigi ketemu de pu kaka Esau duluan. 4 De suru dong begini,
“Kam bilang ke bapa Esau, ke orang yang sa hormati tu begini, ‘Ini bapa Yakub pu pesan: Sa ini Yakub, ko pu pesuru. Sa su lama tinggal di Laban pu tempat, jadi orang pendatang disana. 5 Skarang sa su ada sapi, kledai, kambing domba, deng budak-budak. Sa suru orang datang ke bapa untuk kastau kalo sa ada datang, supaya bapa bisa kas tunjuk bapa pu baik ke saya.’ ”
6 Habis orang brapa yang bawa pesan tu kembali ke Yakub, dong bilang begini, “Tong su pigi ketemu bapa pu kaka Esau itu. Bapa Esau de ada jalan kemari, mo ketemu deng bapa. De ada bawa 400 orang sama-sama deng de juga.” 7 Dengar begitu, Yakub langsung stres gara-gara takut skali. De langsung bagi de pu orang-orang yang ada jalan sama-sama tu, jadi dua rombongan. De juga bagi de pu kambing domba, de pu sapi, unta-unta smua untuk jalan dalam dua rombongan itu. 8 Karna de pikir begini, “Kalo sampe Esau datang mo srang, trus rombongan yang satu ni dong smua kala, brarti rombongan yang satu lagi bisa lari kas slamat dong pu diri.” 9 Habis itu Yakub de minta ke Allah begini,
“Allah! Allah yang sa pu tete Abraham deng sa pu bapa Isak semba. TUHAN, Ko yang perna bilang ke sa begini, ‘Pulang suda. Kembali ke ko pu tana, tempat ko lahir, ke ko pu kluarga dorang. Nanti Sa bikin baik ke ko.’ 10 Tuhan, sa ni paling tra pantas skali mo dapat Tuhan pu setia deng baik smua, sa yang budak saja ini. Waktu dulu sa mnyebrang kali Yordan, sa hanya ada tongkat spanggal ini saja untuk jalan. Tapi skarang, sa su bisa bagi smua yang sa punya ni jadi dua rombongan begini. 11 Sa mohon Tuhan, tolong kas slamat sa dari sa pu kaka Esau ini, karna sa takut dia. Jang sampe de nanti datang bunu sa deng sa pu istri dong ini lapis deng sa pu anana juga. 12 Tapi Tuhan su bilang sa begini to, ‘Sa pasti bikin baik ke ko, trus bikin ko pu anana cucu nanti banyak macam pasir di laut begitu, sampe tra bisa hitung lagi.’ ”✡
13 Malam itu, Yakub de tetap tinggal disitu.
Dari yang de punya, Yakub ambil barang-barang yang de mo kasi hadia untuk Esau. 14 De kas pisa kambing betina 200 deng kambing jantan 20, trus domba betina 200 deng domba jantan 20. 15 Unta yang masi kasi susu 30, tamba deng unta pu anana juga. Trus sapi betina 40 deng sapi jantan spulu. Tamba lagi kledai betina 20 deng kledai jantan spulu. 16 De kasi itu smua ke de pu budak-budak untuk dong jaga di dong pu rombongan sendiri-sendiri. Trus de bilang dorang begini, “Kam jalan duluan. Kam baku jaga jarak waktu jalan eh. Jang sampe kam jalan baku dekat deng rombongan yang lain.”
17 Trus de suru rombongan yang jalan paling duluan begini,
“Kalo sa pu kaka Esau baku dapat deng kam, trus de tanya, ‘Kam pu tuan sapa? Trus kam mo pigi kemana ini? Baru binatang-binatang piara yang depan kam ni, sapa punya?’ 18 Kam jawab begini, ‘Ini bapa pu pesuru yang nama Yakub punya. Ini hadia yang de kirim untuk bapa Esau. Trus, de ada datang dari blakang tu.’ ”
19 Yakub de juga suru rombongan yang nomor dua, deng rombongan yang nomor tiga, trus de bilang juga ke smua orang yang ada jalan sama-sama deng binatang-binatang yang de su bagi-bagi itu. De bilang begini, “Waktu kam ketemu deng Esau, kam juga bilang ke Esau macam yang sa su bilang tadi tu eh. 20 Trus kam bilang lagi, ‘Bapa pu pesuru yang nama Yakub, de ada datang dari blakang.’ ” Yakub de bilang begitu karna de pikir begini, “Biar sa kas tenang de pu hati deng hadia-hadia yang ada dapa antar duluan ini dulu. Habis itu baru, nanti sa pi ketemu dia. Mungkin deng begitu, de bisa trima sa kembali.” 21 Jadi, Yakub de pu hadia-hadia untuk Esau tu jalan duluan, tapi malam itu Yakub de tinggal di tenda yang dong bikin disitu.
Yakub deng Allah baku ketemu
32:22-32
22 Skarang begini, pas malam itu juga, Yakub de bangun trus de bawa de pu istri dua, de pu budak prempuan dua ni, sama de pu anana laki-laki yang 11 orang itu. Dong pigi mnyebrang dari tempat dangkal yang ada di kali Yabok ini. 23 Habis de kas mnyebrang dong smua ke kali pu sebla, de kas mnyebrang de pu barang-barang smua juga. 24 Yakub de tinggal sendiri saja di sebla kali situ.
Begini, ada laki-laki satu yang datang trus baku banting deng Yakub sampe su mo masuk pagi. 25 Waktu orang itu de rasa kalo de tra bisa kas kala Yakub, de pukul Yakub pu ujung atas paha, sampe Yakub pu tulang paha tasala. 26 Trus orang itu de bilang Yakub, “Karna matahari su mo muncul jadi, kas tinggal sa pigi suda.”
Tapi Yakub bilang, “Sa trakan kas biar ko pigi, kalo ko tra kas berkat sa dulu.”
27 Orang itu de tanya, “Ko pu nama sapa?”
Yakub bilang, “Sa Yakub.”
28 Orang itu bilang lagi, “Ko pu nama bukan Yakub lagi. Skarang ko pu nama Israel,✡ karna ko su baku lawan sama Allah deng manusia, trus ko su menang.”†
29 Yakub bilang, “Bapa, bilang bapa pu nama dulu ka?”
Tapi orang itu de jawab, “Ko tanya sa pu nama untuk?” Habis itu, de kas berkat Yakub disitu.
30 Trus Yakub de kas nama tempat itu Pniel,‡ karna de bilang, “Sa su baku hadap muka deng Allah langsung, tapi sa masi hidup!”
31 Pas waktu Yakub jalan kas tinggal Pniel, matahari muncul. Yakub de jalan pincang gara-gara de pu paha atas yang tasala. 32 Itu yang, sampe skarang§ orang Israel dong tra makan binatang pu daging yang di bagian paha atas, karna orang itu de su pukul Yakub pu bagian paha atas, pas di de pu otot.
33
Yakub kembali baku baik deng Esau
33:1-20
1 Waktu Yakub buang mata begini de liat Esau deng de pu anana bua 400 orang, dong ada jalan mnuju ke Yakub dorang. Jadi, Yakub de bagi de pu anana masing-masing deng dong pu mama-mama: Lea, Rahel, trus de budak prempuan dua. 2 Yakub de taru budak prempuan dua tu deng dong pu anana di bagian depan. Trus habis itu, Lea deng de pu anana di blakang, baru Rahel deng Yusup yang paling blakang skali. 3 Yakub de sendiri jalan paling depan skali dari dong smua. De jalan, trus de tunduk hormat sampe ke tana ke Esau. De bikin begitu tuju kali sampe ke dekat de pu kaka itu. 4 Tapi Esau ni de lari pigi ke Yakub, de peluk trus de sayang Yakub, baru dong dua bongkar mnangis. 5 Waktu Esau de buang mata begini, de liat ada prempuan-prempuan deng anana. Jadi de tanya, “Orang-orang yang ada ikut deng ko itu sapa?”
Yakub jawab ke Esau begini, “Itu anana yang sa dapat karna Allah su kas tunjuk De pu baik ke sa, yang jadi kaka pu pesuru ini.”
6 Habis itu, budak prempuan dua tu deng dong pu anana datang ke dekat dorang. Trus dong tunduk kasi hormat sampe muka ke tana di depan Esau. 7 Begini, Lea deng de pu anana juga datang dekat trus tunduk sampe muka ke tana. Yang trakir, Yusup deng Rahel dong datang dekat trus dong tunduk sampe muka ke tana.
8 Esau de lanjut bicara, “Ade, tadi sa ketemu rombongan-rombongan deng binatang-binatang yang ko kirim itu. Ko bikin begitu untuk?”
Yakub jawab, “Itu untuk kaka Esau. Supaya kaka bisa kas tunjuk kaka pu baik ke saya.”
9 Tapi Esau de jawab, “Adeee, sa pu juga banyak. Jadi, ko punya tu, simpan untuk ko saja.”
10 Tapi Yakub jawab,
“Ah kaka, jang begitu. Kalo memang kaka sayang sa, kaka trima hadia-hadia yang sa kasi ni suda. Karna bisa baku hadap muka deng kaka langsung begini saja, sa su rasa macam liat Allah pu muka begitu. Sampe kaka su mo datang sambut sa lagi. 11 Jadi, kaka trima suda, sa pu tanda salam yang sa su bawa ini. Allah su kas tunjuk De pu baik ke sa sampe sa punya smua-smua ini.”
Yakub de tinggal paksa trus sampe Esau de mo trima.
12 Trus Esau bilang sama dia, “Yo suda! Mari tong jalan lanjut! Nanti sa jalan sama-sama deng ko.”
13 Tapi Yakub de alasan ke Esau begini,
“Kaka Esau, macam yang kaka su tau, anana ni, dong masi tra kuat jalan jau. Trus ada kambing domba sama sapi yang masi kas susu dong pu anana. Jadi, kalo dong harus jalan cepat-cepat dalam satu hari ini saja, binatang-binatang piara ni dong smua mati nanti. 14 Jadi, biar kaka jalan duluan suda. Sa yang jadi kaka pu pesuru ni, nanti jalan plan-plan ikut binatang piara yang jalan depan kitong ini. Sa ikut anana ini dong pu tempo jalan, sampe nanti sa ketemu kaka dong di tana Seir.”
15 Trus Esau de bilang, “Kalo begitu, biar sa kas tinggal sa pu anana bua brapa untuk jaga kam suda.”
Yakub balas bilang, “Ah, tra usa kaka! Kaka su kas tunjuk kaka pu baik ke sa saja, su cukup.”
16 Jadi suda, Esau dong langsung jalan pulang ke tana Seir hari itu juga.* 17 Tapi Yakub dong tra ke tana Seir, dong pigi ke daera Sukot trus bikin tempat tinggal disitu. Baru de bikin tempat lindung disitu untuk de pu binatang-binatang piara. Dari situ yang, dong kas nama tempat itu Sukot.†
18 Yakub dong jalan dari Padan-Aram tu, trus dong sampe deng slamat di kota Sikem di tana Kanaan. De bikin tenda di bagian timur kota itu trus dong tinggal disitu. 19 Tempat yang de bikin de pu tenda tu, de bli dari Hemor pu anana dorang deng harga 100 uang perak. Hemor tu Sikem pu bapa. 20 Trus Yakub de bikin tempat bakar korban untuk Allah disitu. De kas nama tempat bakar korban itu El Elohe Israel.‡
34
Sikem deng Yakub pu anak prempuan
34:1-31
1 Satu kali begini, Yakub deng Lea dong pu anak prempuan yang nama Dina ni de pigi jalan-jalan ke prempuan-prempuan Kanaan yang tinggal disitu. 2 Waktu itu, yang jadi raja di tana itu tu orang Hewi yang nama Hemor. Waktu Hemor pu anak laki-laki yang nama Sikem de liat Dina, de bawa lari Dina baru de paksa tidur deng dia. 3 Tapi habis itu, Sikem de suka skali deng Dina, de su sayang skali deng Yakub pu anak prempuan ini. Jadi, Sikem de bicara baik-baik deng Dina. 4 Trus, Sikem pigi bicara deng de pu bapa Hemor. De bilang begini, “Bapa, pigi ambil nona itu untuk jadi sa pu istri ka.”
5 Baru, Yakub ni de dengar kalo Sikem su kas rusak de pu anak prempuan pu harga diri. Tapi Yakub de tra bikin apapa karna de pu anana laki-laki dong ada pigi ke daera sepi untuk jaga liat binatang-binatang piara ini. Jadi, Yakub de tunggu dong pulang dulu.
6 Tra lama begini, Sikem pu bapa Hemor pigi ketemu baru bicara deng Yakub. 7 Waktu itu pas Yakub pu anana dong su pulang dari tempat jaga liat binatang-binatang piara. Pas dengar yang su jadi deng dong pu sodara prempuan itu, dong emosi deng sakit hati skali. Karna kalo Sikem su paksa tidur deng Yakub pu anak prempuan, itu sama saja deng Sikem su bikin malu orang Israel dong smua. Yang begini ni, tra bole skali orang bikin. 8 Hemor de bicara ke Yakub dong begini,
“Sa pu anak Sikem de su suka skali deng bapa pu anak prempuan. Jadi, sa minta supaya bapa bisa kasi bapa pu anak prempuan untuk jadi anak laki-laki ni pu istri. 9 Mari tong ikat janji begini: Kam kasi kam pu anana prempuan untuk tong pu anana laki-laki. Baru kam bisa ambil tong pu anana prempuan juga. 10 Trus, kam tinggal saja disini deng bebas. Tempat ini de tabuka untuk kam tinggal disini. Kam bole bli tana disini untuk jadi kam pu milik juga.”
11 Trus Sikem bicara ke Dina pu bapa deng Dina pu sodara-sodara. Sikem bilang begini,
“Bapa deng sodara-sodara smua, tolong kasi yang tong minta itu ka. Nanti sa kasi apa saja yang kam minta. 12 Bilang saja mas kawin brapa yang kam minta, trus hadia apa yang kam mau? Sa nanti kasi apa saja yang kam minta, yang penting kam kas ijin sa untuk ambil Dina jadi sa pu istri.”
13 Tapi karna Sikem su duluan bikin tra baik ke dong pu ade prempuan Dina ni, jadi Yakub pu anana dong kasi jawaban tipu-tipu ke Sikem deng de pu bapa Hemor. 14 Dong bilang begini ke dong dua,
“Kitong tra bisa bikin begitu. Kitong tra bole kasi tong pu ade prempuan ke laki-laki yang blum dapa sunat. Kalo tong bikin begitu, brarti tong su injak-injak tong pu diri skali. 15 Tong bisa stuju kalo kam bikin begini: Kam smua harus jadi sama macam kitong. Tong pu maksud tu, kam deng kam pu orang-orang, sapa saja yang laki-laki, harus dapa sunat. 16 Kalo kam bikin begitu baru, tong bisa kasi tong pu anana prempuan untuk kawin deng kam, trus tong juga bisa ambil kam pu anana prempuan untuk kawin deng tong. Kalo begitu baru, tong bisa tinggal sama-sama deng kam, trus kitong bisa jadi satu bangsa. 17 Tapi kalo kam tra mo dengar yang tong bilang ini, kalo kam tra mo dapa sunat, brarti tong bawa Dina trus tong kas tinggal tempat ini.”
18 Hemor deng de pu anak Sikem dong stuju untuk bikin yang dong bilang. 19 Suda, Sikem tra pake lama lagi langsung pigi bikin yang dong minta itu, karna de pu hati su suka Dina skali. Sikem ni orang paling dapa hormat di de pu kluarga smua. 20 Jadi de deng de pu bapa Hemor dong dua pigi ke pintu masuk kota* trus dong bicara deng orang-orang yang tinggal di kota itu. Dong bilang begini,
21 “Orang-orang ini dong mo hidup baik-baik deng kitong, jadi kas biar dong tinggal di tana ini saja. Biar dong tinggal bebas disini. Tong pu tana juga besar mo to? Jadi, tong bisa ambil dong pu anana prempuan untuk jadi tong pu istri, trus tong pu anana prempuan juga tong bisa kasi untuk dorang. 22 Tapi orang Israel dong mo tinggal hanya kalo smua laki-laki dapa sunat, laki-laki sapa saja yang ada sama-sama deng kitong. Supaya tong sama deng dong yang su dapa sunat juga. Begitu baru, kitong bisa tinggal jadi satu bangsa sama-sama. 23 Coba kam pikir, nanti dong pu binatang piara ato binatang apa saja, deng dong pu barang milik smua tu, pasti jadi tong pu milik juga to? Jadi, mari suda, tong ikut yang dong minta supaya dong tetap tinggal deng kitong disini.”
24 Smua orang yang datang kumpul di pintu masuk kota tu, dong dengar trus dong stuju deng yang Hemor sama de pu anak Sikem bilang itu. Suda, smua laki-laki yang tinggal di kota itu dapa sunat, smua laki-laki yang su besar.
25 Pas waktu su lewat tiga hari, waktu dong masi rasa sakit-sakit ni, Dina pu kaka Simeon deng Lewi, dong datang deng pedang. Yakub pu anak dua ni, dong dua srang kota itu waktu orang-orang kota dong tra siap mo prang. Trus dong dua bunu laki-laki yang ada di kota itu smua. 26 Dong dua juga bunu Hemor deng de pu anak Sikem pake dong pu pedang itu. Trus dong ambil Dina dari Sikem pu ruma trus bawa pigi. 27 Habis dong bantai smua orang laki-laki disitu, Yakub pu anana lain datang ambil barang-barang yang ada di kota itu. Dong bikin begitu untuk balas dong pu ade prempuan pu harga diri yang dapa kas rusak waktu itu. 28 Dong angkat kambing, domba, lapis deng sapi, kledai smua. Smua yang ada di dalam kota sampe yang di luar kota juga, dong angkat. 29 Smua barang-barang yang bagus-bagus deng mahal dong angkat juga, smua yang ada dalam ruma. Trus dong angkat prempuan-prempuan deng anana dari kota itu juga.
30 Begitu tau yang su jadi itu, Yakub bicara ke Simeon deng Lewi begini,
“Kam dua ini bikin susa sa skali! Skarang ini, orang Kanaan deng orang Feris dong pasti su tra suka sa skali. Kam liat, tong pu orang-orang ni tra banyak. Bagemana kalo dong smua baku gabung trus maju srang kitong ni, pasti tong kala. Bisa-bisa nanti sa deng sa pu kluarga smua hilang dari bumi ni.”
31 Tapi dong bilang dong pu bapa begini, “Bapa, baru? Trapapa ka, kitong kas tinggal tong pu sodara prempuan dapa bikin macam placur begitu?”
35
Allah kirim Yakub deng de pu rombongan ke Betel
35:1-8
1 Satu hari, Allah bilang ke Yakub begini, “Siap-siap skarang! Pigi ke Betel trus tinggal disana. Ko bikin tempat bakar korban untuk Sa, Allah yang dulu kas tunjuk diri ke ko waktu ko lari dari ko pu kaka Esau.”
2 Jadi, Yakub bilang ke de pu orang-orang satu ruma deng orang-orang yang su jalan sama-sama deng dia,
“Buang kam pu patung-patung smua, patung yang kam bawa untuk semba. Bikin bersi kam pu diri trus pake pakean yang bersi untuk pigi ketemu Allah. 3 Skarang, mari tong pigi ke Betel. Sa mo bikin tempat bakar korban untuk Allah disana. Allah yang su tolong sa waktu sa rasa sengsara skali, Allah yang su ada sama-sama deng sa kemana saja sa pigi.”
4 Dong smua kasi dong pu patung-patung yang dong semba ni ke Yakub, trus dong pu anting-anting yang ada di tlinga juga dong kasi. Baru Yakub kubur itu smua di bawa pohon besar yang ada di Sikem situ. 5 Habis itu, dong siap-siap brangkat. Waktu dong jalan, Allah bikin orang-orang di kota-kota tempat dong lewat tu, rasa takut skali deng dorang. Jadi, trada orang yang brani srang Yakub dorang.
6 Brapa hari begini Yakub deng smua orang yang sama-sama deng dia sampe di tempat yang nama Lus, yang orang knal deng nama Betel. Tempat ini ada di Kanaan juga. 7 Di tempat itu, Yakub de bangun tempat bakar korban untuk Allah. Trus de kas nama tempat itu El Betel* karna dulu, waktu de lari dari de pu kaka, Allah kas tunjuk De pu diri ke dia di tempat itu. 8 Disitu yang, Debora, orang yang dulu biasa jaga-jaga Ribka† ni, de mninggal. Trus de dapa kubur di sebla slatan kota Betel itu, di bawa pohon besar yang disitu. Dari sini yang, pohon itu dapat nama Pohon Mnangis.
Allah ganti Yakub pu nama jadi Israel di Betel
35:9-15
9 Jadi waktu Yakub masi tinggal di Betel, yang habis de su pulang dari Padan-Aram tu, Allah kas tunjuk De pu diri lagi ke Yakub trus kas berkat dia. 10 Allah bilang de begini, “Nama Yakub ini, skarang su bukan ko pu nama lagi. Ko pu nama skarang tu Israel.” Jadi Allah kas nama de Israel.✡ 11 Trus Allah bilang de begini lagi,
“Sa ini Allah Yang Pu Kuasa Paling Besar.‡ Ko nanti pu anana deng cucu-cucu yang jadi tamba banyak trus. Ko pu anana cucu nanti jadi satu bangsa, sampe bangsa-bangsa juga nanti lahir dari ko, trus raja-raja juga nanti datang dari ko. 12 Tana yang Sa su kasi ke Abraham deng Isak ini juga, nanti Sa kasi ke ko deng ko pu anana cucu.”✡
13 Habis itu, Allah naik pigi kas tinggal Yakub di tempat yang tadi De ada bicara ke Yakub itu. 14 Trus Yakub de bikin tanda pake batu besar di tempat itu, tanda untuk kas ingat kalo Allah perna bicara deng de disitu. Baru de tumpa persembahan air anggur deng minyak ke bagian atas batu itu, untuk kas kusus itu. 15 Yakub kas nama tempat yang Allah ada bicara deng de tu Betel.§
Benyamin lahir, Rahel mninggal
35:16-22a
16 Habis itu, Yakub dong kas tinggal Betel. Waktu dong su mo dekat-dekat Efrata, Rahel de rasa de pu anak su mo lahir, de rasa sakit yang tra sperti biasa. 17 Waktu de pu rasa sakit tu su mulai tamba para, bidan yang bantu de untuk lahir tu bilang begini, “Ko jang takut! Ko pu anak ni laki-laki lagi.” 18 Waktu Rahel pu napas-napas trakir, seblum de pu napas putus, de kas nama anak itu Ben-Oni.* Tapi anak itu pu bapa Yakub kas nama de Benyamin.† 19 Jadi begitu suda, Rahel de mninggal, trus dong kubur de di pinggir jalan yang mo ke Efrata, skarang tempat ini nama Betlehem. 20 Yakub bikin tanda dari batu di atas de pu kuburan. Batu itu yang masi jadi tanda kalo Rahel ada dapa kubur disitu.
21 Habis itu, Israel dong lanjut jalan, trus dong bikin tenda di sebla tempat yang nama Migdal-Eder. 22a Waktu Israel dong tinggal di tempat ini yang, Ruben de sampe tidur deng Bilha, budak yang de pu bapa su ambil jadi istri. Trus Israel de dengar apa yang de pu anak tua ni bikin.‡
Israel pu daftar anana, Isak mninggal
35:22b-29
22b Yakub pu anana laki-laki smua ada 12 orang.
23 Lea pu anana tu Ruben, de ini Yakub pu anak yang tua. Habis de ada Simeon, Lewi, Yehuda, Isakar, deng Zebulon.
24 Rahel pu anana tu Yusup deng Benyamin.
25 Kalo Bilha, Rahel pu budak prempuan, de pu anana tu Dan sama Naftali.
26 Trus kalo Zilpa, Lea pu budak prempuan, de pu anana tu Gad sama Asyer.
Itu suda, Yakub pu anana smua yang lahir untuk dia di Padan-Aram.
27 Trakir tu, Yakub ketemu deng de pu bapa Isak pas de sampe di daera Mamre, tempat yang dekat Kiryat-Arba, yang orang knal deng nama Hebron. Itu tempat yang Isak deng Abraham tinggal jadi pendatang dulu. 28-29 Isak de mninggal, de gabung deng de pu orang-orang tua dorang. De pu umur su 180 taun waktu de mninggal. De su tua skali. De pu anak Esau deng anak Yakub yang kubur dia.
36
Esau pu anana cucu
36:1-19
1 Ini Esau de pu daftar anana cucu. Esau de yang orang knal deng nama Edom.
2 Esau de ambil prempuan Kanaan untuk jadi de pu istri. De kawin deng Adah, bapa Elon yang orang Het ni pu anak prempuan. De juga kawin deng Oholibama. Oholibama ni bapa Anah pu anak prempuan, bapa Zibeon yang orang Hewi tu pu cucu prempuan. 3 Trus Esau de kawin deng Basmat juga, Ismael pu anak prempuan, Nebayot pu ade prempuan.
4 Adah de lahir Elifas untuk Esau. Basmat lahir Rehuel. 5 Trus Oholibama lahir Yeus, Yaelam, deng Korah. Ini suda, Esau pu anana laki-laki yang lahir di tana Kanaan.
6 Esau de pisa deng de pu ade Yakub di Kanaan situ baru de brangkat ke daera lain. Esau de bawa de pu istri-istri, de pu anana smua, mo laki-laki ka prempuan ka, lapis deng de pu orang-orang smua. Trus de bawa binatang-binatang piara deng de pu harta smua yang de dapat di tana Kanaan. 7 Karna tana tempat dong dua tinggal ni su tra sanggup tampung dong dua lagi, dong pu binatang-binatang piara su terlalu banyak jadi. 8 Itu yang, Esau yang orang knal deng nama Edom juga ni, de pigi tinggal di daera gunung-gunung Seir.
9 Ini Esau pu daftar anana cucu. Esau de tu moyang orang Edom, orang-orang yang tinggal di daera gunung-gunung Seir.
10 Esau pu anana tu: Elifas, dari de pu istri Adah, deng Rehuel, dari de pu istri Basmat.
11-12 Esau deng Adah pu cucu-cucu dari dong pu anak Elifas tu: Teman, Omar, Zefo, Gaetam, deng Kenas. Elifas de juga ambil budak prempuan jadi de pu istri, de pu nama Timna. Elifas deng Timna pu anak yang nama Amalek.
13 Esau deng de pu istri Basmat pu cucu-cucu yang dari dong pu anak Rehuel tu: Nahat, Zerah, Syama, deng Miza.
14 Esau pu istri Oholibama ni, de juga lahir anak untuk Esau. Dong pu anana tu: Yeus, Yaelam, deng Korah. Oholibama tu Anah pu anak prempuan, trus Anah tu Zibeon pu anak laki-laki.
15 Ini kepala-kepala suku dari Esau pu orang-orang yang lahir dari de pu anak yang tua, Elifas ini: Teman, Omar, Zefo, Kenas, 16 Korah, Gaetam, deng Amalek. Dong ini yang jadi moyang dari dong pu suku masing-masing. Itu smua Adah pu anak Elifas pu anana yang lahir di tana Edom.
17 Ini kepala-kepala suku dari Esau pu anak Rehuel: Nahat, Zerah, Syama, deng Miza. Dong ini yang jadi moyang dari dong pu suku masing-masing. Itu smua Esau deng Basmat pu anak Rehuel pu anana yang lahir di tana Edom.
18 Ini kepala-kepala suku dari Esau deng Oholibama pu anana: Yeus, Yaelam, deng Korah. Dong ini yang jadi moyang dari dong pu suku masing-masing. Itu smua Esau pu anana yang lahir dari de pu istri Oholibama, bapa Anah pu anak prempuan itu.
19 Jadi, dong ini smua anana cucu yang lahir dari Esau, yang orang knal deng nama Edom. Dong ini yang jadi moyang dari dong pu suku masing-masing.
Seir pu anana cucu
36:20-30
20 Orang asli yang tinggal di tana Edom tu orang Hori. Dong pu moyang nama Seir* yang de pu anana tu: Lotan, Syobal, Zibeon, Anah, 21 Disyon, Ezer, deng Disyan. Seir pu anana ini suda yang jadi moyang dari suku-suku orang Hori di tana Edom.
22 Lotan pu anana tu: Hori deng Heman. Lotan pu sodara prempuan yang nama Timna.
23 Syobal pu anana tu: Alwan, Manahat, Ebal, Syefo, deng Onam.
24 Zibeon pu anana tu: Aya deng Anah. Anah ni, de yang ketemu mata air panas di tempat sepi yang kring itu. De ketemu tu waktu de ada jaga liat de pu bapa Zibeon pu kledai-kledai.
25 Anah pu anana tu: Disyon deng anak prempuan satu yang nama Oholibama.
26 Disyon pu anana tu: Hemdan, Esban, Yitran, deng Keran.
27 Ezer pu anana tu: Bilhan, Zaawan, deng Akan.
28 Disyan pu anana tu: Us deng Aran.
29 Dong ini suda yang jadi moyang dari bangsa orang Hori dorang. Moyang orang Lotan, moyang orang Syobal, moyang orang Zibeon, moyang orang Anah, 30 moyang orang Disyon, moyang orang Ezer, deng moyang orang Disyan. Smua ini moyang-moyang dari suku orang Hori di tana Seir.
Raja-raja yang printa di Edom
36:31-43
31 Waktu Israel blum ada raja, Edom dong su ada raja-raja yang pimpin dorang.
32 Yang pertama jadi raja di Edom tu Bela, Beor pu anak. De yang printa dari de pu kota Dinhaba.
33 Waktu Bela mninggal, Yobab ganti jadi raja. Yobab pu bapa nama Zera, yang dari kota Bozra.
34 Waktu Yobab mninggal, Husyam ganti jadi raja. Husyam ini dari daera Teman.
35 Waktu Husyam mninggal, Hadad ganti jadi raja. Hadad pu bapa nama Bedad. Hadad ini yang kas kala orang Midian di daera Moab. Raja Hadad de yang printa dari de pu kota Awit.
36 Waktu Hadad mninggal, Samla ganti jadi raja. Samla ni de dari Masreka.
37 Waktu Samla mninggal, Saul ganti jadi raja. Saul de asal dari Rehobot, kota yang di pinggir kali.
38 Waktu Saul mninggal, Baal-Hanan ganti jadi raja. Baal-Hanan pu bapa nama Akbor.
39 Waktu Akbor pu anak Baal-Hanan ni de mninggal, Hadar ganti jadi raja. Raja Hadar de yang printa dari de pu kota Pahu. De pu istri nama Mahetabeel. Mahetabeel itu mama Matred pu anak prempuan, nene Mezahab pu cucu prempuan.
40 Ini Esau pu anana cucu pu nama-nama. Dong pu nama ini yang pake jadi dong pu nama kluarga deng nama kampung. Dong itu: Timna, Alwa, Yetet, 41 Oholibama, Ela, Pinon, 42 Kenas, Teman, Mibzar, 43 Magdiel, deng Iram. Dong pu nama-nama ini suda, yang pake jadi nama-nama kluarga di bangsa Edom, yang dong pake kas nama tana tempat dong tinggal juga. Jadi begitu, Edom itu Esau suda, de yang jadi moyang orang Edom dorang.
37
Yusup deng de pu mimpi-mimpi
37:1-11
1 Yakub ni de lanjut tinggal di tana Kanaan, tempat yang dulu de pu bapa Isak tinggal jadi pendatang disitu.
2 Ini crita tentang Yakub pu kluarga.
Skarang begini, Yakub pu anak yang nama Yusup ni, de umur 17 taun. Yusup de biasa bantu jaga liat bapa Yakub pu kambing domba. Yusup de kerja deng de pu kaka-kaka yang dari bapa Yakub pu istri Zilpa deng Bilha.* Kalo de pu kaka dong bikin jahat pas dong kerja, Yusup de pi lapor ke Yakub, dong pu bapa ni.
3 Karna Yusup de lahir pas waktu Yakub su tua jadi, Yakub† ni de lebi sayang Yusup daripada de pu anana yang lain. Itu yang, Yakub de suru bikin pakean bagus skali yang panjang untuk Yusup pu hadia. 4 Waktu Yusup pu kaka dong liat bapa Yakub ni lebi sayang Yusup daripada dong yang lain, Yusup pu kaka dong langsung tra snang Yusup skali, sampe dong su tra mo bicara baik-baik deng Yusup lagi.
5 Satu kali begini, Yusup de mimpi, baru de crita de pu mimpi tu sama de pu kaka dorang. Waktu Yusup pu kaka dong dengar de pu mimpi itu, dong langsung tamba tra suka de skali. 6 Yusup crita de pu mimpi begini,
“Kaka, coba kam dengar dulu sa pu mimpi ni. 7 Sa mimpi, tong ada di kebun, ada ikat-ikat gandum. Trus begini sa pu gandum yang su dapa ikat tu, de bediri lurus. Trus begini kaka kam pu gandum yang su dapa ikat juga tu, datang kliling sa pu gandum baru dong tunduk kasi hormat ke sa pu gandum itu.”
8 Dengar begitu, langsung Yusup pu kaka dong bilang sama Yusup, “Jadi, ko mo jadi raja trus suru-suru kitong, iyo?” Dari situ tu Yusup pu kaka dong jadi tamba tra suka de skali, gara-gara dengar Yusup de crita de pu mimpi itu.
9 Satu kali begini, Yusup de mimpi lagi, baru de pigi crita de pu mimpi tu sama de pu kaka dorang. De bilang begini, “Kaka-kaka, sa ada mimpi lagi ni. Dalam mimpi tu sa liat matahari deng bulan sama bintang 11, dong smua tunduk trus kasi hormat sama saya.”
10 Habis de crita de pu mimpi itu ke de pu kaka dong deng ke de pu bapa, de pu bapa langsung mara dia, “Mimpi apa itu?! Ko pikir bapa, mama, deng ko pu sodara dong mo tunduk hormat ko sampe ke tana, iyo?” 11 Dari situ, de pu kaka dong tamba iri hati deng de skali, gara-gara de pu mimpi-mimpi itu. Tapi de pu bapa tinggal ingat Yusup pu mimpi trus.
Yusup pu sodara dong baku atur untuk bikin jahat
37:12-24
12 Satu hari begini, Yusup pu kaka dong su pigi ke tempat dekat kota Sikem. Dong mo pigi kas makan dong bapa pu kambing domba disitu. 13 Lewat brapa hari begini, Yakub‡ bilang sama Yusup, “Yusup, sa mau ko pigi liat ko pu kaka dong dulu. Dong ada kas makan kambing domba dekat kota Sikem situ.”
Yusup de jawab, “Iyo bapa.”
14 Trus Yakub bilang Yusup lagi, “Ko pigi liat ko pu kaka dong sama kambing domba itu. Dong baik-baik saja ka trada. Baru, nanti ko datang lapor ke bapa sini.” Jadi suda, Yusup pu bapa kirim de ke tempat dekat kota Sikem situ, dari tana renda Hebron.
Lewat brapa hari begini, Yusup de su sampe di kota Sikem. 15 Waktu Yusup de ada jalan kliling-kliling di daera sepi tempat rumput saja tu, ada bapa satu yang liat dia. Bapa itu de tanya Yusup, “Anak, ko cari apa ka?”
16 Yusup de jawab, “Sa cari sa pu kaka dorang, bapa. Bapa tau ka, dong ada jaga liat kambing domba di sebla mana eh?”
17 Trus bapa itu de jawab, “O... iyo betul, tadi dong ada disini. Tadi sa dengar dong bilang dong mo pigi ke kota Dotan.” Jadi, Yusup de langsung pigi ke Dotan trus de ketemu deng de pu kaka dorang.
18 Dari jau ni, de pu kaka dong su liat dia. Jadi, waktu de masi jau, dong su baku atur untuk mo bunu dia. 19 De pu kaka dong baku kastau,
“We, kam liat eh! Tukang mimpi de ada datang tu. 20 Mari! Tong bunu baru buang de ke dalam satu dari sumur kring§ ini. Nanti tong tinggal bilang saja kalo ada binatang liar satu yang makan dia. Baru nanti tong liat, de pu mimpi tu jadi ka trada!”
21 Waktu dong pu kaka Ruben, de dengar dong pu rencana tu, de mulai cari jalan untuk kas slamat Yusup. Jadi, Ruben de bilang begini, “Suda, tong tra usa bunu dia! 22 Lebi baik tong tra bikin de luka-luka. Tong lempar de ke dalam sumur kring di tempat sepi* ini saja, tapi tong tra usa bikin apapa ke dia.” Ruben de bilang begitu karna de mo kas slamat Yusup trus bawa Yusup balik ke de pu bapa.
23 Jadi, waktu Yusup su sampe di de pu kaka dong pu tempat, dong langsung tarik de pu pakean bagus yang panjang tu kas lepas. 24 Baru dong seret de ke sumur, baru lempar de ke dalam sumur yang su kring itu.
Yusup dapa jual, Yakub dapa tipu
37:25-36
25 Habis itu, Yusup pu kaka dong duduk makan. Pas dong angkat muka begini, dong liat ada orang Ismael satu rombongan yang datang dari Gilead. Orang-orang itu dong mo ke Mesir deng dong pu unta-unta yang ada bawa ramuan-ramuan sama geta-geta kental† yang biasa dong pake untuk obat gosok sama untuk kas wangi-wangi. 26 Langsung Yusup pu kaka Yehuda ni, de kas suara ke de pu sodara-sodara dorang, “We kam, untuk apa juga tong bunu tong pu ade baru kas sembunyi dia? Trada untung juga mo. 27 Tong jual de ke orang Ismael dong suda, tra usa bikin apapa dia. De juga tong pu sodara satu bapa mo.” De pu sodara-sodara dong stuju deng yang Yehuda bilang.
28 Jadi waktu tukang jual-bli dari Midian ni dong lewat, Yusup pu kaka dong tarik de kluar dari sumur trus jual de ke orang-orang Ismael itu. Yusup pu sodara dong jual de deng harga 20 uang perak. Jadi, orang-orang itu dong bawa Yusup sama-sama deng dong ke Mesir.
29 Pas waktu Ruben de kembali,‡ de pi cek ke sumur begini, Yusup su trada disitu. De pu hati langsung rasa sedi skali sampe de langsung robek de pu pakean. 30 Trus de balik baru de bilang sama de pu sodara dorang, “We kam! Yusup su trada! Bagemana ni, sa mo bikin apa lagi skarang?!”
31 Trus, de pu sodara dong ambil Yusup pu pakean bagus yang panjang tu, dong potong kambing satu, trus dong colo Yusup pu pakean bagus ni dalam kambing pu dara tu. 32 Baru dong suru antar Yusup pu pakean bagus yang su ada dara tu ke dong pu bapa. Trus dong bilang dong pu bapa begini, “Bapa, coba bapa liat ini dulu, pakean yang tong ada dapat ni. Mungkin ini bapa pu anak Yusup de pu pakean kapa?”
33 Pas Yakub de liat pakean itu, de langsung knal trus bilang, “Iyo, ini sa pu anak Yusup pu pakean! Pasti binatang liar su makan dia ini! Pasti Yusup su dapa srang dari binatang itu!” 34 Yakub juga langsung robek de pu pakean trus de pake kain kabung,§ habis de sedi skali. Yakub de tinggal mnangis trus untuk de pu anak, sampe su lewat brapa hari juga de tra brenti. 35 Biar de pu anana laki-laki deng anana prempuan dong datang kas tenang de juga tapi, de tetap tra mau. De bilang begini, “Sa trakan brenti mnangis untuk Yusup, sampe sa juga mninggal ikut dia.” Jadi begitu suda, Yusup pu bapa ni tinggal mnangis de trus.
36 Baru pas waktu itu tu, orang dari Midian yang bawa Yusup tu, dong jual Yusup ke Mesir pu orang penting satu, ke bapa Potifar. De tu kepala dari raja pu pasukan kusus.*
38
Yehuda deng Tamar pu crita
38:1-26
1 Habis itu, Yehuda de pigi dari de pu sodara-sodara trus tinggal deng orang satu dari kota Adulam yang nama Hira. 2 Waktu disana, ada orang Kanaan satu yang nama Syua. Yehuda de knalan deng bapa Syua pu nona satu, baru Yehuda ambil nona itu jadi de pu istri. Trus de tidur deng prempuan itu. 3 Prempuan itu de hamil trus de lahir anak laki-laki satu trus Yehuda kas nama de Er. 4 Trus prempuan itu de hamil lagi, trus lahir anak laki-laki satu lagi baru kas nama de Onan. 5 Baru de lahir anak laki-laki satu lagi trus kas nama anak itu Syela. Waktu Syela lahir, Yehuda dong su ada di daera Kezib.
6 Waktu Yehuda pu anana su besar, Yehuda kas kawin de pu anak pertama yang nama Er ni, deng prempuan satu yang nama Tamar. 7 Tapi TUHAN liat kalo Er, Yehuda pu anak pertama ni, de pu klakuan paling jahat skali. Jadi, TUHAN ambil Er pu hidup kembali. 8 Trus Yehuda suru de pu anak Onan begini, “Ko kawin deng ko pu kaka pu istri itu suda, ikut tong pu adat. Supaya kalo prempuan itu pu anak, anak itu bisa lanjut ko pu kaka pu nama kluarga.”* 9 Tapi Onan de tau kalo anak yang nanti lahir trakan lanjut de pu nama kluarga. Jadi waktu de tidur deng de pu kaka pu janda, de kas tumpa de pu air mani kluar supaya prempuan ini tra bisa hamil dari dia. De bikin begitu supaya de pu kaka trada anana cucu. 10 Tapi, TUHAN liat kalo yang de bikin ni jahat skali. Jadi, TUHAN juga ambil Onan pu hidup kembali.
11 Suda. Yehuda de pigi bicara ke de pu mantu Tamar ini. De alasan bilang begini, “Mantu, ko pulang ke ko pu bapa dong pu ruma dulu eh. Tinggal jadi janda dulu disana, tunggu sampe sa pu anak Syela ni de besar dulu baru.” Yehuda bilang begitu karna de pikir, “Jang sampe nanti Syela juga nanti mninggal macam de pu kaka dua itu lagi.” Jadi suda, Tamar de kembali pigi tinggal di de pu bapa dong pu ruma.
12 Su lewat brapa taun begini, Syua pu anak prempuan yang jadi Yehuda pu istri ni, de mninggal. Begitu waktu duka su slesai, Yehuda de ajak de pu teman Hira yang dari Adulam tu pigi ke Timna, tempat de pu domba-domba pu bulu dapa pangkas.
13 Tamar dengar ada orang bilang begini, “Eh, ko pu bapamantu ada jalan ke Timna untuk pangkas de pu domba-domba pu bulu.” 14 Jadi, Tamar de ganti pakean janda yang de pake tu deng pakean lain. De tutup de pu muka deng syal trus de pigi duduk di pintu masuk kota Enaim. Kota Enaim ni ada di tenga jalan yang mo ke Timna. Waktu itu, Tamar de su tau skali kalo Yehuda pu anak bungsu Syela de su besar, tapi Yehuda blum kasi Syela untuk kawin deng dia.
15 Skarang begini, Yehuda de lewat dari situ. Karna Tamar duduk tutup de pu muka deng syal, jadi Yehuda kira Tamar ni placur. 16 Trus Yehuda de pigi ke pinggir jalan situ trus bicara ke Tamar begini, “Mari tidur deng sa.” De bilang begini karna de tratau kalo ini de pu anak mantu.
Tamar jawab de begini, “Ko bisa kasi sa apa, kalo sa tidur deng ko?”
17 Yehuda jawab, “Nanti sa kirim sa pu anak kambing satu untuk ko.”
Tamar bilang, “Bisa, asal ada apapa yang sa bisa tahan sampe kambing tu tiba di sa pu tangan.”
18 Yehuda tanya, “Ko mo sa kasi ko apa?”
Tamar bilang, “Ko pu stempel tanda tangan, kalung, deng tongkat† yang ko ada pegang itu.” Yehuda kasi itu smua ke dia trus de tidur deng prempuan itu. Dari situ yang Tamar de hamil nanti. 19 Habis yang de bikin itu, Tamar de pulang, trus de buka syal yang de pake tutup muka tu, baru de pake de pu pakean janda lagi.
20 Skarang begini, Yehuda de kirim anak kambing yang de bilang tu lewat de pu teman yang nama Hira, orang Adulam ni, supaya de bisa ambil kembali barang-barang yang de su kasi prempuan itu. Tapi Hira de tra ketemu prempuan itu lagi. 21 Hira de tanya orang-orang yang tinggal dekat situ, “Kam tau ka, placur yang biasa di pinggir jalan ke Enaim tu de ada dimana?”
Dong jawab dia, “Tra perna ada placur disini.”
22 Suda, Hira kembali ke Yehuda trus bilang de begini, “Sa tra ketemu prempuan itu. Orang-orang disitu juga bilang kalo di dong pu tempat tu trada placur.”
23 Yehuda bilang lagi, “Suda, kas biar prempuan itu de pegang sa pu barang-barang saja, daripada tong malu lagi. Yang penting, sa su usaha untuk kirim anak kambing ke dia, tapi ko tra bisa ketemu prempuan itu.”
24 Pas su lewat tiga bulan, Yehuda dapat kabar begini, “Ko pu mantu Tamar tu, de su pigi jual diri. Skarang de ada hamil dari hasil de jual diri itu.”
Yehuda langsung bilang orang begini, “Kam pigi ambil prempuan itu, trus bakar de sampe mati.”
25 Pas dong bawa Tamar kluar dari de pu ruma, Tamar de kirim pesan ke de pu bapamantu begini, “Sa hamil dari laki-laki yang pu barang-barang ini. Bapa cek baik-baik dulu: stempel, kalung, deng tongkat ini sapa punya?”
26 Yehuda de knal barang-barang itu, trus de bilang begini, “Prempuan ini tra sala, sa yang sala. Sa harus kas kawin de deng sa pu anak Syela tapi sa tra bikin itu.” Habis ini, Yehuda de su tra perna tidur deng Tamar lagi.
Tamar pu anak kembar dua
38:27-30
27 Pas Tamar pu waktu untuk lahir anak begini, dong tau kalo de pu anak tu kembar. 28 Waktu de pu anana mo kluar, anak yang satu de kas kluar de pu tangan, trus bidan pegang anak itu pu tangan baru ikat deng benang mera. Bidan de bilang begini, “Anak ini yang pertama kluar eh.” 29 Begini anak ini de tarik de pu tangan masuk lagi baru de pu sodara laki-laki yang satu yang kluar duluan. Trus bidan de bilang, “Ko kuat skali, bisa dorong diri untuk kluar duluan.” Jadi dong kas nama anak itu Peres.‡ 30 Habis anak ini lahir baru, de pu sodara laki-laki yang tadi de pu tangan ada dapa ikat deng benang mera tu kluar. Jadi dong kas nama anak ini Zerah.§
39
Yusup kerja di Potifar pu ruma
39:1-6a
1 Orang-orang Ismael su bawa Yusup sampe di Mesir. Disana, dong jual Yusup ke orang Mesir satu, yang de pu nama Potifar. Potifar ni raja Mesir pu orang penting. De tu kepala dari pasukan raja* Mesir. 2 Waktu Yusup tinggal di de pu tuan orang Mesir pu ruma, TUHAN yang ada sama-sama deng dia, sampe apa saja yang Yusup de kerja, pasti smua jadi bagus skali. 3 Brapa lama begini, Yusup pu tuan sadar kalo TUHAN yang ada sama-sama deng Yusup, trus TUHAN yang bikin sampe apa saja yang Yusup de kerja tu, pasti jadi bagus skali. 4 Dari situ Potifar de mulai snang deng Yusup. Trus de angkat Yusup jadi pesuru kusus. Potifar kas tugas Yusup untuk urus de pu urusan di ruma sama atur de pu barang-barang smua. 5 Mulai dari Yusup dapa tunjuk untuk jaga liat Potifar pu ruma deng barang-barang, TUHAN kas berkat orang Mesir ini de pu barang-barang smua juga: yang di ruma ka, yang di kebun ka, de pu binatang-binatang piara ka, TUHAN kas berkat smua. 6a Itu jadi, apa saja yang Potifar de punya, de kasi Yusup yang atur smua. Karna Yusup su urus smua, jadi Potifar de cuma perlu atur de pu makanan saja, tra perlu sibuk deng de pu barang-barang yang lain lagi.
Yusup dapa rayu tapi de tra mau
39:6b-20
6b Yusup ni de muka bagus baru de badan juga bagus. 7 Lewat brapa lama begini, Potifar pu istri mulai liat Yusup trus de mau-mau dia. Jadi de bilang, “Yusup, mari suda, tong dua pigi tidur sama-sama.”
8 Tapi Yusup de tolak, de bilang begini,
“Bapa Potifar de tra kuatir deng de pu barang-barang karna su percaya sa untuk urus itu smua. 9 Memang bapa Potifar su kasi sa kuasa untuk urus de pu barang-barang smua, jadi disini trada yang pu kuasa lebi besar dari saya. Tapi hanya nyonya saja yang sa tra bole kore karna nyonya ni bapa Potifar pu istri. Sa trakan bikin barang yang jahat begitu! Kalo sa sampe bikin begitu, sa su bikin dosa ke Allah.”
10 Tiap hari Potifar pu istri tinggal ganggu trus minta Yusup pigi tidur deng dia, tapi tetap Yusup de tra mau, sampe Yusup de tra mau dekat deng Potifar pu istri.
11 Satu kali begini, Yusup de masuk ke Potifar pu ruma mo kerja. Baru hari itu tu pas orang kerja dong trada sama skali dalam ruma situ. 12 Kaget begini, Potifar pu istri tarik Yusup pu pakean baru bilang, “Yusup, mari tidur deng sa suda!” Yusup langsung lari kluar, kas tinggal de pu pakean di Potifar pu istri pu tangan. 13 Waktu de liat Yusup su lari kluar, baru Yusup pu pakean masi tatinggal di de pu tangan, 14 Potifar pu istri panggil anana laki-laki yang kerja di dong situ baru de bilang dong begini,
“Kam liat! Potifar pu orang Ibrani yang de bawa datang tu, de mo kas tipu kitong! Orang itu de masuk ke sa pu kamar baru paksa mo tidur deng sa, tapi sa langsung batariak besar-besar. 15 De dengar sa batariak tu yang de langsung lari kluar. Ini kam liat! De pu pakean ada tatinggal di sa ni.”
16 Jadi Potifar pu istri simpan Yusup pu pakean tu di dia, sampe nanti de pu suami pulang. 17 Waktu de pu suami pulang, de crita lagi begini, “Orang kerja Ibrani yang ko bawa kesini tu, de tadi mo bikin kurang ajar deng saya! 18 Tapi sa langsung batariak kras-kras, itu yang de langsung lari kluar. Ini ko liat! De pu pakean ada tatinggal ni.”
19 Dengar de pu istri crita tu, Yusup pu tuan de emosi skali. 20 Langsung de suru de pu orang-orang pigi tangkap Yusup baru kas masuk de ke penjara, di tempat raja biasa kurung-kurung orang. Jadi begitu suda, Yusup de dapa kurung di penjara situ.
TUHAN tetap tolong Yusup waktu di penjara
39:21-23
21 Waktu Yusup de di penjara, TUHAN yang ada sama-sama deng dia. TUHAN tra perna stop kas tunjuk De pu sayang sama Yusup.✡ TUHAN yang bikin sampe kepala penjara tu, de snang deng Yusup. 22 Kepala penjara ni de kas tugas sama Yusup untuk urus smua orang yang dapa tahan dalam penjara, trus untuk bikin smua kerja yang ada di penjara itu juga. 23 Karna TUHAN yang ada sama-sama deng Yusup jadi TUHAN bikin smua yang Yusup de kerja jadi bagus skali. Itu yang, kepala penjara ni, de juga su tra perlu jaga liat Yusup pu kerja lagi.
40
Yusup kastau arti mimpi
40:1-19
1 Brapa waktu begini, raja Mesir pu orang kerja dua ni bikin masala besar deng raja. Satu tu kepala dari tukang minuman,* trus yang satu lagi tu kepala dari tukang masak.† 2 Raja mara skali sama raja pu orang penting dua ni, kepala dari tukang minuman deng kepala dari tukang masak tu. 3 Itu yang, raja de kas masuk dong dua ke dalam penjara. Dong dapa tahan di penjara yang sama deng Yusup, di penjara yang ada di kepala pasukan raja‡ pu ruma. 4 Kepala pasukan raja ni de kas tugas Yusup untuk jaga liat dong dua ni dalam penjara situ. Jadi begitu suda, dong dua tinggal di penjara ni lama juga.
5 Baru satu malam begini, raja Mesir pu orang penting dua yang ada dalam penjara ni, kepala dari tukang minuman deng kepala dari tukang masak tu, dong dua mimpi. Tapi dong pu mimpi tu beda-beda trus de pu arti juga beda. 6 Waktu pagi-pagi Yusup pigi liat dong dua begini, dong kliatan macam ada rasa susa skali. 7 Jadi Yusup de tanya raja pu orang penting dua tu, “Sodara, knapa hari ini kam kliatan macam susa skali?”
8 Baru dong dua jawab, “Tadi malam tong ada mimpi, tapi trada orang yang bisa kas arti tong dua pu mimpi.”
Yusup bilang sama dong dua, “Sodara, cuma Allah saja yang bisa bikin orang tau arti mimpi. Coba, kam crita kam pu mimpi itu dulu, sa dengar.”
9 Itu baru kepala dari tukang minuman, de crita de pu mimpi ke Yusup, de bilang begini,
“Di sa pu mimpi tu, sa liat ada tanaman anggur pas depan saya. 10 Tanaman tu de pu ranting ada tiga. Pas daun baru mo tumbu di de pu ranting-ranting, begini de pu bunga-bunga su mulai kluar. Langsung begini bua-bua anggur juga su kluar, tapi begini de pu bua anggur su masak-masak. 11 Baru di sa pu tangan, sa ada pegang raja pu cangkir. Jadi, sa ambil anggur tu trus sa ramas kas kluar de pu air anggur ke raja pu cangkir itu, baru sa kasi cangkir itu ke raja.”
12 Habis dengar mimpi tu, Yusup bilang sama dia,
“Sodara pu mimpi de pu arti begini: Ranting tiga tu, de pu arti tiga hari. 13 Tiga hari lagi raja nanti kas naik sodara ke atas. Trus de bikin ko nanti kembali kerja lagi sama raja dia sperti dulu, jadi kepala dari tukang minuman lagi. 14 Tapi kalo sodara pu keadaan su baik, jang lupa sa ka. Sodara bisa kas tunjuk sodara pu baik ke saya, deng kastau sa pu masala ini sama raja. Supaya raja bisa kas kluar sa dari penjara sini ka. 15 Habis dulu orang paksa bawa sa kesini dari orang Ibrani pu tempat sana. Trus, disini juga, sa tra bikin sala apapa tapi dong kas masuk sa ke penjara.”
16 Waktu kepala dari tukang masak de dengar kalo mimpi tu de pu arti bagus, de lagi bilang Yusup,
“Sa juga ada mimpi. Di sa pu mimpi tu sa ada bawa kranjang tiga di sa pu kepala, kranjang itu yang biasa pake untuk isi kue. 17 Dalam kranjang yang paling atas tu, ada kue macam-macam yang tukang masak dong bikin untuk nanti sa kasi raja. Tapi burung-burung dong datang trus makan kue-kue itu.”
18 Habis de crita, Yusup bilang,
“Sodara pu mimpi de pu arti begini: Kranjang tiga tu, de pu arti tiga hari. 19 Jadi, dalam tiga hari ni, raja de nanti kas naik sodara ke atas. De kas naik sodara di atas tiang satu, trus sodara pu badan dapa gantung disitu. Nanti burung-burung makan sodara pu daging-daging di badan.§”
Mimpi yang Yusup kas arti tu jadi
40:20-23
20 Su tiga hari begini, pas raja pu ulang taun, raja de bikin acara deng de pu orang-orang penting smua. Raja panggil kepala dari tukang minuman deng kepala dari tukang masak dari penjara, trus bawa dong dua ke depan orang-orang itu. 21 Habis itu, raja panggil kepala dari tukang minuman kembali kerja lagi sama raja. De kembali bawa minuman untuk raja lagi. 22 Tapi kepala dari tukang masak ni, raja suru orang gantung de di tiang satu macam yang Yusup su bilang sama dong dua. 23 Tapi kepala dari tukang minuman tu, de su tra ingat Yusup sama skali.
41
Raja Mesir de mimpi
41:1-13
1 Skarang begini, su dua taun lewat, baru raja Mesir ni de mimpi. Di de pu mimpi tu, de ada bediri di pinggir sungai Nil. 2 Kaget begini, ada sapi tuju yang bagus-bagus baru gemuk-gemuk lagi. Dong kluar dari sungai Nil situ, baru makan rumput alang-alang di pinggir sungai tu. 3 Trus begini, ada sapi tuju yang muncul lagi. Tapi dong kurus skali, baru badan tra baik. Sapi yang kurus skali tu dong bediri di sebla sapi yang gemuk, di pinggir sungai Nil situ. 4 Trus begini sapi-sapi yang kurus skali tu dong makan sapi yang gemuk-gemuk itu. Pas liat itu tu yang raja de bangun.
5 Tra lama begini, raja de tatidur baru mimpi lagi. Dalam de pu mimpi tu, de liat ada bulir tuju yang tumbu di tangke gandum satu.* Begini bulir-bulir tuju tu dong su taisi penu deng biji-biji gandum baru su kuning-kuning lagi. 6 Tapi begini, ada bulir tuju lagi yang muncul. Bulir-bulir tu dong kurus skali, baru de kring macam gara-gara kena angin panas dari ara tempat kring. 7 Kaget begini, bulir kring yang tuju tu, dong telan bulir tuju yang taisi penu itu. Langsung raja de bangun, baru de sadar kalo tadi de cuma mimpi saja.
8 Besok pagi begini, raja de su gelisa skali. De suru panggil orang-orang yang biasa pake fui-fui sama smua orang-orang pintar yang ada di Mesir, baru de crita de pu mimpi sama dorang. Tapi trada orang yang bisa kastau mimpi dua tu pu arti.
9 Begini, kepala dari tukang minuman yang dulu sama-sama deng Yusup di penjara tu de bilang,
“Bapa raja, sa baru ingat skarang. Memang sa su bikin sala besar suda! 10 Waktu bapa raja mara sama sa deng kepala dari tukang masak dulu, bapa raja kas masuk tong dua di penjara yang di kepala pasukan raja pu tempat. 11-12 Satu malam begini tong dua mimpi. Baru ada anak muda dari Ibrani yang dulu de kerja sama kepala dari pasukan raja. Sa deng kepala dari tukang masak crita tong pu mimpi sama dia, trus de kastau arti dari tong dua pu mimpi masing-masing. 13 Baru, arti yang de kastau tong tu memang itu jadi smua. Bapa raja panggil sa kembali kerja lagi, trus bapa raja suru orang gantung kepala tukang masak tu di tiang satu.”
Yusup kas arti raja Mesir pu mimpi
41:14-36
14 Habis dengar itu, raja langsung suru pigi ambil Yusup dari penjara tu. Dong cepat-cepat pigi kas kluar Yusup, baru Yusup pigi cukur trus ganti pakean, baru pigi ke depan raja. 15 Pas sampe, raja bilang Yusup, “Sa ada mimpi, tapi trada orang yang bisa kas arti sa pu mimpi. Trus ada yang bilang sama sa kalo ko bisa kas arti mimpi.”
16 Trus Yusup de bilang raja, “Bapa raja, sa tra bisa kas arti mimpi. Allah yang bisa. Allah nanti kas arti mimpi yang de pu arti tu baik untuk bapa raja.”
17 Suda, raja de bilang,
“Sa mimpi, sa ada bediri di pinggir sungai Nil. 18 Trus begini, sapi tuju yang badan bagus-bagus baru gemuk-gemuk kluar dari sungai Nil tu, baru dong makan rumput alang-alang disitu. 19 Trus begini, sapi tuju muncul lagi, tapi dong kurus skali baru tra baik skali, tinggal kulit lapis tulang suda. Sa tra perna liat sapi yang tra baik begitu di Mesir sini. 20 Sapi-sapi yang kurus skali baru badan tra baik tu, dong makan sapi tuju yang gemuk-gemuk tadi tu. 21 Tapi sapi-sapi kurus skali tu, dong tetap kurus skali, padahal dong su makan sapi yang gemuk-gemuk itu. Pas disitu, sa bangun.
22 Begini sa tidur lagi baru sa mimpi lagi. Sa liat ada bulir tuju yang tumbu di tangke gandum satu. Begini bulir-bulir tu dong su taisi penu deng biji-biji gandum baru su kuning-kuning. 23 Begini, tuju bulir gandum tumbu lagi, tapi dong kurus skali baru su layu karna kena angin panas dari ara tempat kring. 24 Bulir kurus tu dong telan bulir yang taisi penu itu satu kali, dong telan tuju-tuju tu. Sa su kastau sa pu mimpi ni sama orang-orang yang biasa pake fui-fui, tapi trada yang bisa kas arti sa pu mimpi.”
25 Trus Yusup de jawab raja,
“Bapa pu mimpi dua-dua tu pu arti sama. Allah su kastau bapa raja apa yang Allah mo bikin. 26 Sapi tuju yang bagus-bagus tu, de pu arti tuju taun. Bulir tuju yang isi penu itu juga sama, de pu arti tuju taun. Mimpi dua-dua tu pu arti sama. 27 Sapi tuju yang kurus skali baru badan tra baik tu, yang muncul habis itu, dong pu arti tuju taun. Sama juga deng bulir tuju yang kurus baru kring macam gara-gara kena udara panas dari tempat kring, dong pu arti tu nanti ada klaparan tuju taun.
28 Allah su kas tunjuk bapa raja apa yang Allah mo bikin nanti, sperti yang sa su bilang tadi. 29 Jadi, tuju taun yang pertama yang su mo datang ni, di Mesir pu tempat smua nanti makanan banyak skali sampe ful-ful. 30 Tapi habis itu, nanti ada tuju taun klaparan yang para skali sampe orang-orang lupa kalo perna ada makanan yang ful-ful di Mesir. Klaparan ni bikin sampe Mesir ni jadi kring skali, trada hasil tana lagi. 31 Klaparan ni para skali sampe, trada yang ingat sama skali kalo perna ada makanan yang ful-ful di Mesir sini. 32 Allah kasi bapa raja mimpi dua kali karna Allah pasti bikin arti mimpi tu de jadi betul-betul. Trus Allah su mo bikin itu dalam waktu dekat ini.
33 Itu jadi, lebi baik bapa raja pili satu orang yang pintar yang de pu cara pikir bagus untuk pimpin. Baru bapa raja kasi de kuasa atur tana Mesir ni smua. 34 Lebi baik raja juga pili orang-orang yang jaga liat hasil panen. Dong ni yang nanti ambil satu dari tiap lima hasil kebun pas tuju taun yang makanan ada ful-ful di Mesir ni. 35 Trus bapa raja kasi dong kuasa untuk kumpul makanan yang dari tuju taun pas tong pu makanan ada banyak tu di raja Mesir pu kota-kota. Trus dong jaga makanan tu smua dari tuju taun itu supaya nanti ada makanan di kota situ. 36 Makanan tu nanti tong simpan supaya nanti waktu klaparan tuju taun di Mesir tu jadi, tong tetap ada makanan. Begitu supaya bapa pu orang-orang dong trakan mninggal gara-gara lapar.”
Yusup dapa angkat jadi raja Mesir pu wakil
41:37-52
37 Raja Mesir sama de pu orang-orang penting dong smua stuju deng yang Yusup bilang. 38 Jadi, raja Mesir de bilang de pu orang-orang penting, “Tong trakan dapat orang yang sperti Yusup ini, yang Roh Allah ada sama-sama deng dia.” 39 Trus raja Mesir de bilang sama Yusup begini,
“Karna Allah su kastau itu smua sama ko, jadi pasti su jlas kalo trada orang yang lebi pintar trus yang pu cara pikir bagus macam ko begini. 40 Sa angkat ko untuk jadi sa pu wakil. Nanti sa pu orang-orang smua dengar ko pu printa. Trakan ada orang yang bisa printa ko, kecuali sa yang duduk di kursi raja ini saja.”
41 Jadi, raja Mesir de bilang Yusup begini, “Skarang, sa tunjuk ko jadi sa pu wakil untuk pimpin Mesir ini smua.” 42 Habis itu, raja Mesir de lepas cincin dari de pu tangan, cincin yang biasa raja Mesir dong pake untuk cap-cap surat penting, baru pasang di Yusup pu jari. Habis itu, de kas pake Yusup pakean dari kain halus trus kas pake kalung emas† di Yusup pu leher. 43 Baru, raja Mesir de kasi Yusup kreta prang yang paling nomor satu habis raja pu kreta prang. Jadi kalo de mo lewat situ, nanti ada orang yang triak, “Buka jalan! Buka jalan!” Jadi, begitu suda, Yusup dapa angkat jadi raja pu wakil untuk pimpin tana Mesir smua. 44 Trus raja bilang Yusup, “Memang sa ni raja Mesir. Tapi sa bilang orang-orang smua, kalo trada ko pu ijin, tra bole ada orang yang bikin apapa di Mesir sini.” 45 Baru raja Mesir kas nama Yusup deng nama Mesir satu. Itu jadi, Yusup pu nama ganti jadi Safnat-Paaneah. Baru raja kasi Asnat untuk jadi Yusup pu istri. Asnat ni Potifera pu anak prempuan. Potifera tu imam di kuil On.‡ Jadi mulai dari situ Yusup de muncul jadi raja pu wakil yang pu kuasa untuk Mesir smua.
46 Waktu raja Mesir angkat Yusup jadi de pu wakil tu, Yusup pu umur su 30 taun. Habis itu, Yusup kluar dari istana baru jalan kliling tana Mesir smua. 47 Waktu tuju taun pertama yang makanan ada ful-ful di Mesir tu, orang Mesir dong pu hasil kebun tu sarat skali. 48 Jadi, dalam tuju taun tu, Yusup pu orang kerja dong kumpul hasil gandum yang masi ada sisa banyak tu, baru dong simpan itu di kota-kota. Masing-masing kota di Mesir tu ada de pu tempat simpan sendiri, untuk hasil panen yang dong dapat di kebun-kebun dekat kota itu. 49 Hasil panen yang Yusup dong kumpul tu banyak skali, sampe dong su tra sanggup hitung lagi. Habis, itu macam hitung pasir di pante satu-satu begitu.
50 Baru waktu itu tu, waktu dong blum masuk taun-taun klaparan, Yusup pu anak laki-laki dua lahir. Yusup pu anana dari istri Asnat, Potifera pu anak prempuan. Potifera tu imam di kuil On. 51 Jadi, Yusup de kas nama de pu anak Manasye,§ karna de bilang, “Allah su bikin sa lupa sa pu susa smua dulu, deng bikin sa lupa sa bapa pu satu ruma.” 52 Trus Yusup kas nama de pu anak yang kedua Efraim,* karna de bilang begini, “Allah su kasi sa anana di tana ini, tempat yang dulu sa dapat susa banyak.”
Taun-taun trada makanan sama skali
41:53-57
53 Skarang begini, Mesir pu tuju taun waktu makanan ful-ful tu su slesai. 54 Trus tuju taun waktu klaparan para tu su mulai, sama sperti yang Yusup de su bilang dulu. Di smua tempat trada makanan sama skali, tapi di Mesir pu daera smua ada makanan. 55 Jadi waktu smua orang di Mesir ni su mulai mendrita klaparan juga, dong pigi ke raja Mesir minta makanan. Trus raja suru dong pigi ke Yusup baru bilang dorang begini, “Apa saja yang Yusup de suru, kam bikin itu!”
56 Jadi, pas waktu klaparan su tamba para skali di Mesir pu tempat smua ni, Yusup de mulai buka tempat-tempat yang dulu de pake simpan gandum itu, baru de jual ke orang-orang Mesir dorang. 57 Orang-orang dari mana-mana juga tu, dong smua datang ke Mesir untuk bli gandum dari Yusup juga. Habis, klaparan yang para betul-betul tu, jadi di smua tempat lain juga.
42
Yusup pu sodara dong ke Mesir mo bli gandum
42:1-25
1 Waktu Yakub de dengar kalo di Mesir ada gandum, de bilang sama de pu anana, “Anana, kam bingung-bingung untuk? 2 Bapa dengar di Mesir dong ada jual gandum tu. Kam pigi bli suda! Daripada tong mati lapar disini.”
3 Jadi, Yusup pu kaka yang spulu orang tu, dong smua pigi ke Mesir untuk bli gandum. 4 Tapi Yakub de tra kas ijin Yusup pu sodara sunggu yang nama Benyamin ni ikut dorang, karna de takut nanti de juga kena apapa lagi. 5 Kanaan dong juga ada kena klaparan, jadi Yakub* pu anana deng orang-orang lain dari mana-mana tu, dong smua pigi ke Mesir.
6 Di Mesir ni, Yusup su jadi raja pu wakil. Baru Yusup de ni juga yang atur bagian jual-jual gandum ke orang-orang smua. Jadi, waktu Yusup pu kaka dong datang, dong tunduk hormat ke Yusup sampe ke tana. 7 Pas Yusup liat de pu kaka dorang, de langsung knal dorang. Tapi de bikin diri macam orang lain begitu, trus de bentak-bentak tanya de pu sodara dorang, “Kam ni dari mana?”
Dong jawab, “Dari Kanaan, bapa. Tong datang mo bli makanan.” 8 Memang Yusup de knal de pu sodara dong tapi de pu sodara dong trada yang knal dia.
9 Pas disitu tu yang Yusup de ingat de pu mimpi dulu yang tentang de pu sodara dorang.✡ Trus de bilang sama dorang, “Kam ni pasti mata-mata! Kam pasti mo liat Mesir ni bisa dapa srang dari sebla mana to?!”
10 Baru dong jawab Yusup, “Trada bapa! Tong datang cuma untuk bli makanan saja. 11 Tong smua ni sodara satu bapa. Tong bukan mata-mata. Tong ni orang jujur bapa.”
12 Tapi Yusup balik bilang dorang, “Trada! Kam datang untuk liat tong pu negara untuk srang tong pu negara pasti.”
13 Trus dong jawab, “Bapa, tong ini ada 12 orang baku sodara, kitong smua satu bapa. Tong pu ade bungsu ada tinggal deng tong pu bapa dong di Kanaan. Trus tong pu sodara laki-laki satu lagi juga ada, tapi de su mninggal.”
14 Tapi Yusup langsung bilang,
“Suda! Yang sa bilang ni benar. Kam ni memang mata-mata. 15 Sa mo tes kam dulu. Bawa kam pu ade bungsu tu ke mari. Sa sumpa deng raja Mesir pu nama, kam trakan kas tinggal tana ini kalo kam pu ade bungsu tra datang. 16 Kirim satu orang dari kam pigi ambil kam pu ade bungsu itu. Tapi kam yang lain sa tahan di penjara sini sampe ada bukti kalo yang kam bilang tu benar. Kalo tra benar, deng raja Mesir pu nama, sa sumpa, kam ni pasti mata-mata.”
17 Jadi suda, Yusup pu sodara-sodara dong smua dapa tahan tiga hari dalam penjara.
18 Pas hari ketiga begini, Yusup bilang de pu kaka dorang,
“Sa ini orang yang hormat Allah jadi, kam bikin yang sa bilang ni supaya kam tetap hidup. 19 Untuk kas bukti kalo kam ini memang orang jujur, satu orang dari kam harus dapa tahan disini. Tapi kam yang lain bawa pulang makanan ni ke kam pu kluarga yang klaparan di ruma. 20 Tapi, kam harus bawa kam pu ade bungsu tu waktu kam kembali, supaya kas bukti yang kam bilang tu benar, trus sa trakan hukum mati kam.”
Yusup pu kaka-kaka dong stuju deng yang Yusup bilang.
21 Habis itu, Yusup pu sodara spulu tu dong baku bicara sendiri, “Pasti tong dapa hukum gara-gara tong pu sala sama tong pu sodara dulu. Dulu de mohon-mohon sama kitong baru tong smua bikin tra mo tau. Padahal tong liat de su stenga mati skali. Skarang baru tong rasa de pu susa.”
22 Itu baru Ruben de angkat bicara, “Itu to, waktu itu sa su bilang kam, jang bikin sala sama anak itu. Tapi kam tra mo dengar saya, kam liat skarang!✡ Tong dapa hukum dari Allah gara-gara tong bunu dia.” 23 Tapi dong tratau kalo Yusup de mngerti apa yang dong bicara, karna dong bicara ke de tu lewat satu orang yang kastau arti bahasa.
24 Waktu Yusup de dengar yang dong ada bicara tu, de pigi kas tinggal dorang, baru de bongkar mnangis. Sampe su habis mnangis baru de balik baru lanjut bicara deng dorang lagi. Trus Yusup de suru orang ikat Simeon pas depan de pu kaka-kaka yang lain.
25 Habis itu, Yusup de suru de pu orang kerja dong untuk isi gandum ke de pu kaka dong pu karung-karung. Baru de suru kas masuk uang yang dong pake bayar tu kembali ke de pu kaka dong pu karung masing-masing. Trus Yusup suru kasi makanan untuk dong bawa makan di jalan nanti. De pu orang kerja dong bikin yang de suru.
Yusup pu sodara dong balik ke tana Kanaan
42:26-38
26 Habis itu, Yusup pu sodara dong taru dong pu karung yang ada biji gandum tu di atas dong pu kledai, baru dong bawa jalan pulang. 27 Waktu dong brenti di tempat satu untuk tidur karna su malam, satu dari dong buka de pu karung gandum untuk kas makan de pu kledai. Pas de buka karung begini, de liat de pu uang ada di atas biji-biji gandum dalam karung ni. 28 Itu tu, de langsung kastau de pu sodara dorang, “We kam, liat eh! Sa pu uang dapa kas kembali eh! Ada dalam sa pu karung ini.” Pas dong liat begitu, dong pu jantung kaya mo talepas ka, baru dong su takut skali. Dong baku liat trus bilang, “Allah su bikin apa sama tong lagi ni?”
29 Pas dong sampe di Kanaan, dong crita smua yang su jadi sama dong ke dong pu bapa Yakub. Dong bilang begini,
30 “Bapa, orang yang jadi raja Mesir pu wakil tu, de bentak-bentak kitong. Baru de bilang kalo kitong ni mata-mata yang mo srang dong pu negara.
31 Tapi tong bilang de begini, ‘Tong bukan mata-mata, tong ni orang jujur. 32 Tong ini ada 12 orang baku sodara, kitong smua satu bapa. Tong pu sodara satu su mninggal, trus yang bungsu tu, de ada deng bapa di ruma di Kanaan.’
33 Baru raja pu wakil tu de bilang kitong, ‘Bikin begini supaya sa bisa tau kalo kam tu orang jujur ka trada: Satu orang dari kam harus tinggal disini. Kam yang lain bisa bawa pulang gandum ni untuk kam pu kluarga yang ada klaparan. 34 Trus bawa kam pu ade yang bungsu tu kesini waktu kam balik ke Mesir. Begitu baru sa percaya kam ni memang orang jujur, bukan mata-mata. Itu baru nanti sa kas lepas kam pu sodara tu. Trus kam bisa bli-bli ato mo jual juga bisa di Mesir sini.’ ”
35 Skarang begini, pas dong smua kas kosong dong pu karung, dong kaget liat di dong pu karung masing-masing ada uang yang tadi dong pake bayar! Dong smua langsung su takut skali, dong pu bapa Yakub juga takut. 36 Bapa Yakub langsung bilang dorang, “Kam mo bikin sa pu anana smua hilang ka? Yusup su trada, Simeon juga su trada, baru skarang kam mo ambil Benyamin dari sa juga! Sa harus susa macam bagemana lagi?”
37 Jadi Ruben de jawab de pu bapa, “Bapa, kasi Benyamin sama sa suda. Sa nanti jaga de baik-baik, sa pasti bawa de kembali. Kalo sa tra bawa de kembali, bapa bisa bunu sa pu anak laki-laki dua itu.”
38 Tapi Yakub de tetap bilang, “Tra bole! Sa pu anak kam tra bole bawa. De pu kaka kandung su mninggal jadi tinggal de saja yang sa punya skarang. Sa ni su tua, kalo de kena apapa di jalan, kam yang bikin sa pu hati susa, sampe sa bisa mninggal ni nanti.”
43
Yusup pu sodara dong ke Mesir lagi deng bawa Benyamin
43:1-34
1 Satu kali begini, klaparan di Kanaan su tamba para skali. 2 Baru gandum yang Yusup pu sodara-sodara dong bawa dari Mesir su habis. Jadi, Yakub bilang de pu anana, “Kam pigi bli gandum lagi untuk kitong suda.”
3 Tapi Yehuda bilang,
“Bapa, raja Mesir pu wakil tu de bilang tong tra bole liat de pu muka lagi kalo tong tra bawa tong pu ade bungsu. Raja pu wakil ni de bicara sunggu-sunggu ni. 4 Kalo bapa kas ijin tong pu ade Benyamin ni de ikut, tong mo pigi ke Mesir bli makanan. 5 Tapi kalo bapa tra kas ijin ade Benyamin de ikut, tong tra mo pigi. Habis raja Mesir pu wakil de su bilang, tong tra bole liat de pu muka lagi kalo tong pu ade bungsu de tra ikut.”
6 Baru Yakub* bilang, “Knapa kam bikin masala yang bikin susa sa skali ka? Knapa kam pigi kastau raja pu wakil kalo kam masi ada ade?”
7 Baru dong jawab,
“Habis raja pu wakil tu de tinggal tanya-tanya trus jadi. De tanya-tanya tentang tong deng tong pu kluarga. De tanya tong pu bapa masi hidup ka su trada. De juga tanya tong masi pu sodara yang lain ka trada. Jadi kitong jawab saja to. Kitong juga tratau kalo nanti de mo bilang tong bawa tong pu ade bungsu mo.”
8 Baru Yehuda bilang de pu bapa Yakub lagi,
“Iyo bapa, tong bawa Benyamin suda. Nanti sa yang jaga dia. Daripada bapa deng tong pu kluarga, anana dorang sama tong smua mati gara-gara lapar lagi, lebi baik tong jalan skarang deng Benyamin, bapa. 9 Nanti sa yang tanggung jawab. Bapa bisa tuntut sa nanti kalo sa tra bawa de pulang trus taru de depan bapa. Sampe sa mninggal, nanti sa yang tanggung itu. 10 Kalo tong tra lama-lama begini, tong su bisa bolak-balik dua kali ni.”
11 Trus Yakub bilang,
“Kalo memang mo begitu, mo bagemana lagi? Kam bawa hadia ke raja pu wakil itu skalian. Bawa sdikit dari tong pu geta-geta kental† yang bisa pake untuk obat gosok tu, deng madu, ramuan-ramuan, bua kemiri, sama kacang almon yang paling bagus skali tu, baru pi kasi raja pu wakil itu. 12 Trus kam bawa uang lebi, kas dobol yang pertama kam bawa. Karna uang yang waktu itu ada dalam kam pu karung tu, kam harus bawa kembali. Sapa tau dulu ada yang sala kas masuk itu.
13 Suda! Kam jalan ke orang itu di Mesir suda. Bawa Benyamin, kam pu ade tu deng kam juga. 14 Waktu kam masuk mo ketemu raja pu wakil itu, sa minta Allah Yang Pu Kuasa Paling Besar‡ supaya De bikin raja pu wakil tu de rasa kasian sama kam, baru de kas kembali Benyamin deng Simeon. Kalo sa, biar suda kalo memang sa pu anana mo hilang, mo bikin apa lagi.”
15 Jadi, Yusup pu sodara-sodara dong ambil hadia-hadia tu deng uang lebi, kas dobol yang pertama, trus dong brangkat ke Mesir sama-sama deng Benyamin. Pas sampe di Mesir, dong ketemu Yusup. 16 Waktu Yusup liat Benyamin ada sama-sama deng de pu sodara dorang, Yusup suru de pu orang yang biasa urus de pu ruma begini, “Bawa orang-orang itu ke sa pu ruma. Trus, potong binatang piara satu baru kas siap untuk nanti siang sa mo makan sama-sama deng dorang.”
17 Jadi orang itu de bikin sperti yang Yusup suru dia. De bawa Yusup pu sodara-sodara tu ke Yusup pu ruma. 18 Tapi Yusup pu sodara-sodara dong su takut stenga mati waktu dong dapa bawa ke raja pu wakil pu ruma. Dong su baku bicara, “Ini pasti gara-gara uang yang tong ketemu dalam tong pu karung waktu itu. Pasti nanti dong mo srang trus tangkap tong, bikin tong jadi dong pu budak, trus ambil tong pu kledai-kledai ini.” 19 Itu jadi, pas sampe di Yusup pu pintu ruma, dong bicara sama orang yang urus Yusup pu ruma itu. 20 Dong bilang begini,
“Permisi bapa, begini, tong su perna datang satu kali untuk bli makanan di Mesir sini. 21 Tapi pas tong brenti di tempat satu untuk tidur, tong ketemu tong pu uang smua su dapa kas kembali dalam tong pu karung. Jadi skarang tong ada bawa uang ini kembali. 22 Tong juga ada bawa uang lain lagi untuk nanti bli makanan lagi. Tong tratau skali sapa yang taru uang itu dalam tong pu karung.”
23 Tapi orang itu de jawab, “Trapapa. Tenang saja, sodara jang takut. Kam pu Allah, kam pu bapa pu Allah tu yang kasi kam uang dalam karung itu. Uang yang kam pake bayar tu, sa su trima.” Trus orang itu de bawa Simeon ke dorang.
24 Orang itu bawa dong ke Yusup pu ruma. Trus, de kasi dong air untuk cuci kaki baru de kas makan dong pu kledai-kledai juga. 25 Habis itu, orang itu de kastau Yusup pu sodara dong kalo nanti dong mo makan sama-sama deng Yusup disitu. Jadi dong kas siap-siap dong pu hadia yang nanti siang dong mo kasi, pas Yusup datang kesitu.
26 Waktu Yusup su pulang, dong bawa dong pu hadia itu ke Yusup baru dong tunduk hormat Yusup sampe ke tana. 27 Habis itu, Yusup tanya dorang, “Bagemana, kam baik-baik saja ka? Kam pu bapa yang su tua, yang kam waktu itu bilang sa tu, de pu kabar bagemana? De masi ada to?”
28 Dong jawab, “Iyo bapa. Kitong pu bapa yang hormat bapa wakil ni, de ada baik-baik saja. De masi hidup.” Habis itu dong tunduk hormat Yusup sampe ke tana lagi.
29 Waktu Yusup liat de pu ade Benyamin yang satu mama deng dia, de bilang, “Ini kam pu ade bungsu yang kam perna crita itu ka?” Baru Yusup bilang Benyamin, “Sodara, sa minta Allah kas tunjuk De pu sayang sama ko.” 30 Trus Yusup de pigi dari situ habis de pu hati su tra bisa tahan skali. De su rindu de pu ade yang de paling sayang skali. Itu jadi, de masuk ke de pu kamar baru mnangis disana. 31 Habis itu de cuci muka baru de kluar lagi, trus de suru pigi taru makanan di meja-meja. Yusup de bicara tu de tahan prasaan skali.
32 Waktu dong taru makanan tu, Yusup pu makanan di meja sendiri, de pu sodara-sodara punya di meja sendiri. Trus orang Mesir dong yang ikut makan, dong juga di meja sendiri, habis orang Mesir dong rasa paling tra bisa skali kalo mo makan satu meja deng orang Ibrani dorang.§ 33 Yusup taru de pu sodara-sodara dong duduk baku hadap deng dia. De atur tu dari yang paling tua sampe yang paling bungsu. Waktu Yusup pu sodara-sodara dong liat dong pu tempat duduk dapa atur macam begitu, dong langsung baku liat, dong heran jadi. 34 Yusup suru de pu orang kerja untuk ambil makanan dari Yusup pu meja, trus taru di de pu sodara-sodara pu meja. Benyamin dapat makanan lima kali lipat lebi banyak dari de pu sodara-sodara yang lain. Habis itu dong makan deng minum sama-sama deng Yusup sampe dong puas.
44
Yusup tes-tes de pu sodara dorang
44:1-17
1 Habis Yusup makan deng de pu sodara-sodara, de suru orang yang urus de pu ruma tu begini,
“Ko isi gandum ke orang-orang ini pu karung. Takar banyak-banyak yang dong bisa bawa pulang. Trus taru dong pu uang di atas gandum di ujung karung. 2 Taru sa pu cangkir perak tu dalam dong pu ade bungsu pu karung, sama-sama deng de pu uang yang de pake bayar gandum.”
Jadi, Yusup pu orang kerja ni de bikin sperti yang Yusup de suru.
3 Pas besok begini, subu-subu ni, Yusup pu sodara-sodara dong dapa kas ijin untuk pulang. Dong pulang deng dong pu kledai. 4 Pas dong baru kluar dari kota ni, blum jau juga tapi, Yusup bilang de pu orang yang urus ruma,
“Siap-siap! Pigi kejar orang-orang yang tadi tu. Kalo ko su dapat dorang, bilang dong begini, ‘Knapa kam balas tong pu baik deng bikin jahat begini? 5 Knapa kam curi sa pu tuan pu cangkir perak itu? Cangkir itu yang de biasa pake minum, trus de juga pake untuk ilmu-ilmu. Kam su bikin hal yang jahat skali!’ ”
6 Waktu Yusup pu orang kerja ni baku dapat deng Yusup pu sodara-sodara dorang, de bilang dong sama sperti yang Yusup kastau de tadi. 7 Yusup pu sodara-sodara dong langsung bilang,
“Bapa, knapa bapa bilang begitu? Tong tra mungkin skali bikin begitu, bapa. 8 Dulu saja, uang yang tong dapat dalam tong pu karung tu, tong bawa balik lagi kesini dari Kanaan sana. Jadi, tra mungkin skali tong mo ambil perak ka emas ka dari bapa wakil pu ruma! 9 Begini saja suda, kalo bapa dapat cangkir tu di sapa saja dari tong ini pu karung, biar de dapa hukum mati saja, trus tong ini nanti jadi bapa pu budak.”
10 Jadi Yusup pu orang kerja ni de jawab, “Iyo, apa yang kam bilang itu bagus juga, tapi hanya orang yang pegang cangkir saja yang nanti jadi sa pu budak. Kam yang lain nanti bebas dari sala.”
11 Jadi dong cepat-cepat kas turun dong pu karung smua ke tana baru buka dong pu karung-karung. 12 Trus Yusup pu orang kerja ni de mulai priksa baik-baik dong pu karung satu-satu. De mulai pertama dari anak yang paling tua sampe ke anak yang paling bungsu. Trus begini, de dapat cangkir tu dalam Benyamin pu karung. 13 Begitu tu, Benyamin pu kaka-kaka hati su paling susa skali, sampe dong robek dong pu baju. Suda, dong langsung kas naik dong pu karung tu ke kledai, baru dong kembali ke kota.
14 Waktu Yehuda deng de pu sodara-sodara dong su sampe di Yusup pu ruma, Yusup masi ada. Jadi dong datang langsung tunduk hormat Yusup sampe ke tana. 15 Yusup langsung bilang dorang, “Barang apa yang kam bikin ini? Kam tratau ka kalo orang sperti sa ini bisa tau apa yang kam bikin deng ilmu-ilmu?”
16 Yehuda de jawab, “Bapa, tong tratau mo bilang apa sama bapa. Tong mo jawab apa? Bagemana tong mo bikin benar diri? Allah su kas tunjuk tong ni sala. Jadi suda! Tong ini bapa pu budak suda, kitong sama-sama deng orang yang pegang cangkir tu juga.”
17 Tapi Yusup bilang, “Sa trakan bikin begitu! Kam yang lain bisa pulang baik-baik ke kam pu bapa. Tapi orang yang bawa sa pu cangkir itu, de saja yang tetap disini jadi sa pu budak.”
Yehuda bicara deng Yusup untuk kas slamat Benyamin
44:18-34
18 Jadi Yehuda de pigi ke dekat Yusup baru bicara,
“Bapa, sa permisi bicara dulu. Sa minta ijin mo bilang barang satu sama bapa, tapi sa minta bapa jang mara. Karna bapa ni su macam raja Mesir. 19 Bapa wakil raja perna tanya kitong, ‘Kam masi punya bapa deng sodara lain lagi ka?’
20 Trus tong jawab, ‘Tong masi ada bapa yang su tua sama ade yang masi muda yang lahir pas waktu bapa su tua. De pu kaka su mninggal jadi tinggal de sendiri yang masi hidup dari dong dua yang satu mama. Itu yang, tong pu bapa paling sayang de skali.’
21 Trus bapa wakil raja bilang, ‘Bawa de kesini, supaya sa bisa liat dia.’
22 Trus tong jawab, ‘Anak itu tra bisa kas tinggal tong pu bapa, karna kalo de kas tinggal bapa, nanti bapa de bisa mninggal.’
23 Trus bapa wakil raja bilang, ‘Kam tra bole datang liat sa lagi kalo kam tra bawa kam pu ade itu.’
24 Jadi waktu tong kembali ke tong pu bapa dulu, tong kastau yang bapa wakil raja bilang sama kitong itu. 25 Trus pas tong pu bapa bilang tong kembali bli makanan lagi, 26 tong jawab, ‘Tong tra bisa pigi kesana lagi kalo tra bawa tong pu ade bungsu sama-sama deng kitong. Tong cuma bisa ketemu bapa wakil ni kalo sama-sama deng ade Benyamin ni bole.’
27 Trus tong pu bapa jawab, ‘Kam tau kalo sa pu istri Rahel lahir anak dua itu saja untuk sa to? 28 Yang pertama su pigi dari saya, pasti binatang liar su bunu dia jadi skarang ni sa su tra perna liat de lagi. 29 Kalo kam ambil anak ini juga dari saya, trus de kena apapa lagi, kam cuma bikin sa pu hati rasa susa skali, sampe sa yang su tua ini mninggal nanti.’ ”
30-31 Yehuda de lanjut bicara,
“Jadi, bapa wakil, kalo sa kembali ke sa pu bapa tra sama-sama deng tong pu ade bungsu ini, tong pu bapa pasti hati susa skali. De hidup tu cuma untuk anak ini saja. Tong pu bapa ni su tua skali, jadi kalo tong tra bawa ade ini, de pasti mninggal. 32 Tapi sa su bilang sa pu bapa kalo nanti sa yang tanggung sa pu ade Benyamin ini. Sa su bilang sa pu bapa begini, ‘Bapa bisa bilang sa yang tanggung jawab kalo nanti sa tra bawa de pulang. Sampe sa mninggal, nanti sa yang tanggung itu.’
33 Jadi bapa wakil raja, biar sa yang tinggal disini ganti sa pu ade suda. Sa yang jadi bapa pu budak saja suda. Bapa bisa kas biar de pulang saja sama-sama deng de pu sodara-sodara yang lain ka. 34 Sa tra mungkin bisa pulang ke sa pu bapa kalo de pu anak satu ini tra kembali! Sa tra sampe hati mo liat apa yang nanti jadi deng tong pu bapa.”
45
Yusup kastau de pu sodara dong kalo de tu Yusup
45:1-15
1 Dengar Yehuda bilang begitu, Yusup su tra bisa tahan de pu hati depan de pu orang-orang kerja lagi. Jadi, de suru dong smua kluar kas tinggal de deng de pu sodara dong sendiri. Jadi, trada orang lain waktu Yusup de kastau de pu sodara dong kalo de tu Yusup, dong pu sodara. 2 Habis itu, Yusup de mnangis hancur sampe orang Mesir yang di luar ruangan tu, dong juga dengar de mnangis. Sampe orang-orang di raja pu istana juga su dengar kabar kalo Yusup de ada mnangis.
3 Trus Yusup bilang de pu sodara dorang, “Sa ini Yusup! Bapa betul masi hidup to?” Tapi waktu Yusup de pu sodara dong dengar de bilang begitu, dong langsung jadi takut skali sampe dong tra bisa buka mulut untuk jawab apa yang Yusup de tanya. 4 Trus Yusup bilang dorang, “Mari, dekat sa sini!” Trus dong maju ke dekat Yusup. Yusup bilang lagi,
“Sa ni Yusup, kam pu sodara yang waktu itu kam jual ke Mesir. 5 Tapi kam jang rasa brat begitu, jang kas sala kam pu diri juga karna su jual sa dulu. Karna Allah De yang kirim sa duluan dari kam, untuk kas slamat orang-orang pu hidup skarang ni. 6 Klaparan ni baru dua taun. Nanti trakan ada orang yang bisa tanam ka panen ka, dalam lima taun ke depan ini. 7 Itu jadi, knapa Allah bawa sa kesini duluan dari kam, supaya sa bisa liat kam pu hidup deng kam pu anana cucu di bumi ni, trus kas slamat tong pu hidup deng cara luar biasa begini. 8 Jadi, bukan kam yang bikin sa sampe kesini, tapi Allah yang bikin sampe sa bisa ada disini. Allah De yang bikin sampe, sa bisa jadi orang penting yang raja de percaya skali. Raja Mesir kasi sa kuasa untuk urus de pu istana deng smua tana Mesir ini.
9 Skarang, kam pulang cepat trus bilang begini ke bapa, ‘Bapa pu anak Yusup bilang begini: Allah su bikin sampe sa jadi orang paling penting di Mesir. Jadi skarang juga, mari datang kesini suda! Jang tunggu lama lagi. 10 Bapa nanti tinggal di daera Gosyen, dekat deng saya. Bapa, anana cucu dorang, kambing domba, sapi, deng smua barang apa saja yang bapa punya. 11 Kalo bapa su di Gosyen, sa nanti jaga bapa. Klaparan ni masi tetap ada sampe lima taun lagi. Itu jadi, biar sa yang nanti jaga liat bapa pu kluarga smua, deng bapa pu binatang-binatang piara, supaya trakan kurang apapa lagi.’ ”
12 Trus Yusup bilang lagi,
“Skarang kam su liat sendiri to, Benyamin ko juga, sa yang ada bicara ni saya suda, kam pu sodara Yusup. 13 Jadi, kam pigi bilang bapa suda kalo sa ni pu kuasa yang besar skali di Mesir sini. Smua yang kam su liat di Mesir sini juga tu, kastau bapa dia. Baru kam cepat bawa bapa de kesini.”
14 Yusup de langsung polo Benyamin baru de mnangis. Benyamin juga ikut mnangis di Yusup pu bahu langsung. 15 Masi mnangis-mnangis, Yusup de polo de pu sodara dong smua trus de cium dorang, baru dong mulai crita-crita deng dia.
Yakub deng kluarga dapa suru ke Mesir
45:16-23
16 Waktu raja pu satu istana dong dengar kalo Yusup pu sodara-sodara ada datang, raja deng de pu orang-orang kerja dong juga rasa snang. 17 Trus raja Mesir bilang Yusup begini,
“Suru ko pu sodara dong bikin begini, ‘Taru gandum ni di atas binatang-binatang tu, trus pulang ke Kanaan. 18 Jemput kam pu bapa sama orang-orang yang satu ruma deng kam juga, baru pinda kesini. Nanti sa kasi kam tana di Mesir sini yang paling bagus. Karna tana tu de subur jadi, kam bisa dapat hasil yang paling bagus nanti.’
19 Trus ko harus bilang dong untuk bikin begini, ‘Bawa kreta brapa dari Mesir sini untuk pigi jemput kam pu anana yang masi kecil deng kam pu istri-istri, jemput juga kam pu bapa baru bawa datang kesini. 20 Tra usa rasa sayang deng barang-barang yang kam kas tinggal itu, karna nanti disini kam dapat barang-barang paling bagus yang Mesir punya.’ ”
21 Jadi suda, Yakub* pu anana dong bikin sperti yang raja Mesir printa dong bikin. Yusup kasi dong kreta sperti yang raja suru, trus de juga kasi dong makanan untuk nanti dong makan di jalan. 22 De kasi dong masing-masing pakean baru satu-satu pasang, tapi de kasi Benyamin uang perak 300 deng pakean baru lima stel. 23 Yusup juga kirim kledai jantan spulu deng barang-barang paling bagus di Mesir di atas kledai-kledai itu untuk de pu bapa, waktu dong balik ke Mesir. Baru de kasi kledai betina spulu lagi yang nanti pikul gandum deng roti sama makanan lain juga.
Yakub dapa kastau kalo de pu anak Yusup masi hidup
45:24-28
24 Habis itu smua, Yusup suru de pu sodara dong pulang baru bilang dong begini, “Kam jang baku mara di jalan eh!”
25 Jadi Yusup de pu sodara dong kas tinggal Mesir baru dong pulang ke dong pu bapa Yakub. Pas sampe di Kanaan, 26 Yusup pu sodara dong bilang dong pu bapa, “Bapa, Yusup de masi hidup! Baru skarang ni Yusup de su jadi raja pu wakil yang pu kuasa untuk smua Mesir!” Tapi Yakub de cuma diam saja, de tra percaya sama dorang. 27 Tapi pas Yusup pu sodara dong kastau sama bapa Yakub smua yang Yusup suru dong kastau tu, tamba lagi waktu Yakub de liat kreta yang Yusup kirim untuk bawa de ke Mesir, langsung bapa Yakub ni de jadi smangat lagi. 28 Trus Yakub de bilang, “Sa pu anak Yusup masi hidup! Sa harus pigi liat de dulu seblum sa mninggal, cuma itu saja yang sa mau.”
46
Yakub deng de pu kluarga pigi ke Mesir
46:1-7
1 Jadi suda, Yakub* de kas siap de pu barang-barang smua baru de brangkat ke Mesir. Waktu de sampe di daera Bersyeba, de potong binatang untuk kasi korban ke Allah yang de pu bapa Isak semba.
2 Pas malam begini, Allah datang bicara sama Yakub sperti mimpi, Allah panggil dia, “Yakub, Yakub!”
De jawab, “Ya Tuhan.”
3 Trus Allah bilang dia,
“Sa ini Allah yang ko pu bapa semba. Jang takut, pigi saja ke Mesir, karna nanti Sa pasti bikin ko pu anana cucu jadi bangsa yang besar disana. 4 Sa pasti jalan sama-sama deng ko ke Mesir, baru nanti Sa bawa ko kembali kesini lagi. Trus, Yusup nanti ada di samping ko waktu ko mninggal.”
5 Habis itu, Yakub de kas tinggal daera Bersyeba, de lanjut jalan. Yakub pu anana dong bawa Yakub dong pu bapa, deng dong pu anana sama dong pu istri di kreta-kreta yang raja su kasi. 6 Dong bawa dong pu binatang piara deng barang-barang yang dong kumpul di tana Kanaan, trus dong smua sampe di Mesir, Yakub deng de pu anana cucu smua. 7 Anana deng cucu-cucu yang laki-laki ka prempuan ka, yang ada tu, de bawa dong smua ke Mesir.
Yakub pu anana cucu yang ikut ke Mesir
46:8-25
8 Ini daftar nama dari Yakub deng de pu anana cucu yang pigi ke Mesir. Dong ini suda, orang Israel.
Yakub pu anak pertama Ruben. 9 Ruben pu anana tu Henok, Palu, Hezron, deng Karmi.
10 Trus Simeon pu anana tu Yemuel, Yamin, Ohad, Yakin, Zohar, sama Saul yang prempuan Kanaan pu anak.
11 Baru Lewi pu anana tu Gerson, Kehat, deng Merari.
12 Trus Yehuda pu anana tu Er, Onan, Syela, Peres, deng Zerah. Tapi Er deng Onan mninggal di tana Kanaan. De pu anak Peres pu anana tu Hezron deng Hamul.
13 Kalo Isakar pu anana tu Tola, Pua, Ayub, deng Simron.
14 Baru Zebulon pu anana tu Sered, Elon, deng Yahleel.
15 Enam anak laki-laki itu yang lahir dari Yakub pu istri Lea waktu dong di Padan-Aram, tamba deng anak prempuan satu yang nama Dina. Jadi dong smua, anana laki-laki deng prempuan tu ada 33 orang.
 
16 Baru Gad de pu anana tu Sifyon, Hagi, Syuni, Esbon, Eri, Arodi, deng Areli.
17 Kalo Asyer de pu anana tu Yimna, Yiswa, Yiswi, Beria, deng dong pu sodara prempuan Serah. Beria pu anana tu Heber deng Malkiel.
18 Kalo Gad deng Asyer tu Yakub pu anana laki-laki yang lahir dari Zilpa, budak prempuan yang Laban kasi ke de pu anak Lea. Dong pu banyak ada 16 orang.
 
19 Yakub pu istri Rahel pu anana tu Yusup deng Benyamin.
20 Waktu Yusup ada di tana Mesir, de dapa kas kawin deng Asnat. Asnat pu bapa tu Potifera, de yang jadi imam untuk dong pu tuhan di kuil On. Yusup pu istri Asnat ni lahir dua anak laki-laki yang pu nama Manasye deng Efraim.
21 Benyamin pu anana tu Bela, Beker, Asbel, Gera, Naaman, Ehi, Ros, Mupim, Hupim, deng Ared.
22 Dong smua tu Yakub pu anana cucu dari de pu istri Rahel. Dong pu banyak ada 14 orang.
 
23 Trus Dan pu anak tu Husim.
24 Naftali pu anana tu Yahzeel, Guni, Yezer, deng Syilem.
25 Dong ini yang lahir ari Yakub pu istri Bilha, budak prempuan yang Laban kasi ke de pu anak Rahel. Dong pu banyak ada tuju orang.
Yusup ketemu de pu bapa lagi di Mesir
46:26-34
26 Yakub pu kluarga smua yang tiba di Mesir sama-sama deng Yakub tu ada 66 orang. Tapi ini blum hitung de pu mantu-mantu prempuan dong lagi. 27 Yusup pu anana yang lahir di Mesir ada dua orang. Jadi Yakub pu kluarga yang ada di Mesir smua tu ada 70 orang.†
28 Waktu dong masi di jalan, Yakub suru Yehuda untuk jalan duluan pigi ketemu Yusup, baru panggil Yusup datang ke Gosyen untuk pigi liat de pu bapa Yakub. Waktu dong smua baru sampe di Gosyen, 29 Yusup kas siap de pu kreta, trus pigi ke Gosyen untuk ketemu deng de pu bapa Yakub. Pas de ketemu de pu bapa Yakub ini, de polo de pu bapa baru de mnangis lama skali di de pu bapa pu bahu. 30 Trus Yakub ni bilang sama Yusup begini, “Skarang, sa su liat ko pu muka, trus su liat ko masi hidup. Jadi suda, Tuhan su bisa ambil saya.”
31 Habis itu Yusup bilang de pu sodara-sodara deng de pu bapa pu kluarga smua begini,
“Sa mo pigi ketemu raja Mesir trus kastau dia kalo sa pu sodara-sodara deng sa pu bapa pu kluarga yang tinggal di Kanaan, su datang ke sa sini. 32 Nanti sa bilang raja, ‘Dong tukang jaga kambing domba deng sapi. Dong ada bawa dong pu binatang piara smua sama dong pu barang-barang smua juga.’
33 Jadi waktu raja Mesir panggil kam baru tanya, ‘Kam pu kerja apa?’ 34 nanti kam jawab, ‘Bapa, tong ini biasa jaga-jaga binatang piara dari waktu tong masi kecil sampe skarang, dari tong pu nene moyang memang su biasa kerja begitu.’ Bikin begitu supaya, nanti raja Mesir pasti kasi kam tinggal di daera Gosyen situ.”
Yusup bilang begitu karna orang Mesir dong rasa paling tra bisa skali kalo mo sama-sama deng orang-orang yang biasa piara kambing domba itu.
47
Yakub pi ketemu raja Mesir
47:1-12
1-2 Habis itu, Yusup de bawa de pu sodara lima orang sama-sama deng dia untuk pigi ke raja. Baru Yusup de kastau raja Mesir begini, “Bapa raja, sa pu bapa sama sodara-sodara deng dong pu binatang piara, kambing domba, deng sapi smua su datang dari Kanaan. Dong datang deng dong pu barang-barang smua dari Kanaan juga, skarang dong su di Gosyen.”
3 Jadi, raja Mesir de tanya Yusup pu sodara lima orang itu, “Kam pu kerja apa?”
Dong jawab, “Bapa, tong ini biasa jaga-jaga kambing domba, dari tong pu nene moyang memang su biasa kerja begitu.” 4 Baru dong bilang ke raja lagi,
“Bapa, tong datang untuk mo tinggal di tana ni jadi pendatang saja. Habis su trada rumput lagi yang bisa jadi tong pu kambing domba ni pu makanan, gara-gara klaparan yang para di Kanaan sana. Jadi bapa tolong kas ijin tong untuk tinggal di daera Gosyen ka, kalo bisa.”
5 Trus raja Mesir bilang Yusup,
“Skarang ko pu bapa deng ko pu sodara-sodara dong su ada disini deng ko. 6 Tana-tana di Mesir ni siap trima dong untuk tinggal disini. Kas tunjuk ko pu bapa deng sodara-sodara dong tempat yang paling baik di tana ini, kas biar dong tinggal di Gosyen. Trus ko juga liat, kalo ada dari ko pu sodara dong yang de jago jaga-jaga binatang, kasi dong tugas untuk jadi orang yang jaga liat sa pu binatang piara juga.”
7 Habis itu, Yusup bawa de pu bapa Yakub pigi ketemu raja Mesir juga. Baru Yakub de kas berkat raja Mesir ini. 8 Trus raja tanya Yakub, “Bapa pu umur su brapa taun?”
9 Yakub jawab,
“Bapa raja, sa su hidup 130 taun, baru sa tinggal pinda-pinda dari satu tempat ke tempat lain trus, sama macam sa pu nene moyang dorang. Sa pu hidup ni susa, trus sa pu umur ni lebi pendek daripada sa pu nene moyang dong pu hidup.”
10 Habis itu, Yakub de kas berkat raja Mesir lagi, baru de kluar dari tempat raja situ.
11 Yusup bantu de pu bapa deng sodara-sodara dong untuk tinggal di Mesir. Yusup kasi dong tana paling bagus di Mesir untuk jadi milik, dekat kota Rameses, sperti yang raja Mesir suru Yusup de bikin. 12 Yusup juga yang biasa liat-liat de pu bapa deng de pu sodara-sodara sama dong pu kluarga smua. Yusup kasi dong smua makanan, sampe dong pu anana kecil smua juga dapat makanan.
Taun-taun klaparan mulai tamba para
47:13-26
13 Waktu itu tu klaparan su paling para skali, sampe dimana saja tu trada makanan lagi. Orang-orang Mesir deng orang-orang Kanaan dong su trada tenaga karna lapar. 14 Dong su pake dong pu uang smua untuk bli gandum. Orang-orang Mesir deng Kanaan dong pu uang yang dong pake bayar gandum tu, Yusup yang kumpul, baru de bawa smua ke raja pu istana. 15 Jadi waktu orang Mesir deng orang Kanaan dong pu uang su habis sama skali, orang Mesir dong smua datang ke Yusup baru bilang, “Bapa, tolong kasi tong makan ka! Tong su trada uang sama skali ni bapa. Tolong, jang kas biar tong mati ka.”
16 Trus Yusup jawab, “Kalo kam pu uang su habis, kasi kam pu binatang piara kalo begitu. Baru sa kasi kam makanan.” 17 Jadi dong bawa dong pu binatang piara baru kasi Yusup. Trus Yusup kasi dong makanan tukar deng dong pu kuda, kambing domba, sapi-sapi deng kledai-kledai smua. Jadi taun itu tu Yusup kasi dong makanan ganti deng dong pu binatang-binatang piara smua.
18 Pas taun brikut tu, dong datang lagi ke Yusup baru bilang begini,
“Bapa, tong tra tipu tapi, tong pu uang su habis, tong pu binatang piara juga tong su kasi smua sama bapa. Jadi skarang su trada apapa lagi yang tong bisa kasi untuk bisa dapat makanan, hanya tong pu diri deng tong pu tana saja. 19 Jang kas biar tong mati, trus tong pu kebun-kebun jadi kring, tapi tukar tong pu diri sama tana deng makanan saja suda. Nanti tong jadi raja Mesir pu budak, tong pu tana juga jadi raja Mesir pu tana. Kasi tong biji-biji gandum saja, supaya tong bisa hidup jang tong mati, trus supaya jang tana tu jadi kring.”
20 Jadi suda, Yusup bli tana di Mesir smua tu untuk raja Mesir. Orang Mesir smua harus jual dong pu tana, gara-gara klaparan ni su para skali. Dari situ, smua tana yang di Mesir tu jadi raja Mesir pu tana. 21 Baru orang-orang di kota-kota Mesir tu, dari ujung pukul ujung, Yusup bikin dong smua jadi raja Mesir pu budak. 22 Tapi imam di kuil-kuil, dong pu tana tra dapa ambil. Karna dong pu makanan tu tra perna kurang. Raja Mesir tetap kasi dong makanan trus jadi, dong tra perlu jual tana untuk bli makanan.
23 Habis itu, Yusup bilang orang-orang itu smua,
“Dengar! Hari ni sa su bli kam pu diri deng kam pu tana untuk raja Mesir. Ini biji-biji yang kam bisa pake tanam di tana itu! 24 Tapi waktu kam panen, kam harus kasi satu dari tiap lima barang yang kam panen smua tu sama raja Mesir. Trus yang sisa kam bisa ambil untuk kam tanam lagi, trus kam deng kam pu anana kecil, sama kam pu orang ruma dong pu makanan.”
25 Orang-orang Mesir langsung bilang, “Bapa, ko su kas slamat kitong. Jadi kalo memang bapa snang deng kitong, tong siap jadi raja Mesir pu budak!”
26 Jadi, Yusup yang bikin sampe di Mesir tu ada aturan kalo orang-orang harus kasi satu dari tiap lima hasil dari dong pu kebun ke raja Mesir. Sampe skarang* orang-orang Mesir masi ikut aturan itu. Hanya imam-imam di kuil saja yang masi pu tana sendiri. Dong pu tana tra jadi raja pu tana.
Yakub pu hari-hari trakir
47:27-31
27 Jadi Yakub† dong ni su tinggal di Mesir, di daera Gosyen. Dong dapat tana di Gosyen situ, trus dong pu anana cucu juga tamba banyak disitu. 28 Yakub de masi hidup 17 taun di tana Mesir. Jadi Yakub de hidup sampe de pu umur 147 taun.
29 Waktu pas Yakub de su mo mninggal, de panggil de pu anak Yusup baru de bilang,
“Yusup, kalo ko sayang bapa, ko sumpa sunggu-sunggu‡ trakan kubur bapa di Mesir sini. Deng begitu ko kas tunjuk ko pu sayang deng setia sama bapa. 30 Sa su mo ikut sa pu nene moyang dong ke tempat orang mati. Jadi, nanti bawa sa pu mayat dari Mesir ni, trus pigi kubur di tempat yang sa pu nene moyang dong ada dapa kubur.”
Yusup de janji, “Sa pasti bikin yang bapa bilang ini.”✡
31 Trus Yakub bilang Yusup lagi, “Skarang ko sumpa dulu kalo ko pasti bikin yang sa bilang.” Jadi suda, Yusup de sumpa. Habis itu, Yakub de tunduk semba Allah di sebla kepala, di de pu tempat tidur.
48
Yakub kas berkat Manasye deng Efraim
48:1-22
1 Brapa waktu begini, ada orang yang kasi kabar sama Yusup kalo de pu bapa ada sakit para. Itu jadi Yusup langsung bawa de pu anana Manasye deng Efraim ni, pigi liat Yakub di Gosyen. 2 Pas dong sampe disana, ada yang kastau Yakub* kalo Yusup dong ada datang mo liat dia. Jadi, Yakub kumpul de pu tenaga untuk duduk di de pu tempat tidur. 3 Baru Yakub de bicara ke Yusup,
“Waktu sa di Betel† di tana Kanaan situ, Allah Yang Pu Kuasa Paling Besar,‡ De kas tunjuk De pu Diri ke saya, baru De kas berkat saya. 4 Allah De bilang begini, ‘Pasti Sa nanti bikin ko ada anana cucu yang banyak. Sampe ko nanti jadi moyang dari bangsa-bangsa yang banyak. Sa pasti kasi tana ni ke ko pu anana cucu dorang untuk nanti jadi dong pu tana trus.’ ”✡
5 Yakub bilang lagi, “Jadi Yusup, ko pu anak Efraim deng Manasye yang lahir di Mesir waktu sa blum datang ke Mesir ni, dong dua tu su jadi sa pu anak, su sama macam Ruben deng Simeon,§ sa pu anana itu. 6 Tapi ko pu anana yang habis dong dua, itu ko punya tetap. Nanti waktu bagi-bagi warisan, ko pu anana cucu yang habis Efraim deng Manasye ni, nanti dapat warisan dari Efraim deng Manasye dong pu bagian.* 7 Waktu sa kembali dari tana Padan,† ko pu mama Rahel mninggal di tana Kanaan, waktu tong su mo dekat Efrata. Waktu itu sa rasa sedi skali. Sa kubur ko pu mama di pinggir jalan mo dekat-dekat Efrata situ.”
Efrata pu nama lain Betlehem.✡
8 Waktu Yakub liat Yusup pu anana, de tanya, “Ini sapa?”
9 Yusup jawab, “Ini sa pu anana yang Allah kasi sama sa di Mesir sini.”
Yakub bilang, “Kasi dekat dong dua kesini, sa mo kas berkat dong dua.” 10 Waktu itu Yakub pu mata su kabur karna de su tua, jadi de tra bisa liat baik. Jadi Yusup kas dekat de pu anana itu ke Yakub, baru Yakub de cium dong dua trus de peluk dorang. 11 Trus Yakub bilang Yusup, “Sa tra pikir skali kalo sa bisa ketemu ko lagi, tapi skarang ni Allah kasi sa untuk liat ko pu anana juga.”
12 Habis itu Yusup ambil de pu anana dua tu dari de pu bapa pu kaki baru de tunduk ke de pu bapa sampe ke tana. 13 Baru Yusup pegang de pu anak dua itu. Di kanan de pegang Efraim trus di kiri de pegang Manasye, supaya Manasye pas ada di sebla kanan Yakub trus Efraim di sebla kiri. Baru de bawa dekat ke de pu bapa Yakub. 14 Tapi Yakub de kas ulur de pu tangan kanan baru de taru di Efraim pu kepala, Efraim ni yang bungsu. Trus de taru de pu tangan kiri di Manasye, padahal Manasye yang tua. Jadi Yakub de pu tangan tasilang.
15 Habis itu de kas berkat Yusup, de bilang begini,
“Sa pu tete Abraham deng sa pu bapa Isak, dong percaya sama Allah. Allah itu suda, yang jaga sa trus sampe skarang ini. 16 De itu Malaikat yang su kas lepas sa dari bahaya apa saja. Sa minta Allah kas berkat anana ini. Supaya Abraham, Isak deng Yakub, nama-nama ini ni tetap dapa ingat karna ada anana ini. Sa minta supaya dong pu anana cucu tamba banyak skali di bumi ini.”
17 Tapi waktu Yusup liat de pu bapa taru tangan kanan di de pu anak Efraim de pikir itu kurang baik, jadi de pegang de pu bapa pu tangan untuk kas pinda dari Efraim pu kepala ke Manasye pu kepala. 18 Baru Yusup de bilang sama de pu bapa, “Jang begitu bapa! Ini ni yang anak tua, jadi bapa pu tangan kanan taru di anak yang tua ini.”
19 Tapi de pu bapa tolak de pu tangan. Trus bapa Yakub de bilang,
“Sa tau, anak Yusup, sa tau. Manasye nanti dapat kuasa yang besar trus de pu anana cucu juga nanti jadi bangsa yang besar. Tapi de pu ade Efraim nanti pu kuasa lebi besar trus de pu anana cucu nanti jadi bangsa-bangsa yang lebi besar lagi.”
20 Jadi, Yakub kas berkat dong waktu itu, de bilang begini,
“Orang Israel dong smua nanti pake kam pu nama waktu dong kas berkat orang lain. Nanti dong bilang, ‘Sa minta Allah bikin ko jadi sama macam Efraim deng Manasye.’ ”✡
Waktu bilang Efraim pu nama duluan daripada Manasye pu nama, Yakub bikin Efraim yang ade ni, jadi lebi penting dari de pu kaka Manasye.
21 Baru habis itu Yakub bilang sama Yusup,
“Yusup, sa ni sbentar lagi su mo mninggal. Tapi Allah nanti sama-sama deng kam trus. Allah nanti pimpin kam kembali ke kam pu nene moyang pu tana Kanaan itu. 22 Skarang sa kasi ko satu tana lebi dari yang sa su kasi sama ko pu sodara-sodara. Sa kasi ko tana Sikem, tempat subur di gunung tu, yang sa ambil dari orang Amori dorang, pake sa pu pedang deng pana sendiri.”
49
Yakub pu kata-kata trakir untuk de pu anana smua
49:1-28
1 Habis itu, Yakub de panggil de pu anana smua baru de bilang dorang begini, “Kam smua, mari dekat sa sini! Sa mo kastau kam apa yang nanti jadi ke kam di hari-hari yang mo datang ni.
2 Anana, kam kumpul smua!
Pasang kam pu tlinga, mari dengar bapa mo bicara!
 
3 Ruben, ko ni sa pu anak yang tua.
Ko ni bukti pertama kalo sa ni dulu kuat.
Ko ni anak yang paling dapa hormat.
4 Tapi ko macam air,
ko tra bisa tahan diri sampe ko tidur deng sa pu istri.
Ko su kas kotor sa pu tempat tidur,
jadi ko su bukan yang paling dapa hormat lagi.
 
5 Simeon deng Lewi, dong dua ni yang biasa satu otak
untuk bikin jahat ke orang-orang.
6 Sa trakan perna ikut gabung deng dong dua pu urusan.
Sa juga trakan gabung deng dong pu kumpul-kumpul tu.
Habis dong dua su bunu orang kalo dong emosi.
Baru cuma untuk bikin dong pu hati snang saja,
dong su kas putus banteng pu urat kaki sampe de tra bisa jalan lagi.
7 Tuhan yang nanti hukum dong dua,
karna dong pu mara tu kasar skali,
dong kalo ganas tu jahat skali.
Jadi dong pu anana cucu nanti hidup tapisa-pisa,
dong trakan tinggal sama-sama satu suku.
Dong nanti tasebar di Israel pu suku-suku yang lain.
 
8 Yehuda, ko pu sodara-sodara nanti puji ko.
Ko langsung injak-injak orang-orang yang brani lawan ko,
jadi ko pu sodara dong nanti tunduk kasi hormat sama ko.
9 Yehuda tu macam anak singa,
yang habis bunu de pu musu,
baru de kembali ke de pu ruma,
kas lurus-lurus badan baru tidur.
Trada yang brani ganggu dia.
10 Kuasa untuk pimpin bangsa-bangsa
trakan perna lepas dari Yehuda.
De pu tanda kuasa tu trakan perna hilang dari dia.
Sampe nanti orang yang pu hak
untuk pimpin bangsa-bangsa tu, de datang.
Itu baru, bangsa-bangsa nanti tunduk
kas tunjuk dong pu hormat sama orang itu.✡
11 Yehuda de nanti pu anggur yang banyak skali.
Kalo mo ikat de pu kledai betina
di tanaman anggur yang paling bagus juga trapapa.
Kalo mo cuci pakean pake anggur juga bisa,
air anggur asli yang blum campur apapa ni.
12 De pu mata nanti mera-mera gara-gara minum anggur,
de pu gigi juga puti gara-gara minum susu.
 
13 Zebulon de nanti tinggal di pinggir laut,
de pu tempat tu kapal-kapal biasa singga disitu.
De pu batas tana tu baku sebla deng tana Sidon.
 
14 Isakar tu macam kledai yang kuat.
Kledai yang baring-baring deng sak-sak penu yang de masi pikul di sebla-sebla dia.
15 Kalo de liat tempat yang enak untuk istirahat,
trus de pu tana juga bagus skali,
baru de nanti mo kas tunduk de pu badan.
De trima saja biar de dapa paksa kerja deng tra dapa bayar.
 
16 Dan de nanti pimpin de pu suku sendiri.
Macam Israel pu suku-suku lain yang pimpin dong pu suku sendiri,
de juga nanti begitu.
17 Dan de nanti macam ular yang di jalan-jalan.
Ular bisa di pinggir-pinggir jalan potong,
yang patok kuda pu tumit,
sampe orang yang naik kuda tu talempar ke blakang.”
 
18 Baru Yakub de sembayang, de bilang begini, “TUHAN! TUHAN pu waktu untuk kas slamat orang-orang tu, itu yang sa paling tunggu skali.”
19 Trus Yakub lanjut bicara ke de pu anana lagi,
“Gad, nanti de dapa srang dari rombongan orang jahat.
Tapi, de balik srang orang-orang itu lagi.
 
20 Asyer, de pu tana nanti kas kluar hasil makanan yang enak-enak.
De pu makanan tu, makanan yang raja dong biasa makan.
 
21 Naftali, de sperti rusa hutan betina yang de lari bebas,
de pu anana tu nanti bagus-bagus skali.
 
22 Yusup tu macam tanaman anggur yang de pu bua banyak skali.
Tanaman anggur yang pas dekat mata air,
yang de pu ranting-ranting tumbu sampe lewat de pu pagar-pagar.
23 Gara-gara tra suka skali sama dia, orang dong pana dia.
Dong srang dia, gara-gara tra snang de skali.
24 Tapi de pu tangan tetap kuat,
pana yang de pegang juga tra goyang-goyang.
Itu karna de dapat kuat
dari sa* pu Allah Yang Paling Kuat Skali.
Trus yang jaga de tu,
sa† pu Allah yang kuat macam gunung batu.
25 Sa pu Allah, De pasti tolong ko.
Itu karna, De tu Allah Yang Pu Kuasa Paling Besar.‡
De nanti kasi ko berkat yang banyak,
macam hujan dari langit deng air dari tana.
Tamba lagi berkat dari anana deng binatang-binatang.
26 Berkat-berkat yang ko pu bapa trima dari orang-orang tua dulu tu,
itu lebi besar dari berkat yang datang
dari gunung-gunung yang tra perna hilang itu.
Sa minta berkat ni turun juga ke Yusup pu kepala.§
Ke atas orang yang paling spesial
daripada de pu sodara-sodara lain, ke de pu testa.
 
27 Benyamin, de macam anjing hutan yang paling jahat skali.
Pagi-pagi de bunu de pu musu,
pas sampe malam de bagi-bagi de pu musu dong pu barang-barang.”
 
28 Itu suda, Israel pu 12 suku smua, trus kata-kata ini yang dong pu bapa de bilang dorang untuk kas berkat dorang seblum de mninggal. Berkat yang Yakub bilang dong tu memang pas deng dong masing-masing suda.
Yakub mninggal trus dong kubur dia
49:29-33
29 Habis itu, Yakub pesan sama de pu anana,
“Sbentar lagi sa su mo tutup mata gabung deng sa pu orang-orang tua dorang. Kam kubur sa di dekat sa pu bapa deng tete dorang, dalam goa yang dulu orang Het nama Efron tu, de punya. 30 Goa ini yang ada di kebun di Makpela, di bagian timur daera Mamre* di tana Kanaan, tempat yang Abraham su bli dari orang Het yang nama Efron tu, untuk jadi tong pu kuburan nanti. 31 Disitu tete Abraham, nene Sara, deng bapa Isak sama mama Ribka dong dapa kubur. Disitu juga sa kubur sa pu istri Lea. 32 Tana deng goa tu, sa pu tete Abraham su bli dari orang Het, jadi kam kubur sa disitu nanti.”
33 Waktu Yakub slesai kastau itu ke de pu anana, de kembali tidur. Dari situ, Yakub de langsung mninggal, de gabung deng de pu orang-orang tua dorang.
50
1 Dari situ Yusup langsung tunduk polo de pu bapa pu kepala, de mnangis baru cium de pu bapa. 2 Habis itu, Yusup suru orang-orang yang biasa bikin ramuan-ramuan untuk bikin mayat tahan lama tu, urus de pu bapa pu mayat. Jadi orang-orang itu dong bikin ramuan-ramuan baru kasi ke Yakub* pu mayat. 3 Dong pu cara bikin mayat tahan lama tu, pake waktu sampe 40 hari. Orang-orang Mesir dong duka 70 hari untuk Yakub.
4 Habis dong pu waktu duka su lewat, Yusup bilang sama orang-orang di raja Mesir pu istana,
“Kalo kam snang deng saya, nanti tolong kastau pesan ni sama raja Mesir, 5 ‘Waktu sa pu bapa su mo mninggal, de suru sa sumpa ke dia kalo nanti sa kubur de di kuburan yang de su siap di tana Kanaan. Itu jadi, sa mo minta ijin untuk pi kubur sa pu bapa. Habis itu nanti sa kembali.’ ”✡
6 Habis dong bawa pesan itu, raja Mesir de jawab, “Pigi suda ke Kanaan! Pi kubur ko pu bapa! Bikin yang ko su sumpa sama ko pu bapa itu.”
7 Jadi waktu Yusup de pigi kubur de pu bapa tu, raja pu orang penting smua, tua-tua di istana deng tua-tua di tana Mesir, dong smua pigi sama-sama deng Yusup. 8 Yusup pu kluarga, de pu sodara-sodara, deng de bapa pu sodara-sodara yang lain juga ikut. Tapi anana kecil deng binatang piara macam kambing domba deng sapi-sapi tu tetap tinggal di daera Gosyen. 9 Orang-orang yang pake kreta kuda deng pasukan-pasukan yang pake kuda juga ikut. Itu bikin sampe dong pu rombongan yang antar tu, panjang skali.
10 Pas dong sampe di tempat yang nama Goren-Haatad, yang ada di kali Yordan pu bagian timur, dong smua bongkar mnangis gara-gara dong sedi skali. Yusup bikin acara duka untuk de pu bapa lagi disitu tu sampe tuju hari. 11 Waktu pas orang-orang Kanaan yang tinggal disitu dengar orang dong mnangis kuat-kuat di Goren-Haatad tu, orang Kanaan dong bilang begini, “Ini memang orang Mesir pu acara duka paling sedi suda.” Jadi dari situ suda, tempat tu dong kas nama Abel-Mizraim.† De pu tempat tu pas di sebla kali Yordan.
12 Jadi memang, apa yang Yakub de suru de pu anana bikin, dong bikin itu. 13 Yakub pu anana dong bawa de pu mayat ke Kanaan. Dong kubur de di kuburan dalam goa di kebun Makpela. Tempat itu dulu Abraham de bli dari orang Het yang nama Efron, untuk bikin jadi dong pu kuburan. De pu tempat ada di sebla timur daera Mamre. 14 Habis kubur de pu bapa, Yusup sama de pu sodara dorang deng rombongan smua yang ikut pigi kubur tu, dong kembali ke Mesir.
Yusup hibur de pu sodara dong pu hati
50:15-21
15 Habis Yusup pu sodara-sodara liat kalo dong pu bapa su mninggal, dong mulai baku bilang, “We, bagemana kalo Yusup de masi mara deng kitong? Bagemana kalo de balik bikin tong macam dulu tong bikin jahat de begitu?” 16 Jadi dong kirim pesan begini ke Yusup,
“Waktu ko pu bapa su mo mninggal, 17 de suru kitong bilang begini sama ko, ‘Yusup, kas ampun ko pu sodara dorang suda, yang dulu perna bikin sala besar sama ko.’ Itu jadi, tong mo minta ko untuk kas ampun kitong pu sala paling besar yang dulu tong bikin sama ko. Tong ni semba Allah yang sama, Allah yang tong pu bapa semba.”
Waktu dengar pesan tu, Yusup de langsung mnangis.
18 Waktu itu Yusup pu sodara dong datang trus tunduk kasi hormat depan Yusup baru bilang, “Tong ini ko pu budak.”
19 Tapi Yusup bilang sama dorang,
“Sodara eee, kam takut untuk? Sa ni Allah ka? 20 Memang dulu kam bikin rencana jahat ke saya, tapi Allah bikin kam pu rencana tu jadi baik. Allah pake itu untuk kas slamat orang banyak pu hidup skarang ni. 21 Jadi sodara, kam jang takut! Sa nanti tanggung kam deng kam pu anana pu hidup.”
Waktu bilang begitu, Yusup bikin de pu sodara dong langsung tenang. De bikin dong pu hati langsung tra rasa takut lagi.
Yusup mninggal
50:22-26
22 Yusup deng de pu kluarga smua dong tetap tinggal di Mesir. Yusup de masi hidup sampe de pu umur 110 taun. 23 Yusup masi hidup sampe de pu cucu pu anana lahir. Jadi Yusup masi liat Efraim pu cucu-cucu. Trus Manasye pu anak Makir pu anana juga tu, Yusup bikin dong macam de pu anana sendiri begitu.‡
24 Begini, Yusup bilang sama de pu sodara-sodara, “Tra lama lagi ni sa su mo mninggal. Tapi Allah pasti datang liat kam nanti, trus pimpin kam kluar dari tana ini ke tana yang Allah De su janji deng sumpa sama Abraham, Isak, deng Yakub.” 25 Habis itu Yusup suru Yakub pu anana cucu dong sumpa juga. De bilang, “Allah pasti datang liat kam nanti. Waktu itu, kam harus bawa sa pu tulang-tulang kluar dari tana ini sama-sama deng kam juga.”✡
26 Jadi Yusup de mninggal di Mesir, waktu de pu umur su masuk 110 taun. Orang-orang Mesir kasi ramuan-ramuan untuk bikin de pu mayat bisa tahan lama, trus dong taru de pu mayat dalam peti di Mesir.